QTO - Thời gian qua, cùng với công tác tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành quy định về chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), lực lượng chức năng đã tăng cường kiểm tra, giám sát, xác minh và xử lý các trường hợp vi phạm. Qua đó, từng bước nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật, siết chặt quản lý tàu cá và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương trong công tác chống khai thác IUU.

Tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm

Trung tá Lê Quốc Học, Đồn trưởng Đồn Biên phòng Cồn Cỏ cho biết, thời gian qua, mặc dù hoạt động khai thác hải sản vi phạm pháp luật trên biển đã giảm, tuy nhiên, tình trạng sử dụng xung điện, giã cào, thuốc nổ để khai thác thủy sản mang tính tận diệt vẫn còn xảy ra. Phương thức, thủ đoạn của các đối tượng này ngày càng phức tạp.

Trước tình hình đó, đơn vị đã chủ động phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm tra, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản trên biển. Theo đó, đơn vị đã phối hợp phát hiện, xử lý hơn 15 lượt tàu thuyền, phương tiện vi phạm, xử phạt vi phạm hành chính khoảng 1 tỉ đồng; đồng thời phát hiện, xử lý 1 vụ tàng trữ, vận chuyển trái phép vật liệu nổ liên quan đến 3 đối tượng.

Đơn cử, ngày 25/5/2026, trong quá trình tuần tra tại khu vực phía Bắc đảo Cồn Cỏ, lực lượng liên ngành gồm Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, Đồn Biên phòng Cồn Cỏ và Ban Quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ đã phát hiện, bắt quả tang 2 tàu cá QNg 92543TS và QNg 92656TS sử dụng nghề giã cào đôi để khai thác thủy sản tại khu vực không được phép.

Qua xác minh, xử lý, 2 thuyền trưởng và chủ sở hữu các phương tiện bị xử phạt tổng cộng 300 triệu đồng; đồng thời bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tước quyền sử dụng chứng chỉ thuyền trưởng, giấy phép khai thác thủy sản trong thời hạn 9 tháng.

Lực lượng chức năng tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành nghiêm các quy định về chống khai thác IUU tại cảng cá Cửa Việt - Ảnh: L.A

Cùng với tuần tra trực tiếp trên biển, việc theo dõi hoạt động của tàu cá thông qua hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) được duy trì thường xuyên. Khi phát hiện tàu mất kết nối, hoạt động gần hoặc vượt ranh giới vùng được phép khai thác, thông tin được chuyển đến các cơ quan, đơn vị, địa phương liên quan để kiểm tra, xác minh và xử lý.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, từ đầu năm đến nay, lực lượng chức năng đã phát hiện 376 vụ có dấu hiệu vi phạm các quy định về chống khai thác IUU, tập trung chủ yếu vào những hành vi: Mất kết nối thiết bị VMS trên biển và trong bờ, vượt ranh giới vùng được phép khai thác thủy sản, ngừng dịch vụ VMS dài ngày, tháo thiết bị VMS khi đang hoạt động trên biển và một số hành vi vi phạm khác trong hoạt động khai thác thủy sản. Qua kiểm tra, xác minh, lực lượng chức năng đã xử phạt vi phạm hành chính 74 vụ với tổng số tiền hơn 2,3 tỉ đồng; 300 vụ được xác định không vi phạm, 2 vụ đang tiếp tục xác minh, xử lý...

Trong đó, đối với các trường hợp liên quan đến VMS, lực lượng chức năng đã phát hiện 61 tàu cá mất kết nối trên 6 giờ. Qua xác minh, 14 tàu cá vi phạm bị xử phạt với tổng số tiền 791,25 triệu đồng. Ngoài ra, còn có 2 trường hợp tháo thiết bị VMS trong khi hoạt động trên biển bị xử phạt 365 triệu đồng.

Đối với 9 tàu cá có dấu hiệu vượt qua vùng được phép khai thác thủy sản trên biển, các lực lượng chức năng đã xác minh, xử phạt 3 tàu với tổng số tiền 462 triệu đồng; 6 trường hợp còn lại được xác định do nguyên nhân bất khả kháng hoặc vượt ranh giới dưới 500m nên không xử phạt. Đáng chú ý, đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan chức năng đã khởi tố 2 vụ, 2 bị can (trong đó, 1 vụ đã được đưa ra xét xử) về hành vi cản trở hoạt động của phương tiện điện tử theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh cho biết, việc phát hiện, xác minh và xử lý các trường hợp vi phạm chống khai thác IUU được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định. Đối với những cảnh báo từ hệ thống VMS, cơ quan chức năng đã kiểm tra, đối chiếu dữ liệu, xác minh cụ thể từng trường hợp trước khi xử lý.

Thực tế, có những trường hợp hệ thống cảnh báo mất kết nối nhưng qua kiểm tra, tàu cá đang nằm trong bờ hoặc xảy ra sự cố kỹ thuật. Ngược lại, đối với những trường hợp cố tình vi phạm, can thiệp vào thiết bị VMS, hoạt động sai vùng khai thác hoặc vi phạm các quy định khác, đều được xử lý nghiêm.

Quản lý chặt tàu cá không đủ điều kiện

Cùng với công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, việc rà soát, quản lý đội tàu tiếp tục được thực hiện chặt chẽ. Toàn tỉnh hiện có 4.628 tàu cá từ 6m trở lên đã đăng ký. Trong đó, 4.587 tàu còn hạn giấy phép khai thác thủy sản, đạt 99,1%; 1.599 tàu từ 12m trở lên còn hạn đăng kiểm, đạt 96%; 1.318 tàu từ 15m trở lên đã lắp thiết bị VMS, đạt 98,1%. Toàn bộ dữ liệu tàu cá đã được cập nhật trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase).

Bên cạnh đó, qua rà soát, toàn tỉnh vẫn còn 43 tàu thuộc nhóm có nguy cơ cao vi phạm IUU; 79 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động do chưa có hoặc hết hạn giấy phép khai thác thủy sản, hết hạn đăng kiểm, hết hạn giấy chứng nhận an toàn thực phẩm hoặc chưa lắp thiết bị VMS.

Đối với số tàu này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã lập danh sách cụ thể, gửi hằng tuần cho lực lượng biên phòng và UBND cấp xã để phối hợp quản lý. Các địa phương cũng đã cử cán bộ theo dõi vị trí neo đậu, niêm phong, gắn bảng nhận diện và niêm yết công khai danh sách, không để các phương tiện không đủ điều kiện tự ý ra khơi khai thác.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc như hệ thống VMS có thời điểm xảy ra sự cố mất kết nối; dữ liệu giữa VMS và hệ thống VNFishbase chưa đồng bộ hoàn toàn đối với tàu cá thay đổi chủ sở hữu, đăng ký lại hoặc xóa đăng ký; việc giám sát sản lượng và thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT đối với tàu cá nhỏ hoạt động tại khu vực bãi ngang còn gặp khó khăn.

Thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phối hợp với các lực lượng, địa phương rà soát đến từng tàu cá; tập trung xử lý dứt điểm số tàu không đủ điều kiện hoạt động; xác minh, xử lý các trường hợp mất kết nối VMS, vượt vùng khai thác và các hành vi vi phạm khác.

Đồng thời, tăng cường kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị, địa phương; khắc phục hạn chế trong quản lý, đồng bộ dữ liệu, giám sát tàu cá và xử lý vi phạm; kiên quyết không để tàu cá không đủ điều kiện tham gia hoạt động khai thác, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm IUU.

Lê An