Khi Iran và Mỹ, với sự hỗ trợ của các bên trung gian, tìm cách chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 7 tháng, tình hình tại eo biển Hormuz đang có những chuyển biến có thể ảnh hưởng đáng kể đến tiến trình đàm phán.

Tàu thuyền trên eo biển Hormuz, ngày 20/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, dữ liệu mới nhất từ các trang theo dõi tàu chở dầu cho thấy hoạt động vận tải qua tuyến hàng hải chiến lược này đang dần phục hồi. Một số ước tính cho rằng lượng dầu và sản phẩm dầu mỏ qua eo biển Hormuz hiện đã đạt gần 80% mức trước khi cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran nổ ra ngày 28/2.

Sự phục hồi này có thể làm suy giảm đòn bẩy của Iran trong nỗ lực chấm dứt cuộc chiến, vốn đã gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế chịu nhiều lệnh trừng phạt của nước này trong bối cảnh Mỹ phong tỏa tàu thuyền và các cảng của Iran.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chưa thể nói Hormuz sắp trở lại bình thường hay Iran sẽ dễ dàng nhượng bộ trước sức ép kinh tế ngày càng gia tăng. Bà Susannah Streeter, chiến lược gia đầu tư trưởng tại Wealth Club, nhận định dòng dầu đang phục hồi nhưng chưa thể được xem là hoàn toàn an toàn khi xung đột vẫn chưa được giải quyết.

Lượng dầu qua eo biển Hormuz đang phục hồi

Số liệu mới nhất của công ty phân tích dữ liệu hàng hóa Kpler cho biết xuất khẩu dầu từ Trung Đông đang phục hồi đáng kể.

Theo Kpler, xuất khẩu dầu thô của Trung Đông trong tháng 9 ước đạt 16,328 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Riêng lượng dầu qua Hormuz dự kiến đạt khoảng 9,719 triệu thùng/ngày, tương đương gần 80% mức trước chiến tranh, song vẫn thấp hơn khoảng 3,2 triệu thùng/ngày so với tháng 2.

Số liệu cũng chưa tính những tàu đi qua Hormuz nhưng tắt hệ thống theo dõi, vì vậy lưu lượng thực tế có thể cao hơn.

Khi giao tranh lên đến đỉnh điểm, lưu lượng qua eo biển từng giảm xuống chỉ còn khoảng 2 tàu chở dầu mỗi ngày sau khi Iran trên thực tế đóng cửa tuyến hàng hải này để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Iran có đang mất lợi thế đàm phán?

Sự phục hồi của dòng dầu đang đặt ra thách thức đối với Tehran. Iran từng tìm cách tận dụng khả năng làm gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới, để gây sức ép trước các biện pháp quân sự và kinh tế của Washington.

Nếu lượng dầu lớn vẫn có thể tiếp tục qua eo biển trong khi Iran chịu lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, vị thế đàm pháncủa Tehran có thể suy giảm.

Iran bác bỏ nhận định đang mất quyền kiểm soát Hormuz. Người phát ngôn IRGC Hossein Mohebbi cho biết “xung đột quân sự” vẫn diễn ra tại eo biển này. Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết 3 tàu, trong đó có một tàu chở dầu thô, bị các vật thể chưa xác định tấn công khi đi qua tuyến hàng hải này hôm 29/9.

Diễn biến trên thị trường dầu mỏ cho thấy tác động của những rủi ro tại Hormuz vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Giá dầu Brent ngày 29/9 giảm 2,6%, xuống 102,59 USD/thùng khi thị trường tập trung vào sự phục hồi của xuất khẩu dầu Trung Đông, nhưng vẫn hướng tới mức tăng khoảng 13% trong tháng 9.

Bà Susannah Streeter, chiến lược gia đầu tư trưởng tại Wealth Club, cho rằng giá dầu vẫn bao hàm “phần bù rủi ro địa chính trị”, trong khi chi phí bảo hiểm tàu chở dầu ở khu vực duy trì ở mức cao, làm tăng chi phí vận chuyển ngay cả khi dòng dầu qua Hormuz phục hồi.

Bà Streeter lưu ý số liệu về dầu thô mới chỉ phản ánh một phần tình hình. Dòng nhiên liệu thành phẩm, đặc biệt là dầu diesel và xăng, vẫn bị hạn chế, trong khi cơ sở hạ tầng bị hư hại tiếp tục gây sức ép lên chuỗi cung ứng năng lượng.

