“Tử vong thứ cấp” là các trường hợp tử vong không trực tiếp tại thời điểm xảy ra thảm họa mà phát sinh thứ cấp sau đó, do đó, Nhật Bản dự kiến thành lập một cơ quan nhằm khắc phục tình trạng này.

Một trận động đất tại Nhật Bản. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)

Ngày 14/4 đánh dấu tròn 10 năm xảy ra trận động đất Kumamoto, phía Nam Nhật Bản với rung chấn đầu tiên có độ lớn 7. Cơ quan chức năng nước này đã thống kê có khoảng 80% trong tổng số trường hợp tử vong thuộc nhóm “tử vong thứ cấp,” hay còn gọi là “tử vong liên quan đến thảm họa.”

Điều này tiếp tục lặp lại trong trận động đất lớn xảy ra tại bán đảo Noto hồi đầu năm 2024, nên đã đặt ra những thách thức lớn trong việc ngăn chặn tình trạng tương tự ở quốc gia luôn tiềm ẩn nguy cơ thảm họa thiên tai quy mô lớn này.

Theo phóng viên TTXVN tại Nhật Bản, khái niệm “tử vong thứ cấp” là các trường hợp tử vong không trực tiếp tại thời điểm xảy ra thảm họa mà phát sinh thứ cấp sau đó như bệnh nền nặng thêm, tự tử vì stress (căng thẳng), hoặc nguyên nhân liên quan đến điều kiện sinh tồn sau thảm họa...

Theo thống kê của cơ quan chức năng Nhật Bản, số trường hợp tử vong thứ cấp tại trận động đất Đông Nhật Bản năm 2011 là 3.810 người, tại trận động đất Kumamoto năm 2016 là 228 người, trận động đất tại bán đảo Noto năm 2024 là 499 người. Dự tính nếu xảy ra trận siêu động đất rãnh Nankai, số trường hợp “tử vong thứ cấp” sẽ rơi vào khoảng 26.000-52.000 người.

Quận Ota, thủ đô Tokyo, đang hướng tới xây dựng nơi sơ tán theo tiêu chuẩn quốc tế “Sphere,” theo đó mỗi 50 người có 1 phòng tắm, một nhà vệ sinh trong giai đoạn đầu; diện tích tối thiểu đạt 3,5 m²/người; sau đó giảm xuống còn 20 người/nhà vệ sinh.

Chính quyền quận Ota dự đoán sẽ có 210.000 người phải sơ tán nếu xảy ra thảm họa động đất lớn tại Tokyo. Nếu áp dụng tiêu chuẩn này, cần tăng số nơi sơ tán từ 91 lên 211 địa điểm. Tuy nhiên, “Chỉ riêng mua giường và vật tư đã tốn 10 tỷ yen (62,8 triệu USD). Rất khó thực hiện.”

Do đó, ưu tiên được chuyển sang “nhóm nguy cơ cao” và số người sơ tán giảm xuống còn 32.000 người nhờ việc đảm bảo nhà ở kiên cố hơn, để có thể áp dụng tiêu chuẩn Sphere.

Trong nỗ lực nhằm thúc đẩy giải pháp nhằm giảm “tử vong thứ cấp,” Chính phủ Nhật Bản dự kiến thành lập Cơ quan Phòng chống thiên tai trong năm nay và luật liên quan cũng sẽ được sửa đổi để đảm bảo “mọi nạn nhân đều có thể sống trong điều kiện tốt.”

Trong khi chờ cơ quan này được thành lập, một số biện pháp đã bắt đầu được triển khai. Ví dụ, từ tháng 6/2025, một hệ thống đăng ký cơ sở dữ liệu các phương tiện có thể sử dụng khi xảy ra thiên tai như xe bếp di động và xe nhà vệ sinh di động đã được triển khai.

Đây là cơ chế nhằm nhanh chóng đưa đến khu vực bị nạn các thiết bị được gọi là “TKB” - trong đó T là toilet (nhà vệ sinh), K là kitchen (bếp cung cấp bữa ăn nóng) và B là bed (giường).

Ngoài ra, chính phủ cũng đã thiết lập tại 11 địa điểm trên toàn quốc các trung tâm phản ứng nhanh, tức là gửi vật tư cần thiết đến địa phương bị nạn mà không cần chờ yêu cầu hoặc đơn xin từ chính quyền địa phương.

Giáo sư Kazuhiko Hanzawa tại Đại học Niigata, chỉ ra rằng: “Trong quá trình thảo luận về việc thành lập Cơ quan Phòng chống Thiên tai, các vấn đề đã được thảo luận, nhưng để thực sự cảm nhận được sự thay đổi trong các thảm họa sắp tới, vẫn còn rất nhiều việc phải làm.”

Đặc biệt, đối với những người cần chăm sóc y tế, việc thiết lập TKB trong vòng 48 giờ là rất quan trọng. Sau khi xây dựng được các hướng dẫn tiêu chuẩn và hệ thống dự trữ phân tán, cần tăng cường tính thực thi thông qua các cuộc huấn luyện về phương tiện vận chuyển vật tư và cách vận hành của nhân lực.

Ông Hanzawa cũng cho biết việc thành lập Cơ quan Phòng chống Thiên tai sẽ mang lại cơ hội để thay đổi tư duy bị động trong phòng chống thiên tai. Theo đó, nhà nước sẽ chuyển từ vai trò điều phối sang vai trò chỉ huy trung tâm.

Không chỉ tình nguyện viên hay doanh nghiệp, mà cả người bị nạn cũng có thể phát huy vai trò như nguồn lực cho phục hồi và tái thiết, từ đó thay đổi điều kiện của các nơi sơ tán.

Theo TTXVN/Vietnam+