QTO - Những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài đang khiến nhiều vùng nuôi thủy sản trên địa bàn tỉnh đối mặt với không ít khó khăn. Môi trường ao nuôi biến động làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng của tôm nuôi. Song từ thực tế sản xuất cho thấy, ở những vùng nuôi tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, quản lý chặt chẽ các yếu tố môi trường, tôm vẫn phát triển ổn định, mở ra kỳ vọng về một vụ nuôi hiệu quả.

Điều kiện thời tiết bất lợi 

Có mặt tại Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản (HTX NTTS) Vĩnh Thành, xã Cửa Tùng, những ao nuôi vừa được thu hoạch sớm vẫn còn để lại nhiều tiếc nuối đối với người nuôi. Đứng bên ao tôm vừa tháo cạn nước, ông Nguyễn Đình Đào vẫn chưa hết xót xa khi vụ nuôi năm nay không diễn ra như kỳ vọng. Gia đình ông có 1,2ha với 4 ao nuôi, thả nuôi khoảng 30 vạn con giống tôm thẻ chân trắng. Thế nhưng sau hơn một tháng chăm sóc, tôm nuôi bắt đầu xuất hiện dấu hiệu bị bệnh phân trắng và hoại tử gan tụy cấp tính. Chỉ trong thời gian ngắn, tôm chết ngày càng nhiều buộc gia đình phải thu hoạch “non” để giảm thiểu thiệt hại.

“Nắng nóng kéo dài khiến nước ao thay đổi rất nhanh. Ban ngày nhiệt độ cao, ban đêm giảm mạnh làm môi trường nuôi biến động liên tục, tôm giảm ăn rồi phát bệnh, tôi đành phải thu hoạch sớm. Ước tính thiệt hại gồm con giống, thức ăn và cải tạo ao nuôi khoảng 80 triệu đồng”, ông Đào chia sẻ.

Vùng nuôi tôm tập trung của Hợp tác xã Nuôi trồng thủy sản Vĩnh Thành, xã Cửa Tùng hiện có khoảng 40% diện tích ao nuôi bị ảnh hưởng do nắng nóng kéo dài - Ảnh: L.A

Cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự là ông Trần Văn Kiện, với 3 ao nuôi có diện tích 0,8ha, sau khoảng 40 ngày thả giống, tôm đạt kích cỡ khoảng 400-500 con/kg thì môi trường ao nuôi bắt đầu biến động mạnh. Dù đã tăng cường quạt nước, bổ sung khoáng chất và xử lý môi trường nhưng tôm vẫn chết hàng loạt, ước tính thiệt hại hơn 50 triệu đồng.

Theo ông Kiện, nắng nóng kéo dài khiến nhiệt độ nước trong ao tăng cao, lượng ôxy hòa tan giảm, đồng thời phát sinh khí độc và tạo điều kiện để các tác nhân gây bệnh phát triển. Khi sức đề kháng suy giảm, tôm dễ mắc các bệnh dẫn đến chết hàng loạt.

Giám đốc HTX NTTS Vĩnh Thành Phạm Trung Vĩnh thông tin, đơn vị hiện có 70ha nuôi tôm 2 vụ với hơn 100 hộ tham gia. Chủ yếu là nuôi tôm sú và tôm thẻ chân trắng. Đầu vụ nuôi năm nay, thời tiết khá thuận lợi, nguồn nước bảo đảm nên việc thả giống diễn ra đúng khung lịch thời vụ. Tôm sinh trưởng tốt trong những tuần đầu khiến nhiều hộ nuôi kỳ vọng sẽ có một vụ mùa thắng lợi sau nhiều năm liên tiếp chịu ảnh hưởng bởi dịch bệnh.

Tuy nhiên, niềm vui ấy không kéo dài. Khi tôm nuôi được khoảng 30 ngày tuổi, nắng nóng gay gắt xuất hiện và kéo dài liên tục khiến nhiệt độ nước ao tăng cao, các yếu tố môi trường biến động mạnh. Tôm giảm ăn, chậm lớn, sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho nhiều loại dịch bệnh phát sinh.

Từ thực tế sản xuất, ông Vĩnh cho rằng năm nay mặc dù người nuôi đã chủ động hơn trong việc cải tạo ao và phòng bệnh, song thời tiết vẫn là yếu tố rất khó kiểm soát. “Hiện tại đã có khoảng 40% diện tích ao nuôi bị ảnh hưởng. Nắng nóng tiếp tục kéo dài làm người nuôi rất vất vả vì phải thường xuyên theo dõi chất lượng nước, vận hành quạt khí, xử lý môi trường và bổ sung khoáng chất để hạn chế ảnh hưởng đến tôm nuôi”, ông Vĩnh cho hay.

Linh hoạt các giải pháp thích ứng

Không khí lo lắng ở vùng nuôi Vĩnh Thành phản ánh rõ những áp lực mà nghề nuôi tôm đang phải đối mặt trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan. Tuy nhiên, cũng trong điều kiện nắng nóng như vậy, tại xã Vĩnh Thủy, nhiều hộ nuôi lại đang kỳ vọng vào một vụ mùa thắng lợi nhờ chủ động thay đổi phương thức sản xuất.

Thường xuyên kiểm tra sinh trưởng của tôm, theo dõi môi trường ao nuôi để kịp thời xử lý các biến động do nắng nóng, hạn chế phát sinh dịch bệnh - Ảnh: L.A

Gắn bó với nghề nuôi tôm từ năm 2004, ông Ngô Quang Sang, thành viên HTX NTTS Phan Hiền, hiểu rất rõ những rủi ro của nghề. Hai năm liên tiếp gia đình ông phải trắng tay vì bệnh hoại tử gan tụy cấp trên tôm thẻ chân trắng. Thất bại đó trở thành bài học để ông thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất. Trước khi xuống giống vụ nuôi năm nay, ao nuôi được cải tạo kỹ, xử lý môi trường đúng quy trình, lấy nước theo đúng thời điểm và thường xuyên kiểm tra các chỉ số môi trường trong suốt quá trình nuôi.

