Với kế hoạch đào tạo hơn 150.000 công chức về AI, Singapore đang thử một cách tiếp cận khác: Chuẩn bị con người trước khi mở rộng ứng dụng công nghệ. Kinh nghiệm này gợi mở câu hỏi về cách Việt Nam xây dựng năng lực AI trong khu vực công.

Thay vì chỉ đưa thêm công cụ AI vào cơ quan nhà nước, Singapore đang tập trung vào một câu hỏi căn bản hơn: Làm thế nào để đội ngũ công chức đủ năng lực sử dụng công nghệ mới trong chính công việc hằng ngày?

Quốc vụ khanh cấp cao phụ trách Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin Jasmin Lau (trái) tham quan Lễ hội Công nghệ AI nhân dịp ra mắt Viện Chính phủ Kỹ thuật Số của Singapore vào ngày 18/9/2026. Ảnh: Straitstimes

Không chỉ học cách dùng AI

Ngày 18/9, Singapore chính thức ra mắt Viện Chính phủ Số (Institute of Digital Government - IDG), một học viện đào tạo mới do Bộ Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin (MDDI) phối hợp với Trường Công vụ Singapore (CSC) thành lập. Mục tiêu được đặt ra khá lớn: trang bị kỹ năng số, dữ liệu và AI cho hơn 150.000 công chức vào cuối năm 2028.

Con số này gần tương đương toàn bộ lực lượng công vụ Singapore, hiện có khoảng 158.000 người tại 16 bộ và hơn 50 cơ quan nhà nước. Nhưng điều đáng chú ý không nằm ở quy mô đào tạo, mà ở cách Singapore xác định nội dung mà một công chức cần học khi AI đang thay đổi công việc.

Tất cả công chức sẽ phải hoàn thành các nội dung nền tảng hằng năm về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và hiểu biết về AI. Sau đó, họ có thể lựa chọn các lộ trình theo trình độ, từ làm quen với AI đến ứng dụng công cụ này trong công việc và tự xây dựng những giải pháp phục vụ cơ quan của mình.

Lộ trình gồm ba cấp độ. Aware 101 dành cho người mới làm quen, tập trung vào khả năng và giới hạn của AI, kỹ năng đặt câu lệnh và những thói quen sử dụng an toàn. Apply 201 hướng tới việc áp dụng AI vào công việc hằng ngày để tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng đầu ra. Ở cấp Build 301, người học tiến tới xây dựng các giải pháp có thể tự động hóa và sử dụng cho cả nhóm hoặc đơn vị.

Mục tiêu đến năm 2028 là tất cả công chức đạt ít nhất cấp độ Apply 201, tức có khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả trong công việc chuyên môn của mình.

Tuy nhiên Singapore không bắt đầu bằng câu hỏi “AI có thể làm được gì?”.

Trước khi học cách ứng dụng AI, công chức được yêu cầu học "product thinking" - tư duy bắt đầu từ nhu cầu của người sử dụng và xác định đúng vấn đề cần giải quyết, sau đó mới tìm xem công nghệ có thể giúp gì.

Đây là một thay đổi đáng chú ý về cách tiếp cận. Công nghệ không phải điểm xuất phát. Vấn đề của người dân và công việc của cơ quan mới là điểm xuất phát.

Học bằng cách làm thật

Singapore cũng không dừng ở những khóa học trực tuyến. IDG đang triển khai các AI Sprints, những đợt workshop dành cho từng cơ quan, trong đó công chức có thời gian và không gian để thử nghiệm AI với những vấn đề thực tế của chính đơn vị mình. Họ phải xác định vấn đề, nhanh chóng xây dựng nguyên mẫu, thử nghiệm và điều chỉnh giải pháp. Các chương trình thí điểm bắt đầu từ tháng 5/2026 đã có hơn 1.000 công chức tham gia.

Cách làm này phần nào trả lời một vấn đề thường gặp trong chuyển đổi số: đào tạo xong nhưng công việc vẫn không thay đổi.

Một công chức có thể hoàn thành khóa học về AI nhưng nếu không có cơ hội thử nghiệm ngay trên công việc của mình, kiến thức đó rất dễ dừng lại ở mức hiểu biết. Singapore vì thế đưa phần “học” và “làm” gần nhau hơn.

Các cơ quan cũng được khuyến khích chia sẻ những giải pháp đã thử nghiệm. IDG đang xây dựng các cộng đồng học tập liên cơ quan, trong đó có nhóm Champions of AI Transformation, tập hợp những công chức không chuyên về kỹ thuật nhưng đang dẫn dắt việc thiết kế lại quy trình làm việc bằng AI tại đơn vị của họ.