“Cuộc chiến kinh tế” nhằm vào Iran

Sức ép kinh tế đối với Iran đang gia tăng, tạo thêm động lực để Tehran tìm kiếm một thỏa thuận. Số liệu của Trung tâm Thống kê Iran cho thấy GDP của nước này giảm 10,1% so với cùng kỳ trong giai đoạn từ ngày 21/3 đến 20/6, trong khi lĩnh vực dầu khí giảm 26,4%.

Iran cũng phải đối mặt với lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá mạnh khi lệnh phong tỏa của Mỹ hạn chế xuất khẩu dầu và nguồn thu ngoại tệ. Lạm phát bình quân 12 tháng tính đến đầu tháng 9 lên tới 69,9%, trong khi đồng rial giảm xuống hơn 2,2 triệu rial đổi 1 USD.

Tháng 8, Mỹ đã công bố một chiến dịch gây sức ép kinh tế mới nhằm vào Iran, trong đó Washington tuyên bố sẽ nhắm tới các lợi ích tài chính của Tehran trên toàn thế giới.

Ông Mohammad Eslami, nghiên cứu viên tại Đại học Tehran, nhận định Iran đang phải đối mặt với một “cuộc chiến kinh tế” song song với xung đột quân sự. Theo ông, lệnh phong tỏa của Mỹ ảnh hưởng đến nguồn thu từ xuất khẩu dầu và hóa dầu, song không nên đánh giá toàn bộ nền kinh tế Iran chỉ dựa trên tỷ giá.

Nhà phân tích chính trị Negar Mortazavi, người dẫn chương trình The Iran Podcast, cũng cho rằng lệnh phong tỏa kinh tế đang gây “sức ép khổng lồ” đối với Iran. Tuy nhiên, theo bà, điều đó không đồng nghĩa Tehran sẽ nhượng bộ.

“Tehran cho thấy họ sẵn sàng chịu đựng những tổn thất kinh tế đáng kể thay vì đàm phán hoàn toàn theo các điều kiện của Washington”, bà nói.

Liệu có thể đạt được thỏa thuận?

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Iran không phải bên duy nhất chịu sức ép kinh tế. Giá dầu diesel tại Mỹ trong tháng 9 đã lên mức kỷ lục 6,53 USD/gallon, cao hơn hơn 70% so với trước chiến tranh, trong khi Chính quyền Tổng thống Trump đang thảo luận các biện pháp hạn chế xuất khẩu diesel nhằm hạ giá nhiên liệu. Những sức ép này cho thấy tác động của gián đoạn năng lượng tại Hormuz cũng đang lan tới Mỹ.

Bất chấp sức ép quân sự và kinh tế, đàm phán giữa hai bên vẫn chưa đổ vỡ.

Tại Đại hội đồng Liên hợp quốc tuần trước, Tehran và Washington đã tiến hành 3 giờ đàm phán gián tiếp, trong khi các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.

Sau cuộc gặp, Tổng thống Trump mô tả đây là cuộc trao đổi “rất tốt đẹp” và “rất hiệu quả”.

Iran đã đề xuất lộ trình 7 ngày để mở lại eo biển Hormuz và khôi phục hoạt động hàng hải, với điều kiện Washington chấm dứt phong tỏa hải quân, nới lỏng trừng phạt và giải phóng các khoản tiền của Iran đang bị phong tỏa. Tổng thống Trump đã bác bỏ đề xuất này.

Ngày 30/9, hãng tin Reuters đưa tin Ngoại trưởng Araghchi đã nhận được phản hồi của Mỹ đối với đề xuất trên thông qua các nhà trung gian Qatar.

Một quan chức được thông báo về tiến trình đàm phán cho biết bất đồng hiện tập trung chủ yếu vào trình tự thực hiện các biện pháp, thay vì nội dung của kế hoạch.

Theo bà Mortazavi, đề xuất mới nhất cho thấy Tehran sẵn sàng linh hoạt vì muốn đưa cuộc chiến đi đến hồi kết.

Đề xuất này dựa trên bản ghi nhớ giữa Iran và Mỹ hồi tháng 6, nhưng đưa ra lộ trình nhanh hơn nhiều, gồm chấm dứt chiến tranh ngay lập tức, mở lại eo biển Hormuz trong vòng một tuần và nhanh chóng nối lại đàm phán về vấn đề hạt nhân.

“Iran đưa ra những thỏa hiệp nhằm chấm dứt chiến tranh, chứ không phải đầu hàng trước sức ép”, bà Mortazavi nói.

Tuy nhiên, theo bà, sự linh hoạt của Tehran gắn với yêu cầu Washington cũng phải có những nhượng bộ tương ứng. Bà Mortazavi cảnh báo nếu Washington xem sự linh hoạt của Tehran là biểu hiện của yếu thế, điều đó có thể khiến xung đột kéo dài.

Theo TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc