QTO - Trong 100 năm qua, cà phê Khe Sanh có nhiều câu chuyện về cây trồng, giá cả, thu nhập và những thăng trầm mà chỉ những người trong cuộc nếm trải mới thấu cảm hết. Quan trọng nhất là sau bao nhiêu thử thách, nhiều người bằng bàn tay, khối óc và niềm đam mê cà phê đã tạo dựng được cơ nghiệp và mở ra hướng đi mới .

Gắn bó với cà phê

Nhâm nhi ly cà phê Khe Sanh, anh Trần Quang Hải, Giám đốc Công ty TNHH xuất nhập khẩu Nam Hải CNS chia sẻ: “Theo cá nhân tôi thì cà phê Khe Sanh thuộc vào loại đặc biệt. Và điều này đã được thực tế chứng minh, trở thành một lựa chọn của nhiều người, cả người trồng, chế biến, kinh doanh lẫn người thưởng thức. Bản thân tôi là một ví dụ minh họa khi rẽ lối theo con đường cà phê”. 

Du khách tham quan vườn cà phê - Ảnh: P.X.D

Anh Hải kể, cuộc đời của anh và gia đình cũng lên bổng xuống trầm, cả vinh quang và cay đắng theo cây cà phê: “Năm 2011, công ty ba tôi đang ăn nên làm ra, giải quyết việc làm cho hàng trăm công nhân, xuất khẩu sản phẩm ra nước ngoài. Đang lúc công ty phát triển tốt thì ba tôi mất đột ngột đúng vào chu kỳ cà phê gặp khó khăn. Tôi lúc đó là chủ một công ty quảng cáo phải gánh lấy trọng trách chèo lái công ty. Đó cũng là lúc giá cà phê lao dốc, nông dân cũng rất nản. Nhưng hợp đồng đã ký thì mình vẫn phải cung cấp hàng cho đối tác.

Đang lúc khó khăn như vậy, bà con nông dân nhiều người làm ẩu, làm dối…  khiến tình hình càng thêm bi đát, công ty phá sản. Tôi phải cố gượng dậy, lại gặp đại dịch COVID-19. Tôi phải tìm cách sang Lào mở rộng sản xuất, kinh doanh ở tỉnh Champasak song song với Khe Sanh.

Tình hình mấy năm nay rất tốt, công ty của tôi cũng như các đơn vị bạn đã xuất khẩu sản phẩm sang nước ngoài, một phần rất quan trọng là nhờ giá cà phê trên thị trường tăng cao nên người làm cà phê hưởng lợi. Sản phẩm của tôi được Cục sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ chọn giới thiệu chỉ dẫn địa lý trên diễn đàn tầm cỡ châu Á.

Tuy nhiên muốn trụ được lâu dài thì cần phải làm cà phê sạch, cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản, khoanh vùng trồng từng loại cây cà phê phù hợp với mỗi địa bàn, thay đổi bộ giống vì giống cũ đã thoái hóa và chính quyền đồng hành quyết liệt, sâu sát hơn nữa mới có tương lai ổn định”.

Du lịch từ cà phê và ý tưởng độc đáo

Đó cũng là một gợi ý đối với du khách khi đến với mảnh đất Khe Sanh và những vùng lân cận. Còn ý tưởng du lịch từ cà phê đã thành hiện thực từ cuối năm 2023. Du lịch cà phê Khe Sanh (Khe Sanh Coffee tour) với thông điệp “Make coffee not war”(diễn đạt nôm na là hãy uống cà phê và nói chuyện hòa bình) đã mở thêm một cánh cửa tuy còn nhỏ nhắn nhưng duyên dáng vào ngôi nhà “công nghiệp không khói” của địa phương.

Anh Trần Quang Hải, Giám đốc Công ty TNHH xuất nhập khẩu Nam Hải CNS giới thiệu cách sơ chế cà phê - Ảnh: P.X.D

Khi lên Khe Sanh, bên ly cà phê hương vị riêng biệt, tôi hỏi anh Trần Thái Thiên, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Du lịch nông nghiệp Việt Nam-Khe Sanh: “Đã có những thương hiệu cà phê nổi tiếng ở Buôn Mê Thuột, Sơn La thì liệu cà phê Khe Sanh có gì đặc biệt để từ đó có thể mời gọi du khách?”.

