QTO - Để rừng thêm xanh và tạo sinh kế bền vững cho người dân ở các xã miền núi, Quảng Trị đã triển khai nhiều giải pháp quản lý và bảo vệ rừng, trong đó chú trọng vận động người dân trồng rừng bằng cây bản địa.

Trồng cây để giữ đất, giữ rừng

Trồng cây bản địa phân tán tại các thôn, bản xung quanh Khu dự trữ nhiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong và rừng phòng hộ xã Trường Sơnlà một trong những hoạt động hỗ trợ cộng đồng do Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt thực hiện. Hoạt động này vừa hỗ trợ thêm sinh kế cho đồng bào Bru-Vân Kiều, vừa tạo tiền đề cho việc phát triển rừng tự nhiên và đa dạng sinh học trong khu vực. Đến nay, 7 thôn, bản của xã Trường Sơn đã tham gia trồng gần 1.000 cây, gồm các loại: Dổi, lim xanh, xoan đào, huỵnh, lát hoa, trẩu.

Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt trao cây bản địa cho bà con bản Cổ Tràng, xã Trường Sơn trồng - Ảnh: N.T

Đầu năm 2023, gia đình bà Hồ Thị Hết, bản Cổ Tràng, xã Trường Sơn đã đăng ký với Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt tham gia dự án trồng cây bản địa và được cấp 120 cây giống trồng trên diện tích gần 1,5ha đất vườn đồi. Kết hợp giữa kinh nghiệm trồng rừng của người Bru-Vân Kiều và hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc cây do cán bộ Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt hướng dẫn, tỉ lệ cây sống đã đạt trên 90%.

Bà Hồ Thị Hết chia sẻ: “Ngày trước, các cây lim, dổi, huỵnh ở bản nhiều lắm, sau này khai thác hết, đồi trống trơ nhiều quá. Gia đình tôi trồng các cây bản địa ở khu vực sườn dốc bên suối nhằm tạo “lá chắn” để giữ đất, chống xói mòn do mưa lũ”.

Tại bản Cây Cà, xã Trường Sơn, gia đình bà Nguyễn Thị Lạc cũng được Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt giao trồng 50 cây gỗ lạc. Qua 3 năm chăm sóc, đến nay cây gỗ lạc đã cao 1,5m. Gia đình bà Lạc đã làm hàng rào bảo vệ khu vực trồng cây, ngăn trâu bò vào giẫm đạp, phá hoại cây trồng.

Bà Hồ Thị Hết, bản Cổ Tràng, xã Trường Sơn chăm sóc cây bản địa - Ảnh: N.T

“Tôi già rồi, trồng cây gỗ lạc phải 30 năm nữa mới đến lúc khai thác. Mình trồng cho con cháu mình hưởng cũng vui lắm”, bà Lạc phấn chấn nói.

Cho đến nay, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt đã hỗ trợ cho 229 hộ dân sinh sống xung quanh Khu dự trữ nhiên nhiên Động Châu-khe Nước Trong của 2 xã Trường Sơn và Kim Ngân với gần 19.000 cây giống bản địa các loại; đồng thời hướng dẫn kỹ thuật cho cộng đồng thông qua tập huấn “bắt tay chỉ việc” tại thực địa, nghiệm thu và phúc tra sau khi trồng và tiếp tục hỗ trợ đánh giá hiệu quả tình hình sinh trưởng của cây.

Việc tham gia trồng cây bản địa của bà con dân tộc Bru-Vân Kiều đã góp phần nâng cao nhận thức của đồng bào về tầm quan trọng của trồng rừng, kỳ vọng mang lại hiệu quả về sau để bù đắp những tổn thương do con người đã gây ra đối với rừng, mở hướng tương lai phát triển bền vững cho cộng đồng dân cư bao đời nay gắn bó với cây rừng, sông núi.

