QTO - Không gian mạng ngày càng gắn chặt với đời sống xã hội, mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng trở thành môi trường để các đối tượng thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Đáng lo ngại, tội phạm sử dụng công nghệ cao đang chuyển từ những thủ đoạn phổ biến sang các kịch bản có chủ đích, khai thác dữ liệu cá nhân, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), giả mạo hình ảnh, giọng nói để tiếp cận nạn nhân. Thực tế đó đòi hỏi bên cạnh đấu tranh, xử lý nghiêm, cần chủ động phòng ngừa từ cơ sở, nâng “sức đề kháng” cho mỗi người dân khi tham gia môi trường số.

Một cú “click” cũng cần tỉnh táo

Ngày 12/6/2026, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an xã Nam Ba Đồn phát hiện tài khoản facebook “N.T.Đ” thường xuyên theo dõi, tiếp cận, tương tác với những nội dung có dấu hiệu sai sự thật, xuyên tạc trên mạng xã hội.

Làm việc với cơ quan Công an, chủ tài khoản thừa nhận do chưa nhận diện được bản chất, thủ đoạn nên đã tương tác, bình luận, vô tình góp phần lan truyền những nội dung sai lệch. Sau khi được tuyên truyền, giải thích, người này đã chủ động gỡ bỏ các nội dung đã bình luận và cam kết chấp hành nghiêm quy định của pháp luật về sử dụng mạng xã hội.

Trước đó, trong 6 tháng đầu năm 2026, Công an xã Nam Ba Đồn đã làm việc, yêu cầu gỡ bỏ bài viết đối với 3 trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên không gian mạng.

Sở Giáo dục-Đào tạo phối hợp với Công an tỉnh phát động Chiến dịch “Không một mình” – “Cùng nhau an toàn trực tuyến” - Ảnh: M.H

Từ thực tế công tác, thượng tá Phạm Tiến Sỹ, Trưởng Công an xã Nam Ba Đồn cho biết, phần lớn người dân đã có ý thức hơn trong sử dụng mạng xã hội, tuy nhiên vẫn còn một bộ phận thiếu kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin. Có trường hợp chỉ vì tò mò, thấy một nội dung được nhiều người quan tâm đã bình luận, chia sẻ mà chưa kiểm tra nguồn gốc, tính chính xác.

“Chúng tôi tiếp tục chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm, đồng thời tuyên truyền để người dân hình thành thói quen kiểm chứng trước khi bình luận, chia sẻ. Khi phát hiện thông tin có dấu hiệu sai sự thật, lừa đảo hoặc vi phạm pháp luật, cần thông báo cho cơ quan Công an”, thượng tá Phạm Tiến Sỹ chia sẻ.

Câu chuyện ở Nam Ba Đồn cho thấy, một cú “click”, bình luận hay chia sẻ thiếu kiểm chứng không chỉ góp phần lan truyền thông tin sai lệch mà sự chủ quan, dễ tin còn có thể trở thành “kẽ hở” để các đối tượng xấu khai thác.

Khi tội phạm “nhắm trúng” từng nạn nhân

Nếu những vụ việc ở cơ sở cho thấy khoảng trống về kỹ năng khi tham gia môi trường số thì kết quả đấu tranh của lực lượng Công an tỉnh thời gian qua cho thấy tội phạm trên không gian mạng ngày càng chuyên nghiệp, tinh vi và khó nhận diện.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Công an tỉnh Quảng Trị đã tập trung lực lượng đấu tranh với nhiều chuyên án, vụ việc. Trong đó, 6 tháng đầu năm, cơ quan điều tra khởi tố 28 vụ, 138 đối tượng liên quan đến các hành vi phạm tội trên không gian mạng; xử lý vi phạm hành chính 9 vụ liên quan đến đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm trên không gian mạng.

Điển hình, từ tháng 1-3/2026, một nhóm đối tượng cấu kết đổi SIM trái phép nhằm chiếm quyền kiểm soát số điện thoại liên kết với tài khoản ngân hàng của bị hại, từ đó xâm nhập tài khoản, thay đổi thông tin xác thực và chuyển tiền chiếm đoạt. Số tiền chiếm đoạt sau đó được chuyển đổi sang tiền điện tử USDT nhằm che giấu nguồn gốc dòng tiền.