Anh Thiên chia sẻ: “Có chứ, mà lại còn rất đặc biệt là đằng khác. Xin nói về cà phê Arabica trước. Loại cà phê này đã được Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường khảo sát, vì khi muốn cấp chỉ dẫn địa lý cho cà phê Khe Sanh thì phải chỉ ra được những điểm khác biệt mà vùng trồng cà phê khác không có được.

Trước hết, hàm lượng cafein trong Arabica Khe Sanh cao hơn cà phê cùng loại ở Sơn La và Lâm Đồng, thứ hai là hạt cà phê Arabica Khe Sanh dày, lớn hơn hạt cà phê cùng loại ở các vùng đất khác. Chính vì vậy mà Cục Sở hữu trí tuệ mới có cơ sở công nhận chỉ dẫn địa lý cho cà phê Khe Sanh.

Còn đối với Liberica của Madam Hương (tức bà Trần Mai Hương) thì năm 2025, người Nhật đã mang  sản phẩm cà phê của cơ sở này sang nước họ. Tất nhiên trước khi tiêu dùng thì họ đã xét nghiệm kỹ càng để xem có gì đặc biệt? Và họ đã phát hiện ra hai điều đặc biệt mà lý thú: Một là, hơn 200 chất hóa học có thể gây độc hại không hề có trong loại cà phê này; thứ hai là hàm lượng polymennol, tức là chất chống ô xy hóa và kháng viêm cao hơn cả rượu vang, cụ thể là nó có 270mg/100ml so với rượu vang là 250mg/100ml. Đây là luận chứng khoa học cho hai loại cà phê Khe Sanh”.

Du khách tìm hiểu cách sơ chế cà phê - Ảnh: P.X.D

Vậy còn với du lịch thì sao ạ?, tôi hỏi tiếp. Anh Trần Thái Thiên thông tin: “Đã nói là du lịch cà phê thì trước hết phải gắn với cà phê. Chúng tôi đưa du khách đến với những hộ dân sản xuất cà phê sạch, cà phê đặc sản. Chúng tôi xem những người sản xuất này không chỉ là nông dân thuần túy, họ còn là nghệ nhân cà phê. Họ hái từng quả chín, sau đó cho lên men, các công đoạn khá công phu, mà đầu tiên chúng tôi muốn du khách trải nghiệm là văn hóa làm cà phê, văn hóa cà phê.

Tiếp đó là chúng tôi muốn du khách tiếp cận văn hóa của đồng bào dân tộc Vân Kiều và Pa Kô, những chủ nhân của núi rừng, họ đã bao đời gắn bó với cây cà phê. Du khách có thể dùng các vật dụng hái cà phê của bà con như gùi, thúng để trải nghiệm và nếu du khách ở lại thì đưa họ vào bản Chênh Vênh dưới chân đỉnh núi Sa Mù để thưởng thức ẩm thực của vùng cao, chia sẻ cảm giác với đêm sơn cước.

Kết thúc tour chúng tôi sẽ đưa du khách đến Di tích lịch sử sân bay Tà Cơn. Chúng tôi sẽ kể cho họ rằng vùng đất này trước đây chiến tranh ác liệt, nhưng khi hòa bình trở lại thì mọi người chung tay xây dựng, tạo nên màu xanh yên lành, no ấm, trong đó có màu xanh của cây cà phê. Chúng ta hãy đến với nhau bằng khát vọng hòa bình, thân thiện, mỗi du khách hãy là một đại sứ hòa bình để thế giới này càng xích lại gần nhau hơn trong tình nhân loại. Đó cũng là thông điệp của chúng tôi. 

Cũng xin nói luôn thì tuy du lịch cà phê còn rất mới mẻ và non trẻ, cần phải tìm cách vượt qua nhiều khó khăn, thử thách nhưng bước đấu đã thu hút được khoảng 100 du khách trong và ngoài nước. Nhìn chung, nhiều du khách cũng đã có cảm tình với Khe Sanh Coffee tour”.

Trăm năm qua cũng quá nhiều dâu bể với cây cà phê và những cuộc đời trên mảnh đất cao nguyên bazan màu mỡ. Nhưng điều đáng mừng là đã thấy một kết cục có hậu, hứa hẹn và hy vọng nhiều vào tương lai của cao nguyên đặc biệt này.  

 Phạm Xuân Dũng