Xung đột tại Trung Đông làm giá dầu, khí đốt tăng mạnh, gây gián đoạn vận tải tại nhiều tuyến hàng hải quan trọng và ảnh hưởng lớn đến chuỗi cung ứng toàn cầu trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị.

Tàu chở hàng thả neo ngoài khơi bờ biển Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) do tuyến đường hàng hải bị gián đoạn ở eo biển Hormuz khi xung đột bùng phát giữa Mỹ-Israel và Iran, ngày 2/3/2026. (Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN)

Cuộc xung đột quân sự liên quan đến Iran đang gây ra những tác động mạnh mẽ đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt, trong khi hoạt động vận tải và thương mại tại nhiều tuyến hàng hải chiến lược bị gián đoạn.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, giá dầu và khí đốt thế giới đã tăng mạnh khi chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran làm gián đoạn sản xuất cũng như vận chuyển năng lượng từ Trung Đông - khu vực cung cấp phần lớn nguồn dầu khí cho thị trường toàn cầu.

Giá khí đốt bán buôn tại châu Âu đã tăng hơn 50% chỉ trong một ngày, mức tăng mạnh nhất kể từ giai đoạn biến động lớn của thị trường năng lượng năm 2022 sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát.

Các hợp đồng tương lai năng lượng trên toàn cầu cũng tăng vọt khi thị trường phải đối mặt với tình trạng thiếu tàu vận chuyển và sự cạnh tranh gay gắt giữa các khách hàng để tìm nguồn cung thay thế. Trong khi đó, giá dầu Brent tăng hơn 8% do lo ngại nguồn cung bị thắt chặt.

Chỉ trong chưa đầy 48 giờ, xung đột đã gây xáo trộn đáng kể hệ thống năng lượng toàn cầu khi một số cơ sở sản xuất lớn buộc phải đóng cửa, đồng thời hoạt động tại eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng bậc nhất thế giới bị gián đoạn.

Đây là tuyến hàng hải chiến lược mà phần lớn dầu thô từ Trung Đông phải đi qua trước khi tới các thị trường quốc tế.

Thị trường khí đốt toàn cầu chịu tác động đặc biệt mạnh sau khi tổ hợp sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan tại Qatar - cơ sở LNG lớn nhất thế giới - phải tạm dừng hoạt động. Các hoạt động hóa dầu và chế biến tại khu công nghiệp Mesaieed của nước này cũng bị đình chỉ.

Theo nhật báo El Watan của Algeria, Qatar hiện cung cấp khoảng 20% nguồn LNG toàn cầu. Riêng trong năm 2025, tập đoàn QatarEnergy đã xuất khẩu gần 81 triệu tấn LNG, chủ yếu sang các thị trường châu Á và châu Âu.

Việc nguồn cung từ quốc gia này bị gián đoạn đã tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng tại hai khu vực trên.

Tàu chiến của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được triển khai tại Vịnh Persian, gần Bushehr, Iran. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tại châu Á, nhiều quốc gia phụ thuộc lớn vào nguồn khí đốt Trung Đông đã bắt đầu chịu ảnh hưởng. Ấn Độ đã phải triển khai các biện pháp phân bổ hạn chế khí đốt cho một số ngành công nghiệp sau khi nguồn cung từ Qatar bị gián đoạn.

Trong khi đó, châu Âu, nơi đang nỗ lực bổ sung dự trữ năng lượng sau một mùa Đông khắc nghiệt cũng đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.

Trên thị trường dầu mỏ, giá dầu thô đã tăng trong ba phiên liên tiếp. Có thời điểm giá dầu Brent đạt 85,12 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 7/2024, trước khi duy trì quanh mức 84 USD vào đầu giờ chiều 4/3. Giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng tăng lên khoảng 77 USD/thùng.

Các nhà phân tích nhận định rủi ro lớn nhất đối với thị trường năng lượng hiện nay không chỉ là nguy cơ gián đoạn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, mà còn là khả năng các cơ sở năng lượng trong khu vực trở thành mục tiêu tấn công, điều có thể khiến sản lượng dầu khí toàn cầu bị gián đoạn trong thời gian dài.

Một số tổ chức phân tích thị trường đã điều chỉnh dự báo giá dầu. Công ty nghiên cứu Bernstein hiện dự báo giá dầu Brent trung bình năm 2026 có thể đạt khoảng 80 USD/thùng, cao hơn so với dự báo trước đó là 65 USD. Trong trường hợp xung đột kéo dài, giá dầu có thể tăng lên mức 120-150 USD/thùng.

Không chỉ thị trường năng lượng, lĩnh vực vận tải biển và thương mại quốc tế cũng chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị.

Ngày 4/3, hãng vận tải container lớn của Đức Hapag-Lloyd thông báo tạm ngừng nhận đặt chỗ vận chuyển hàng hóa từ châu Phi tới khu vực Vịnh trên do các rủi ro an ninh và vận hành gia tăng.

Quyết định này ảnh hưởng đến các lô hàng hướng tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Iraq, Kuwait, Qatar và tỉnh phía Đông của Saudi Arabia, cũng như các tuyến vận chuyển đi qua cảng Jebel Ali tại Dubai một trong những trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn nhất khu vực.

Theo các chuyên gia, căng thẳng địa chính trị gần các “điểm nghẽn” hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz đang làm lộ rõ mức độ dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia và doanh nghiệp được khuyến nghị xây dựng các phương án dự phòng và đa dạng hóa tuyến vận chuyển nhằm giảm thiểu rủi ro.

Những biến động hiện nay cho thấy cuộc xung đột tại Trung Đông không chỉ là vấn đề an ninh khu vực mà còn có thể tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu, với tác động lan rộng tới nhiều nền kinh tế ở châu Á, châu Âu và các khu vực khác trên thế giới.

Theo TTXVN/Vietnam+