QTO - Mô hình nuôi lợn bản địa Vân Pa theo hướng an toàn sinh học tại xã Đakrông thời gian qua mở ra hướng đi triển vọng cho đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô. Thay vì chăn thả lạc hậu, bà con được hướng dẫn kỹ thuật chu đáo, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên để nâng cao hiệu quả kinh tế. Giống lợn quý gắn bó lâu đời nay trở thành sinh kế giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống, từng bước vươn lên thoát nghèo.

Đổi mới cách làm ăn

Chị Lê Thị Hải Tăng phối trộn thức ăn lên men vi sinh cho đàn lợn Vân Pa - Ảnh: K.S

Lần đầu tiếp cận phương pháp nuôi lợn bằng đệm lót sinh học, chị Lê Thị Hải Tăng ở thôn Pa Hy không khỏi bỡ ngỡ. Trước đây, gia đình chị chủ yếu chăn thả tự do nên hiệu quả kinh tế không cao. Nhờ cán bộ khuyến nông cầm tay chỉ việc, chị nắm chắc từng khâu kỹ thuật, từ phối trộn thức ăn đến vệ sinh chuồng trại. Thay vì cho lợn ăn nguyên liệu tươi chưa qua chế biến, chị chủ động phối trộn chuối băm, ngô, sắn nghiền với chế phẩm vi sinh để lên men.

Cách làm này vừa giúp lợn dễ tiêu hóa, tăng sức đề kháng, vừa tiết kiệm đáng kể chi phí. Chuồng trại luôn khô ráo, nền đệm lót khử sạch mùi hôi và phân hủy chất thải hiệu quả, giúp đàn lợn phát triển đồng đều, ít bị bệnh đường ruột.

Chị Lê Thị Hải Tăng chia sẻ: “Lúc đầu tôi lo lắm, sợ không làm đúng kỹ thuật rồi lợn bị bệnh. Nhưng được hướng dẫn tận tình, tôi nhận ra nuôi kiểu này vừa đỡ tốn công vừa sạch sẽ. Đàn lợn 40 con lớn rất nhanh, hiện một số con đã xuất chuồng với giá bình quân từ 3-3,2 triệu đồng/con. Thời gian tới, tôi sẽ giữ lại 5 lợn nái để nhân giống tự nhiên, tiếp tục mở rộng quy mô”.

Nhìn thấy đàn lợn của gia đình chị Tăng phát triển tốt trong môi trường chuồng trại bài bản hơn, chị Hồ Thị Vương ở thôn Pa Hy quyết tâm làm theo. Chị mạnh dạn đầu tư chuồng trại và thả nuôi 10 con lợn Vân Pa. Nhờ chị Tăng tận tình hướng dẫn kỹ thuật, đàn lợn của chị tăng trọng nhanh, phòng ngừa tốt dịch bệnh.

Chị Vương cho hay: “Xưa nay bà con nuôi thả rông nên hiệu quả thấp. Học theo cách nuôi sinh học này, tôi thấy việc chăm sóc nhẹ nhàng hơn hẳn. Gia đình rất mong tiếp tục được hỗ trợ về vốn và con giống để mở rộng mô hình, từng bước vươn lên thoát nghèo”.

Đàn lợn Vân Pa phát triển khỏe mạnh nhờ quy trình chăm sóc an toàn sinh học - Ảnh: K.S

Cùng chung niềm vui, anh Hồ Văn Sĩ ở thôn Pa Nang mạnh dạn xây chuồng cách xa khu dân cư, nhận hỗ trợ 30 con lợn giống Vân Pa cùng thức ăn, vắc-xin và chế phẩm vi sinh. Nhờ tận dụng chuối, lá cây rừng sẵn có, chi phí chăn nuôi của gia đình anh giảm đáng kể. Đàn lợn sinh trưởng đồng đều, mang lại niềm tin cho người dân vùng biên giới.

Nhân rộng sinh kế bền vững

Điểm nổi bật của mô hình là ứng dụng đệm lót sinh học, giúp phân hủy chất thải, giảm ô nhiễm môi trường và hạn chế tối đa nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Nhờ đó, bà con chủ động phòng ngừa dịch tả lợn châu Phi, nâng cao chất lượng thịt thương phẩm khi cung ứng ra thị trường. Quá trình xử lý chuồng trại bằng vi sinh còn tạo ra nguồn phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng, phục vụ tốt cho việc trồng trọt ngô, sắn của người dân.

Đánh giá về quá trình triển khai mô hình, ông Hoàng Quốc Thịnh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Đakrông cho biết: “Đơn vị cử cán bộ kỹ thuật bám sát địa bàn, theo dõi chặt chẽ tình hình sinh trưởng của đàn lợn. Phương pháp này rất phù hợp với điều kiện địa phương nhờ tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp sẵn có, giúp người dân giảm đáng kể chi phí mua thức ăn công nghiệp. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật để mở rộng mô hình trên toàn xã”.

Mô hình chuồng nuôi lợn kiên cố, bảo đảm vệ sinh môi trường tại xã Đakrông - Ảnh: K.S

Dự án chăn nuôi lợn Vân Pa gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm do Trung tâm Khuyến nông tỉnh thực hiện giai đoạn 2025-2027 có quy mô 550 con, triển khai tại các địa bàn miền núi khó khăn. Mục tiêu xuyên suốt của dự án là bảo tồn, phát triển nguồn gen bản địa quý hiếm, hình thành tập quán chăn nuôi an toàn sinh học và xây dựng chuỗi tiêu thụ sản phẩm ổn định. Cách làm này tạo điểm tựa quan trọng giúp đồng bào Bru-Vân Kiều, Pa Kô thay đổi tư duy từ sản xuất tự cung tự cấp sang phát triển hàng hóa.

Bên cạnh nguồn giống ban đầu, ngành nông nghiệp địa phương tập trung huấn luyện kỹ thuật, hướng dẫn người dân ghi chép sổ sách và theo dõi chu kỳ sinh sản để từng bước chủ động nguồn giống tại chỗ.

Thành công bước đầu tại xã Đakrông cho thấy công tác bảo tồn nguồn gen quý chỉ đạt hiệu quả khi gắn liền với lợi ích kinh tế của người dân. Đồng hành kịp thời cùng lực lượng khuyến nông giúp bà con xóa bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại, tự tin làm chủ kỹ thuật trên chính mảnh đất quê hương. Nhờ nuôi giống lợn bản địa đúng cách, bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới Quảng Trị có thêm nguồn thu nhập ổn định để tự tin làm chủ cuộc sống, mở ra hướng thoát nghèo lâu dài.

Kô Kăn Sương