QTO - Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một trong những mốc son chói lọi nhất trong lịch sử dân tộc, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho đất nước. 81 năm đã trôi qua, nhưng không khí sục sôi của những ngày mùa thu lịch sử ấy vẫn vẹn nguyên qua từng tài liệu, hình ảnh, kỷ vật đang được lưu giữ trang trọng tại Bảo tàng Quảng Trị tại 2 cơ sở thuộc phường Đồng Hới và Đông Hà. Đó là những minh chứng hào hùng cho tinh thần yêu nước, đấu tranh anh dũng của quân và dân ta để giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.

Những kỷ vật kể chuyện lịch sử

Tọa lạc ở vị trí trung tâm phường Đồng Hới trên đường Hùng Vương, Bảo tàng Quảng Trị (cơ sở 1) là một trong những công trình văn hóa quy mô, lưu giữ hơn 15.000 tài liệu, hiện vật, ảnh và phim tư liệu liên quan đến lịch sử, phong tục, tập quán, văn hóa qua các thời kỳ.

Toàn bộ hiện vật được chú thích song ngữ Việt-Anh, sắp xếp khoa học theo 7 chủ đề gồm: Thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên; văn hóa các dân tộc; thời sơ sử và văn hóa Chăm-pa; từ thế kỷ XI đến năm 1945; thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), Quảng Bình trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội (1954-1975); thời kỳ đổi mới và phát triển.

Khách tham quan tìm hiểu các hiện vật và tư liệu lịch sử được lưu giữ tại không gian trưng bày Bảo tàng Quảng Trị (cơ sở 1) - Ảnh: Bảo tàng cung cấp

Nổi bật trong không gian trưng bày là chủ đề “Quảng Bình từ thế kỷ XI đến năm 1945” và “Quảng Bình thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954)”. Trong đó, không gian thời kỳ 1930-1945 tái hiện chân thực bầu không khí tiền khởi nghĩa hào hùng của quân và dân địa phương.

Trong những ngày giữa tháng 8/1945, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy lâm thời và Mặt trận Việt Minh Quảng Bình, phong trào đấu tranh giành chính quyền diễn ra hết sức khẩn trương. Tại các tủ trưng bày, du khách được tận mắt xem những trang báo “Lực lượng”, cơ quan ngôn luận của Mặt trận Việt Minh tỉnh Quảng Bình in gạt bằng mực tím phát hành bí mật, cùng các bản truyền đơn phai màu thời gian kêu gọi quần chúng đứng lên đánh đổ ách đô hộ.

Nơi đây còn lưu giữ bộ sưu tập vũ khí thô sơ gồm mã tấu, dao găm, gậy tầm vông vót nhọn của lực lượng tự vệ các phủ lỵ Lệ Thủy, Quảng Ninh, Bố Trạch, Tuyên Hóa dùng để khống chế đồn bốt địch, chiếm dinh phủ lỵ trong đêm 22 và ngày 23/8/1945.

Đặc biệt, chiếc trống gỗ dùng để tập hợp quần chúng nhân dân vùng Lệ Thủy trong đêm khởi nghĩa, cùng cờ đỏ sao vàng tự may bằng vải thô do Nhân dân thị xã Đồng Hới kéo lên tại trung tâm quảng trường ngày 23/8/1945 vẫn được bảo quản cẩn trọng, trở thành biểu tượng thiêng liêng cho chiến thắng của chính quyền cách mạng sơ khai, mở ra chặng đường kháng chiến chống thực dân Pháp gian lao mà anh dũng.

Tại Bảo tàng Quảng Trị (cơ sở 2), ở phường Đông Hà, dù chỉ chiếm một góc nhỏ ở không gian trưng bày tầng 2 thuộc chuyên đề “Quảng Trị thời kỳ thuộc Pháp và cuộc kháng chiến 9 năm chống Pháp”, bộ sưu tập hiện vật liên quan đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 lại có sức hút đặc biệt đối với công chúng.

Đặt trang trọng ở vị trí trung tâm gian trưng bày là tấm biển trích nội dung Nghị quyết Hội nghị Ban Thống nhất tỉnh Đảng bộ Quảng Trị ngày 18/8/1945. Lời hiệu triệu như còn âm vang: “Toàn dân Quảng Trị: Già, trẻ, gái, trai, dân tộc, tôn giáo, quyết dốc hết tính mạng, tài sản, tiến hành khởi nghĩa đánh đổ chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim giành cho được chính quyền cách mạng về tay Nhân dân...”.

