QTO - Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm, việc đẩy mạnh tiêm phòng vắc-xin được xác định là giải pháp quan trọng để bảo vệ sinh kế người dân và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy, tỉ lệ và chất lượng tiêm phòng vẫn đang còn nhiều hạn chế cần khắc phục.

Chủ động bảo vệ đàn vật nuôi: Không thể trông chờ may rủi

Đang khẩn trương tiêm phòng vắc-xin cúm gia cầm cho đàn vịt 5.000 con đã được hơn 30 ngày tuổi của gia đình, ông Võ Văn Ất ở thôn Đông Dương, xã Mỹ Thủy cho biết, với thâm niên nhiều năm gắn bó với nghề nuôi vịt, ông hiểu rõ hơn ai hết cái giá của sự chủ quan trước dịch bệnh. Nên ngay sau khi có thông báo của UBND xã ông đã chủ động đặt mua vắc-xin về tiêm phòng đầy đủ.

“Nuôi với số lượng lớn như thế này, nếu không may xảy ra dịch bệnh thì coi như mất trắng cả gia tài. Mình bỏ ra một ít chi phí mua vắc-xin nhưng đổi lại là sự yên tâm, bảo vệ được sinh kế cho cả gia đình”, ông Ất nói.

Tiêm phòng vắc-xin cúm gia cầm cho đàn vịt tại xã Mỹ Thủy - Ảnh: L.A

Tương tự, tại thôn Diên Khánh, xã Mỹ Thủy, ông Phan Văn Long cũng đang tất bật chăm sóc đàn vịt 3.000 con của gia đình. Với kinh nghiệm của mình, ông Long luôn tâm niệm rằng trong chăn nuôi, “phòng bệnh hơn chữa bệnh” chưa bao giờ là bài học cũ. Ông Long bộc bạch, làm nghề chăn nuôi bây giờ không thể trông chờ vào may rủi được. Bởi vậy, cứ đến đợt là ông chủ động liên hệ cán bộ thú y chủ động tiêm phòng cho yên tâm.

“Tiêm vắc-xin không chỉ bảo vệ tài sản gia đình mình mà còn là trách nhiệm với những hộ chăn nuôi xung quanh, tránh để dịch bệnh lây lan ra cộng đồng”, ông Long cho hay.

Với mục tiêu tạo miễn dịch chủ động nhằm phòng, chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn gia súc, gia cầm; ngăn chặn dịch bệnh phát sinh, lây lan trên diện rộng, UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch về tiêm phòng vắc-xin cho đàn gia súc, gia cầm năm 2026. Theo đó, thời gian tiêm phòng gồm 2 đợt; đợt 1 từ tháng 3-4/2026, đợt 2 từ tháng 9-10/2026.

Tuy nhiên, qua thực tế triển khai, bên cạnh những “điểm sáng” thì có một thực tế đáng lo ngại là hiện tại vẫn còn không ít hộ chăn nuôi còn tâm lý thờ ơ, chưa mặn mà với việc tiêm phòng cho đàn vật nuôi. Điều này dẫn đến tỉ lệ tiêm phòng so với tổng đàn vẫn còn ở mức khiêm tốn.

Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực 8 quản lý gồm các xã: Hải Lăng, Nam Hải Lăng, Vĩnh Định, Diên Sanh, Mỹ Thủy, Triệu Phong, Triệu Bình, Triệu Cơ, Nam Cửa Việt và phường Quảng Trị. Tính đến thời điểm cuối tháng 4/2026, khu vực này chỉ mới tiêm được vỏn vẹn 210 liều vắc-xin viêm da nổi cục, 570 liều vắc-xin lở mồm long móng và 395 liều tụ huyết trùng cho đàn trâu, bò. Đối với đàn lợn, số lượng tiêm vắc-xin lở mồm long móng chỉ dừng lại ở con số 15.660 liều trên tổng đàn hơn 85.000 con.

Đây cũng là thực trạng chung toàn tỉnh khi tính đến thời điểm này, kết quả tiêm phòng vẫn đang ở mức thấp so với kế hoạch đề ra. Điển hình như tỉ lệ tiêm phòng vắc-xin viêm da nổi cục trâu, bò chỉ mới đạt khoảng 1% so với tổng đàn; vắc-xin lở mồm long móng và tụ huyết trùng đạt khoảng 3%.

Đối với đàn lợn, tỉ lệ tiêm phòng vắc-xin lở mồm long móng đạt khoảng 18,5%; vắc-xin dịch tả lợn cổ điển khoảng 32%; vắc-xin cúm gia cầm chỉ đạt khoảng 18%. Trong khi để đạt yêu cầu bảo hộ phải bảo đảm đạt 80% tổng đàn tại thời điểm tiêm.

Cần có giải pháp tháo gỡ những “điểm nghẽn”

Theo thống kê sơ bộ, toàn tỉnh có trên 150.600 con trâu bò, gần 485.000 con lợn và hơn 8 triệu con gia cầm thuộc diện tiêm phòng. Thực tiễn công tác phòng chống dịch bệnh cho thấy, tiêm phòng vắc-xin phòng bệnh cho gia súc, gia cầm là giải pháp đóng vai trò hết sức quan trọng để chủ động bảo vệ đàn vật nuôi hiệu quả. Tuy nhiên, kết quả tiêm phòng đạt thấp trong thời gian qua đã bộc lộ những bất cập mang tính hệ thống.