Lan tỏa phong trào trồng cây bản địa

Những năm gần đây, tỉnh Quảng Trị đã tranh thủ mọi nguồn lực để huy động cộng đồng tham gia trồng rừng gỗ lớn và trồng cây bản địa, tập trung phục hồi rừng đầu nguồn. Dự án trồng và phục hồi rừng đầu nguồn sông Gianh, sông Thạch Hãn bằng cây lâm nghiệp bản địa do Công ty TNHH Xã hội trồng và phục hồi rừng Việt Nam đóng tại xã Đồng Lêthực hiện là một ví dụ cụ thể. Dự án được triển khai từ năm 2021, hoạt động từ nguồn xã hội hóa của các tổ chức phi chính phủ. Người trồng rừng  được hỗ trợ vật tư, giống cây và hướng dẫn cách chăm sóc.  

Trên diện tích 1ha, gia đình bà Nguyễn Thị Chiến và ông Phan Thanh Hồng ở thôn Kim Thủy, xã Đồng Lêđã trồng 1.000 cây lim, lát, dổi, gáo vàng và trầm gió. Với sự hướng dẫn tận tình của cán bộ dự án thuộc Công ty TNHH Xã hội trồng và phục hồi rừng Việt Nam, sau 4 năm trồng và chăm sóc, đến nay vườn cây rừng của gia đình bà sinh trưởng tốt.

Cán bộ dự án đến kiểm tra mô hình trồng rừng bản địa của gia đình bà Nguyễn Thị Chiến, thôn Kim Thủy, xã Đồng Lê - Ảnh: N.T

Bà Nguyễn Thị Chiến chia sẻ: “Trồng cây bản địa, chúng tôi được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ tiền cây và phân bón. Khi cây bị bệnh, cán bộ dự án phối hợp với kỹ sư nông nghiệp đến tư vấn để kịp xử lý. Đảng và Nhà nước quan tâm bảo tồn và phát triển rừng, chúng tôi là người dân phải tích cực chung tay để trồng rừng”.

Mục tiêu đến năm 2027, Công ty TNHH Xã hội trồng và phục hồi rừng Việt Nam phấn đấu hoàn thành trồng 1.000ha cây bản địa, góp phần phục hồi rừng đầu nguồn, bảo tồn đa dạng sinh học, hạn chế tác động biến đổi khí hậu và phát triển bền vững khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên dãy Trường Sơn.

Ông Ngô Văn Hồng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quản trị tài nguyên vùng cao, Công ty TNHH Xã hội trồng và phục hồi rừng Việt Nam cho biết: “Phương thức trồng rừng bản địa của chúng tôi là trồng xen canh để tăng hiệu quả giữ đất, ngăn lũ vào mùa mưa, mát mùa hè và quan trọng nhất là bảo tồn các giống cây bản địa đang ngày càng bị mai một do khai thác. Mong muốn của chúng tôi là góp công sức nhỏ bé vào việc  trồng rừng, bảo vệ rừng, khôi phục hệ sinh thái rừng tự nhiên”.

Chương trình khởi động dự án cùng phục hồi rừng đầu nguồn sông Gianh - Ảnh: N.T

Quảng Trị với diện tích rừng và đất lâm nghiệp lên tới 952.694ha, chiếm trên 70% tổng diện tích tự nhiên. Bảo tồn rừng đầu nguồn, rừng tự nhiên vì thế cũng là yếu tố tiên quyết để phát triển kinh tế rừng gắn với phát triển du lịch sinh thái. Tỉnh đang huy động nhiều nguồn lực để hỗ trợ người dân, lồng ghép các dự án phát triển các loài cây lâm nghiệp lâu năm với các loại cây đa mục tiêu, ngắn ngày nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số.

Có thể nói, việc hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn, trồng cây bản địa của Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt và Công ty TNHH Xã hội trồng và phục hồi rừng Việt Nam tại Quảng Trị không chỉ hưởng ứng Đề án "Trồng một tỉ cây xanh, giai đoạn 2021-2025" của Thủ tướng Chính phủ, mà còn tiếp tục đồng hành với người dân địa phương xây đắp lối sống hài hòa với thiên nhiên, góp phần bảo đảm môi trường xanh.

Ngọc Trang