Đến nay, sau gần 2 tháng thả nuôi, đàn tôm của gia đình ông đang phát triển ổn định. Mỗi bữa tôm sử dụng khoảng 15-16kg thức ăn, sức ăn tốt, tăng trưởng đồng đều. Nếu thời tiết tiếp tục thuận lợi, ông Sang ước tính vụ này có thể thu hoạch khoảng 2-2,5 tấn tôm, mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng.

“Qua nhiều lần thất bại mới thấy yếu tố quan trọng nhất là phải quản lý tốt môi trường ao nuôi. Khi trời nắng gay gắt thì giảm lượng thức ăn, tăng cường chạy quạt nước, bổ sung khoáng chất và theo dõi liên tục để xử lý kịp thời nếu môi trường thay đổi”, ông Sang chia sẻ.

“Nuôi tôm giống như chờ trời”, ông Trần Văn Dụng, Giám đốc HTX NTTS Phan Hiền ví von. Theo ông Dụng, hầu như năm nào vùng nuôi tôm của HTX cũng bị thiệt hại bởi dịch bệnh, như: Hoại tử gan tụy cấp tính, đốm trắng, phân trắng… với tỉ lệ thiệt hại từ 50-70%. Riêng vụ nuôi chính năm ngoái, tỉ lệ thiệt hại lên tới 90%. Đến vụ nuôi trái, tỉ lệ thành công cũng chỉ đạt khoảng 50-60%.

Rút kinh nghiệm từ những vụ nuôi thất bại, ngay từ đầu năm nay, HTX đã vận động toàn bộ thành viên thống nhất ngắt vụ để cải tạo đồng bộ hệ thống ao nuôi. Toàn bộ ao nuôi được tháo cạn, phơi khô liên tục trong gần ba tháng nhằm cắt đứt mầm bệnh. Đến giữa tháng ba âm lịch, các hộ mới bắt đầu lấy nước và xuống giống theo khung thời vụ thống nhất.

Bên cạnh đó, HTX cũng thường xuyên hướng dẫn các hộ nuôi theo dõi sát các yếu tố môi trường, đặc biệt trong những ngày nắng nóng kéo dài; duy trì mực nước ao ở mức phù hợp, tăng cường vận hành quạt nước để ổn định hàm lượng ôxy hòa tan, giảm lượng thức ăn vào thời điểm nhiệt độ lên cao, đồng thời bổ sung khoáng chất, vitamin và chế phẩm sinh học nhằm nâng cao sức đề kháng cho tôm. Khi phát hiện môi trường ao nuôi có biến động hoặc tôm có dấu hiệu bất thường, các hộ phải xử lý ngay, tránh để dịch bệnh lây lan trên diện rộng.

“Nhờ thực hiện đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, đến thời điểm này phần lớn diện tích nuôi của HTX đều phát triển ổn định. Một số hộ đã bắt đầu thu hoạch tỉa những lứa tôm đạt kích cỡ lớn và thu lãi từ 15-40 triệu đồng”, ông Dụng cho hay.

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư Nguyễn Đức Trung, do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino đã làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng gay gắt, hạn hán, xâm nhập mặn, mưa lớn cục bộ... Tác động trực tiếp đến hoạt động nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là các vùng nuôi tôm nước lợ, nuôi lồng bè trên biển và khu vực phụ thuộc nguồn nước tự nhiên.

Trước tình hình đó, ngành Nông nghiệp đã chỉ đạo các địa phương xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp với điều kiện nguồn nước và diễn biến thời tiết; cử cán bộ bám sát cơ sở để hướng dẫn người nuôi thực hiện các biện pháp kỹ thuật, chủ động phòng, chống nắng nóng, hạn hán và các yếu tố bất lợi của môi trường.

Ông Trung khuyến cáo, trong điều kiện nắng nóng kéo dài, người nuôi cần thường xuyên theo dõi các yếu tố môi trường ao nuôi, duy trì mực nước phù hợp, tăng cường vận hành quạt nước, sục khí để bảo đảm hàm lượng ôxy hòa tan. Nếu có điều kiện, có thể che phủ một phần mặt ao nhằm hạn chế bức xạ nhiệt; giảm lượng thức ăn vào thời điểm nắng nóng gay gắt, bổ sung vitamin C, khoáng chất và chế phẩm sinh học để nâng cao sức đề kháng cho thủy sản nuôi. Chủ động thay nước hợp lý, xử lý môi trường định kỳ, đồng thời thu hoạch hoặc san thưa khi thủy sản đạt kích cỡ thương phẩm nhằm giảm mật độ nuôi, hạn chế rủi ro.

Riêng đối với nuôi nhuyễn thể và cá lồng bè, người nuôi cần điều chỉnh mật độ, vệ sinh bãi nuôi, lựa chọn vị trí đặt lồng phù hợp và theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu môi trường để kịp thời xử lý khi có diễn biến bất thường. “Nắng nóng nói riêng, các hiện tượng thời tiết cực đoan nói chung là yếu tố khó kiểm soát, nhưng nếu người nuôi chủ động thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, thường xuyên theo dõi môi trường và áp dụng đồng bộ các giải pháp phòng ngừa thì hoàn toàn có thể hạn chế thiệt hại, bảo vệ an toàn cho thủy sản nuôi, góp phần duy trì hiệu quả sản xuất”, ông Nguyễn Đức Trung khẳng định.

Lê An