Mô hình này tạo ra một vòng lặp: Học-thử nghiệm-chia sẻ-nhân rộng.

Thay vì mỗi cơ quan tự tìm một công cụ AI rồi tự xoay xở với nó, Singapore muốn những kinh nghiệm có hiệu quả được chia sẻ và áp dụng ở nơi khác.

Một chi tiết khác cũng đáng chú ý: Gần 150 lãnh đạo cấp cao, gồm các Thứ trưởng thường trực, Thứ trưởng và người đứng đầu cơ quan, đã hoàn thành đào tạo nền tảng về tư duy sản phẩm, hiện đại hóa, an ninh mạng, dữ liệu và AI. Một số lãnh đạo còn trực tiếp thử xây dựng các sản phẩm bằng AI, từ tạo bản tóm tắt công việc đến xây dựng các “trợ lý” cá nhân.

Điều này cho thấy Singapore không chỉ đặt yêu cầu kỹ năng số xuống đội ngũ thực thi. Lãnh đạo cũng phải hiểu công nghệ đủ để đặt câu hỏi, đánh giá rủi ro và tạo điều kiện cho nhân viên thử nghiệm.

Khi AI thay đổi chính công việc của công chức

Singapore đang triển khai chương trình này trong bối cảnh AI ngày càng đi sâu vào công việc hành chính - từ xử lý thông tin, soạn thảo, phân tích dữ liệu đến tự động hóa một số quy trình.

Nhưng mục tiêu của IDG không phải biến công chức thành những người làm công nghệ.

Một lãnh đạo Singapore nhấn mạnh AI không phải công việc cốt lõi của phần lớn công chức. Họ vẫn phải xử lý chính sách, hồ sơ, cung cấp dịch vụ và giải quyết những trường hợp đòi hỏi phán đoán, bối cảnh và sự quan tâm đến con người. AI được kỳ vọng giúp giải phóng thời gian cho những phần việc như vậy.

Cách đặt vấn đề này đáng chú ý bởi nó tránh một cách hiểu khá đơn giản về chuyển đổi số: cứ đưa công nghệ vào là năng suất sẽ tự tăng.

Vì thế, Singapore đang đặt “tư duy sản phẩm” trước kỹ năng AI. Công chức phải biết vấn đề cần giải quyết là gì trước khi tìm công cụ để giải quyết nó.

Việt Nam: Từ phổ cập kỹ năng số đến năng lực làm việc cùng AI

Việt Nam cũng đang đặt năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức vào một vị trí quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số.

Tháng 4/2026, Thủ tướng ban hành Chỉ thị 14/CT-TTg về đẩy mạnh bồi dưỡng và đánh giá kiến thức, kỹ năng số đối với cán bộ, công chức, viên chức. Mục tiêu đặt ra là đến hết năm 2026, 100% cán bộ, công chức, viên chức có hiểu biết về chuyển đổi số, kiến thức và kỹ năng số, sử dụng tốt các nền tảng, dịch vụ số phục vụ công việc; từ năm 2027, việc bồi dưỡng được duy trì và cập nhật theo yêu cầu của vị trí việc làm.

Việt Nam cũng đang phát triển trợ lý ảo hỗ trợ học tập kiến thức, kỹ năng số cho cán bộ, công chức, viên chức trên nền tảng AI, với mục tiêu cá nhân hóa nội dung học theo trình độ và nhu cầu của từng người.

Nếu AI ngày càng trở thành một công cụ trong công việc công vụ, kỹ năng cần thiết có thể không dừng ở việc biết sử dụng một ứng dụng hay hoàn thành một khóa học trực tuyến. Công chức cần hiểu AI có thể làm gì, không thể làm gì, dữ liệu nào được phép sử dụng, kết quả đầu ra cần kiểm chứng ra sao và quan trọng hơn, công việc nào thực sự nên thay đổi nhờ AI.

Singapore đang thử trả lời câu hỏi đó bằng một mô hình kết hợp giữa đào tạo tập trung, thực hành tại cơ quan và chia sẻ kinh nghiệm giữa các đơn vị. Với Việt Nam, khi yêu cầu phổ cập kỹ năng số đang được đặt ra trên quy mô toàn hệ thống, bước tiếp theo có thể là đưa việc học gần hơn với những bài toán cụ thể của từng vị trí việc làm.

Theo TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc