QTO - Quảng Trị là địa phương có thế mạnh cho phát triển dược liệu với giá trị kinh tế cao. Nguồn sản phẩm dược liệu đa dạng về chủng loại, không những tiêu thụ tại địa phương mà còn đáp ứng thị trường trong nước và xuất khẩu. Tận dụng lợi thế này, nhằm xây dựng một quy trình công nghệ chuẩn hóa để chiết xuất, tinh chế và bào chế các hoạt chất sinh học từ tổ hợp dược liệu thành một sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe có chất lượng cao, an toàn và ổn định, Viện Hóa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH-CN) Việt Nam) đã chủ trì thực hiện nhiệm vụ: “Ứng dụng công nghệ sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe hỗ trợ gan từ an xoa (Helicteres sp), cà gai leo, xạ đen, nấm linh chi”.

Theo tiến sĩ Chu Quang Truyền, Chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu chung của nhiệm vụ chính là hoàn thiện quy trình công nghệ tạo sản phẩm bảo vệ gan từ cây an xoa kết hợp với cà gai leo, nấm linh chi, xạ đen, đáp ứng nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ thiên nhiên theo chuỗi sản phẩm hàng hóa. Tính mới của nhiệm vụ là khảo sát, đánh giá nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương mang lại hiệu quả về kinh tế cho người trồng dược liệu. Nhiệm vụ góp phần tạo giá trị gia tăng cho nguyên liệu bản địa và cải tiến sản xuất truyền thống của địa phương, đồng thời, tạo ra sản phẩm bảo vệ sức khỏe có giá trị cao cho thị trường với các sản phẩm hợp thiên nhiên có hoạt tính sinh học, giải quyết bài toán chế biến sâu (sản xuất) và thương mại.

Qua đó, tránh “điệp khúc” được mùa mất giá và tạo ra một sản phẩm giàu tiềm năng ứng dụng trên thị trường. Ngoài ra, nhiệm vụ còn góp phần cung cấp sản phẩm từ dược liệu có chất lượng cho sự phát triển của ngành y dược và bảo vệ phát triển nguồn dược liệu bền vững.

Với quá trình triển khai từ tháng 12/2023-12/2025, nhiệm vụ đã triển khai nghiên cứu chiết tách, xác định cấu trúc và đánh giá hoạt tính sinh học, tạo tiền đề cho sản xuất thực phẩm hỗ trợ giải độc gan. Bằng hệ thống chiết-cô đặc tuần hoàn chân không hiện đại, sản phẩm đề tài giữ được các hoạt chất quý có trong cây. Sản phẩm cao chiết không bị oxy hóa, có hương thơm đặc trưng, vị đắng đậm tự nhiên có tác dụng hỗ trợ chức năng gan, thải độc, chống lão hóa, kháng viêm. Thông qua nhiệm vụ đã xây dựng được quy trình công nghệ nghiên cứu sản xuất thực phẩm từ cao an xoa, cà gai leo, linh chi, xạ đen có tác dụng trong hỗ trợ giải độc gan.

Tại hội nghị nghiệm thu, nhiệm vụ được Hội đồng Khoa học-Công nghệ đánh giá cao về tính mới, tính khoa học và khả năng ứng dụng thực tiễn - Ảnh: NVCC

Cụ thể, sau quá trình nghiên cứu, nhiệm vụ đã xác định được tỉ lệ dung môi, thông số về nhiệt độ, thời gian chiết với các loại nguyên liệu khác nhau và nghiên cứu chiết tách phân đoạn, xác định cấu trúc. Đội ngũ nghiên cứu đã thử hoạt tính sinh học (kháng oxy hóa, ức chế tế bào ung thư biểu mô gan-HepG2).

Nhiệm vụ đã nghiên cứu hoàn thiện 1 quy trình công nghệ sản xuất cao pilot (quy mô 10kg nguyên liệu/mẻ); đồng thời, đã tiến hành sản xuất thử nghiệm 100 lọ/100g sản phẩm cao (an xoa, cà gai leo, xạ đen, linh chi và maltodextrin tạo sản phẩm theo quy trình đã được xây dựng). Nhiệm vụ cũng đã hoàn thiện 1 quy trình sản xuất cao an xoa, cà gai leo, xạ đen và nấm linh chi quy mô sản xuất 200kg nguyên liệu/mẻ.

Về hiệu quả, tác động đến kinh tế, xã hội và môi trường, nhiệm vụ tạo cơ sở cho việc định hướng chọn đối tượng dược liệu và chuyển đổi cơ cấu cây trồng có giá trị tại địa phương. Sản phẩm của nhiệm vụ tạo ra khi đưa ra thị trường giá thành thấp (chỉ bằng 30% hàng nhập ngoại, 90% sản phẩm cùng loại trong nước), phù hợp với điều kiện Việt Nam và từng bước tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế.

Sản phẩm của nhiệm vụ đã tạo ra sản phẩm chuyển giao, được ứng dụng vào thực tiễn. Thực hiện nhiệm vụ này sẽ tạo ra sản phẩm chất lượng, có ý nghĩa trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chi phí giá thành hợp lý, phù hợp với người tiêu dùng Việt Nam, sẽ đáp ứng được mong đợi của thị trường.

Tại hội nghị nghiệm thu nhiệm vụ KH-CN, các thành viên Hội đồng KH-CN cấp tỉnh đánh giá cao tính mới, tính khoa học và khả năng ứng dụng thực tiễn của nhiệm vụ, đặc biệt trong việc khai thác và nâng cao giá trị nguồn dược liệu địa phương. Kết luận hội nghị, hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ và đề nghị đơn vị chủ trì tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, sớm chuyển giao quy trình công nghệ cho doanh nghiệp để tổ chức sản xuất, góp phần phát triển ngành dược liệu và sản phẩm bảo vệ sức khỏe tại tỉnh Quảng Trị.

M.N