Tiêm phòng vắc-xin là giải pháp quan trọng để phòng, chống dịch bệnh trên đàn vật nuôi - Ảnh: L.A

Trạm trưởng Trạm Chăn nuôi và Thú y số 8 Trần Thanh Sơn lý giải, nguyên nhân đầu tiên và trực tiếp nhất chính là sự thay đổi căn bản trong cơ chế cung cấp vắc-xin. Theo đó, từ năm 2026, các hộ chăn nuôi không còn được tỉnh và huyện hỗ trợ 100% kinh phí cho 3 loại vắc-xin chính là cúm gia cầm, lở mồm long móng và viêm da nổi cục như trước. Việc cung ứng đã được xã hội hóa hoàn toàn; các địa phương phải tự đăng ký số lượng dựa trên nhu cầu thực tế và người chăn nuôi phải tự chi trả hoàn toàn tiền mua vắc-xin với mức giá khoảng 33.000-36.000 đồng/liều tùy loại.

Bên cạnh đó, khó khăn còn đến từ quy cách đóng gói vắc-xin. Chẳng hạn vắc-xin cúm gia cầm thường đóng chai lớn 500 liều, rất khó triển khai tiêm cho các hộ nuôi nhỏ lẻ chỉ vài chục con, dẫn đến tình trạng vắc-xin chủ yếu chỉ tiếp cận được các trang trại lớn, bỏ ngỏ khu vực chăn nuôi hộ gia đình-nơi vốn có nguy cơ dịch bệnh cao nhất.

“Theo quy định, từ năm 2026, chỉ còn 39 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã khu vực I, II, III được Nhà nước hỗ trợ vắc-xin tiêm phòng; các xã còn lại, ngoài vắc-xin dại thì người chăn nuôi phải tự bỏ kinh phí toàn bộ. Chính sự thay đổi này đã tạo ra một “cú sốc” khi nhiều hộ vẫn còn tâm lý chờ đợi, chưa sẵn sàng bỏ tiền túi ra để bảo vệ tài sản của chính mình”, ông Sơn cho hay.

Trưởng phòng Thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thú y Nguyễn Thị Thúy Hằng chia sẻ, việc chuyển đổi cơ chế cung ứng vắc-xin theo hướng xã hội hóa là một trong những nguyên nhân then chốt dẫn đến tỉ lệ tiêm phòng đạt thấp.

Theo bà Hằng, năm 2025, dù nhiều loại vắc-xin đã được Nhà nước hỗ trợ hoàn toàn kinh phí nhưng tỉ lệ tiêm phòng toàn tỉnh cũng chỉ đạt từ 17-39%, khá thấp so với tổng đàn cũng như yêu cầu miễn dịch bảo bộ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân xuất hiện một số ca bệnh viêm da nổi cục, lở mồm long móng hay ổ dịch cúm gia cầm tại các đàn vật nuôi không được tiêm phòng đầy đủ.

Bên cạnh đó còn phải kể đến tình trạng thiếu hụt lực lượng thú y cơ sở sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy; địa bàn rộng, chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán, gây khó khăn trong tổ chức tiêm đồng loạt; một số địa phương chưa quyết liệt trong chỉ đạo, đôn đốc; công tác tuyên truyền chưa thực sự sâu rộng, người dân chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, trách nhiệm trong tiêm phòng.

“Tình trạng này nếu không được khắc phục sẽ tiếp tục làm chậm tiến độ và gia tăng nguy cơ phát sinh các ổ dịch bệnh nguy hiểm”,  bà Hằng khẳng định.

Trao đổi về định hướng tháo gỡ những khó khăn hiện nay, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Phú Quốc cho biết, chăn nuôi tại Quảng Trị hiện vẫn chủ yếu là quy mô nông hộ, nhỏ lẻ, phân tán, chiếm tỉ lệ trên 99,2% với hơn 128.000 hộ. Đây là yếu tố làm gia tăng nguy cơ dịch bệnh và gây khó khăn cho việc tổ chức tiêm phòng diện rộng. Do vậy, trước mắt các địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người chăn nuôi hiểu rõ đàn gia súc, gia cầm là tài sản của mình và tiêm phòng vắc-xin chính là cách đơn giản nhất, ít tốn kém nhất để bảo vệ tài sản, sinh kế của mình. Đồng thời chỉ thực hiện hỗ trợ thiệt hại do dịch bệnh đối với những cơ sở chấp hành đầy đủ việc tiêm phòng.

Tăng cường vai trò của trưởng thôn, già làng, người có uy tín trong cộng đồng, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để vận động người dân đưa vật nuôi đi tiêm phòng đầy đủ, đúng thời gian. Bố trí đủ nguồn lực cho công tác tiêm phòng tại địa phương về con người, kinh phí hoạt động và vật tư phục vụ công tác tiêm phòng, cấp giấy chứng nhận tiêm phòng… Linh hoạt huy động nhân viên thú y hợp đồng, cộng tác viên tổ chức tiêm theo cụm, theo thôn; ưu tiên tiêm phòng lưu động tại vùng khó khăn trong điều kiện thiếu hụt nhân lực thú y như hiện nay.

Lê An