Lần giở lại những trang sử vàng của lịch sử Đảng bộ tỉnh, sau Hội nghị lần thứ hai của Tỉnh ủy lâm thời (tháng 6/1945), không khí tiền khởi nghĩa dấy lên khắp các làng xã. Nhiều cuộc mít tinh, hội họp của các hội cứu quốc liên tục được tổ chức. Nhân dân hăng hái luyện tập quân sự, rèn đúc vũ khí. Ngày 18/8/1945, hội nghị cán bộ toàn tỉnh họp tại Phước Lễ (Triệu Phong), đồng chí Trần Hữu Dực truyền đạt lệnh khởi nghĩa của Trung ương. Đến 9 giờ sáng ngày 23/8/1945, cuộc mít tinh lớn diễn ra trước Tòa công sứ Pháp. Thay mặt Ủy ban khởi nghĩa tỉnh, đồng chí Trần Hữu Dực trịnh trọng tuyên bố: Xóa bỏ chính quyền cũ, thành lập chính quyền cách mạng.

Biểu tượng sinh động cho sức mạnh quật khởi ấy chính là bộ sưu tập vũ khí thô sơ được lưu giữ tại bảo tàng: Những chiếc giáo, rựa, đao, kiếm, mỏ xẩy, cung nỏ... do Nhân dân tự chế tạo. Bên cạnh đó, người xem không khỏi xúc động trước chiếc hũ sành của ông Lê Thiệp (xã Vĩnh Hòa, huyện Vĩnh Linh cũ) dùng cất giấu tài liệu bí mật của Đảng năm 1938; chiếc chăn sờn cũ của chiến sĩ cách mạng Nguyễn Văn Hảo trong những năm bị giam cầm tại nhà lao Quảng Trị (1932-1938).

Những chiếc hũ gạo “diệt giặc đói” được Nhân dân Quảng Trị dùng đựng gạo tiết kiệm hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh “một nắm khi đói bằng một gói khi no” trong phong trào “diệt giặc đói” năm 1946-1947 nhắc nhớ về một phong trào nghĩa tình, một trong những biểu tượng về truyền thống tương thân tương ái quý báu của dân tộc Việt Nam.

Kết nối lịch sử với thế hệ trẻ

Anh Trần Đình Nam, du khách đến từ TP. Đà Nẵng đứng trầm ngâm trước gian trưng bày các hiện vật liên quan cuộc Cách mạng Tháng Tám tại Bảo tàng Quảng Trị, cơ sở 2. “Nhân kỳ nghỉ, tôi đưa gia đình và con nhỏ đi tham quan bảo tàng. Sách vở hay phim ảnh vốn đã nói nhiều về Cách mạng Tháng Tám, nhưng chỉ khi trực tiếp đứng trước chiếc hũ gốm cất giấu tài liệu hay những chiếc rựa, đao gỉ sét từng theo chân người dân đi cướp chính quyền, tôi cũng như các con mới thực sự hình dung được sức mạnh của lòng dân thời điểm đó. Đây là bài học lịch sử trực quan vô giá dành cho con trẻ”, anh Nam chia sẻ.

Học sinh hào hứng với việc học lịch sử trực quan, sinh động tại không gian trưng bày của bảo tàng - Ảnh: T.T

Những năm trở lại đây, Bảo tàng Quảng Trị tại hai cơ sở đã trở thành điểm đến thu hút đông khách tham quan trong và ngoài tỉnh cũng như du khách nước ngoài. Theo ông Mai Thế Trung, Phó Giám đốc Bảo tàng Quảng Trị, việc trưng bày và bảo quản các hiện vật tại bảo tàng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người dân hiểu sâu sắc hơn, thêm trân trọng và tự hào về lịch sử, văn hóa địa phương. Bảo tàng không chỉ là điểm đến phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu của các cơ quan, trường học hay cá nhân, mà còn là nơi lưu giữ những giá trị di sản quý báu.

Đặc biệt, các hiện vật liên quan đến Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giúp tái hiện chân thực thời kỳ sục sôi của dân tộc, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn sâu sắc đối với thế hệ cha anh.

Thời gian qua, Bảo tàng Quảng Trị cơ sở 1 đã nỗ lực “số hóa” hiện vật, tư liệu lịch sử, giúp công chúng dễ dàng truy cập, tham quan trên không gian mạng. Cùng với công nghệ, cách truyền tải thông tin cũng cần được làm mới. Thay vì những dòng chú thích khô khan, mỗi hiện vật nên được gắn liền với một câu chuyện cụ thể về con người và bối cảnh thời bấy giờ. Các nền tảng như facebook, tiktok hay youtube cũng là công cụ hữu hiệu để đăng tải những video ngắn, đưa hình ảnh bảo tàng tiếp cận nhanh hơn với giới trẻ.

Bên cạnh đó, việc phối hợp với ngành giáo dục tổ chức các tiết học lịch sử thực tế hay cuộc thi tìm hiểu sẽ giúp học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức. Các bảo tàng cũng cần kết nối chặt chẽ hơn với những doanh nghiệp lữ hành, đưa bảo tàng thành một điểm dừng chân cố định trong các tour du lịch di sản và tham quan địa phương.

Thanh Trúc