QTO - Thời gian qua, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Quảng Trị vẫn còn xảy ra ở một số nơi, ảnh hưởng đến chất lượng dân số và sự phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Trước thực trạng đó, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã chủ động phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Qua đó góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của người dân, từng bước giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Hiệu quả từ cơ sở

Thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã ban hành kế hoạch thực hiện Tiểu dự án 2 thuộc Dự án 9 về giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Cơ quan chức năng tập trung tổ chức chuỗi tập huấn, tọa đàm, giao lưu văn hóa và trang bị kỹ năng truyền thông trực tiếp cho đồng bào ngay tại thôn, bản. Công tác này được ưu tiên tại địa bàn khó khăn, biên giới và các xã có tỉ lệ tảo hôn cao như Hướng Lập, Hướng Phùng, A Dơi, Lìa, Lao Bảo, Thượng Trạch, Phong Nha.

Người dân xã A Dơi hào hứng tham gia giao lưu tại buổi truyền thông phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống - Ảnh: K.S

Tại các buổi tập huấn, ban tổ chức mời nhiều thành phần từ ban điều hành thôn, già làng, người có uy tín, chức sắc tôn giáo đến các nhóm phụ nữ, nam giới, học sinh bỏ học sớm và cả người đã tảo hôn.

Việc lựa chọn đúng đối tượng tuyên truyền góp phần nâng cao hiệu quả vận động, phát huy vai trò của đội ngũ cốt cán cơ sở trong vận động Nhân dân xóa bỏ hủ tục. Người dân dự hội nghị được cấp phát tài liệu, hỗ trợ chi phí ăn uống và đi lại theo chế độ. Chương trình tạo điều kiện cho người dân thảo luận, thẳng thắn chia sẻ về hệ lụy của việc kết hôn sớm.

Tham gia lớp tuyên truyền tại nhà sinh hoạt cộng đồng, em Hồ Thị Khoa (17 tuổi), trú tại thôn Ba Lòng, chia sẻ: “Được nghe cán bộ giải thích, em hiểu tảo hôn là vi phạm pháp luật. Kết hôn sớm sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, con cái sinh ra dễ bị đau ốm, suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến điều kiện học tập, phát triển kinh tế của gia đình. Vì vậy, em quyết tâm không lập gia đình sớm để tập trung học tập, lao động, hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn”.

Thực tiễn cho thấy, để xóa bỏ các hủ tục, điều quan trọng là nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của chính người dân. Theo số liệu tổng kết, giai đoạn 2011-2016, toàn tỉnh có trên 1.400 trường hợp tảo hôn và 20 trường hợp hôn nhân cận huyết thống.

Nhờ đẩy mạnh các giải pháp can thiệp, giai đoạn 2017-2021, con số này giảm xuống dưới 500 trường hợp tảo hôn và 5 trường hợp hôn nhân cận huyết thống. Đến giai đoạn 2021-2025, số vụ tảo hôn giảm mạnh còn dưới 200 trường hợp và không ghi nhận vụ hôn nhân cận huyết thống nào, cho thấy ý thức của người dân đã chuyển biến tích cực.

Phát huy vai trò người có uy tín

Trong việc đẩy lùi hủ tục tảo hôn, đội ngũ cán bộ thôn, bản và người có uy tín giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhờ sống gần dân và hiểu rõ phong tục tập quán địa phương. Tại thôn Ba Lòng, xã A Dơi, năm 2024 ghi nhận 8 cặp kết hôn nhưng có tới 5 trường hợp tảo hôn, chiếm tỉ lệ hơn 62%. Trước tình hình đó, địa phương đã quyết liệt triển khai các biện pháp giáo dục pháp luật.

Tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số - Ảnh: K.S

Kết quả, trong 6 tháng đầu năm 2026, thôn Ba Lòng không có trường hợp nào tảo hôn. Tính chung toàn xã A Dơi, số trường hợp tảo hôn giảm còn 22 trường hợp trong tổng số 97 cặp kết hôn, hạ tỉ lệ xuống 22,7% và duy trì 0% số vụ hôn nhân cận huyết thống.

Ông Hồ Văn Xuông, Trưởng thôn Ba Lòng, cho biết: “Thôn nằm ở vùng sâu, kinh tế khó khăn, nhận thức của bà con không đồng đều nên việc tuyên truyền phải kiên trì. Ban điều hành thôn đã chủ động thông báo, trực tiếp đi từng nhà vận động các hộ gia đình có con em lứa tuổi vị thành niên tham gia tập huấn. Tôi sẽ cùng các đoàn thể giám sát chặt chẽ, kịp thời khuyên ngăn gia đình có ý định cho con cưới sớm”.

Bên cạnh đó, Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp với các lực lượng Bộ đội Biên phòng, Công an và ngành Y tế xây dựng mạng lưới ngăn chặn từ sớm; tổ chức diễn đàn đối thoại giữa nhà trường, gia đình và xã hội nhằm quản lý nhóm học sinh có nguy cơ bỏ học lập gia đình.

Bà Hồ Thị Minh, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Trị cho biết: “Chúng tôi yêu cầu thực hiện truyền thông thiết thực, tránh hình thức. Mục tiêu là nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng vận động cho đội ngũ cốt cán cơ sở, phấn đấu 100% cán bộ làm công tác dân tộc cùng cán bộ văn hóa-xã hội, đoàn thể cấp xã, thôn, bản được tập huấn nắm vững kiến thức để chủ động triển khai thực hiện. Thời gian tới, sở tiếp tục tổ chức các đoàn học tập kinh nghiệm tại tỉnh bạn và tiến hành hội thảo chuyên đề nhằm tìm giải pháp căn cơ góp phần đẩy lùi tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”.

Kô Kăn Sương