Bước đầu, cơ quan chức năng xác định nhóm đối tượng thực hiện nhiều vụ trên phạm vi cả nước với hơn 20 bị hại, tổng số tiền trên 20 tỉ đồng. Ngày 2/4/2026, Cơ quan An ninh điều tra khởi tố 4 bị can về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản và 2 đối tượng về hành vi rửa tiền.

Trong một chuyên án khác, các đối tượng sử dụng facebook và nhiều tài khoản trên sàn thương mại điện tử để bán mỹ phẩm giả. Lực lượng chức năng thu giữ hơn 25 tấn hàng hóa, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; khởi tố 3 bị can về tội buôn bán hàng giả.

Theo Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, phương thức, thủ đoạn phạm tội đang thay đổi nhanh, có xu hướng chuyên nghiệp hóa và chuyển sang “lừa đảo có chủ đích”. Các đối tượng thu thập dữ liệu cá nhân, thông tin về nghề nghiệp, tài chính, các mối quan hệ của từng nạn nhân để xây dựng kịch bản phù hợp; đồng thời tận dụng AI, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói (deepfake) để tăng độ tin cậy. Cùng với đó, các thủ đoạn chiếm quyền sử dụng số điện thoại, tài khoản ngân hàng, ví điện tử và lợi dụng tiền mã hóa, nền tảng thanh toán xuyên biên giới để chuyển dịch dòng tiền cũng gây khó khăn cho công tác điều tra, truy vết.

Thượng tá Trần Anh Tuấn, Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Trị khuyến cáo: “Người dân cần cảnh giác ngay cả khi đối tượng đưa ra những thông tin chính xác về bản thân, gia đình, công việc hay các mối quan hệ; cảnh giác với cuộc gọi, tin nhắn, tài khoản giả danh; không truy cập đường link, quét mã QR không rõ nguồn gốc; không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản hoặc chuyển tiền khi chưa xác minh. Nếu phát hiện dấu hiệu lừa đảo, vi phạm pháp luật, cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan Công an”.

Tạo “lá chắn” từ cộng đồng

Lực lượng Công an làm việc với trường hợp có hành vi tương tác, chia sẻ thông tin sai sự thật trên không gian mạng - Ảnh: M.H

Trước những phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, chỉ phát hiện, xử lý khi vụ việc đã xảy ra là chưa đủ. Cùng với tăng cường nắm tình hình, đấu tranh, xử lý vi phạm, lực lượng Công an chú trọng phối hợp với các cơ quan, đơn vị tuyên truyền, cảnh báo thủ đoạn mới, hướng dẫn người dân kỹ năng nhận diện và tự bảo vệ thông tin, tài khoản, tài sản.

Một điểm đáng chú ý trong công tác phòng ngừa là phát huy vai trò của “Liên minh niềm tin số” và mô hình “Kiến tạo không gian số Quảng Trị”, kết nối các quản trị viên, KOL, hội, nhóm và người có ảnh hưởng trên không gian mạng. Các hoạt động được triển khai theo tinh thần “3 cùng”: “Cùng lan tỏa điều tốt-cùng đẩy lùi tiêu cực-cùng bảo vệ giá trị thật”, góp phần lan tỏa thông tin chính thống, cảnh báo thủ đoạn lừa đảo và nâng cao trách nhiệm của người sử dụng mạng.

Thượng tá Trần Anh Tuấn cho biết, thời gian tới, lực lượng Công an tiếp tục chủ động đấu tranh với các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao; tăng cường phối hợp giữa lực lượng chuyên trách với công an cơ sở và các cơ quan, đơn vị liên quan; đồng thời thường xuyên cập nhật, cảnh báo những phương thức, thủ đoạn mới nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, góp phần hạn chế những khoảng trống trong nhận thức và kỹ năng số mà tội phạm có thể lợi dụng.

Không gian mạng càng phát triển, những tiện ích mang lại càng lớn nhưng nguy cơ cũng khó nhận diện. Trong môi trường ấy, cùng với những giải pháp của lực lượng chức năng, sự tỉnh táo của mỗi người sử dụng chính là một lớp bảo vệ quan trọng. Khi mỗi người biết kiểm chứng trước một cú “click”, biết bảo vệ dữ liệu cá nhân và dừng lại trước những yêu cầu bất thường, “sức đề kháng số” của cộng đồng sẽ được củng cố, góp phần thu hẹp những “kẽ hở” mà tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật có thể lợi dụng.

Mỹ Hạnh