QTO - Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu và chi phí đầu vào ngày càng tăng, việc chuyển đổi sang các mô hình sản xuất bền vững đang trở thành xu hướng tất yếu. Tại Quảng Trị, mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp trồng lúa hữu cơ đang được triển khai thí điểm, bước đầu đã mang lại hiệu quả tích cực, mở ra hướng đi mới cho người nông dân.

“Lợi nhuận kép” trên cánh đồng hữu cơ

Vụ đông-xuân 2025-2026, bà con nông dân khu vực Đồng Mơng, xã Gio Linh đã có bước đi táo bạo khi triển khai canh tác gần 50ha lúa ST25 theo quy trình chứng nhận hữu cơ quốc gia. Điểm khác biệt chính là sự xuất hiện của đàn tôm càng xanh được thả nuôi xen kẽ ngay trong ruộng lúa. Đây là phương thức canh tác “2 trong 1” đánh dấu sự thay đổi trong canh tác nông nghiệp.

Lúa hữu cơ tạo môi trường trú ẩn và cung cấp thức ăn tự nhiên cho tôm; ngược lại, tôm giúp diệt trừ các loại sâu bọ hại lúa, chất thải của tôm trở thành nguồn phân bón hữu cơ giàu dinh dưỡng cho cây trồng. Sự cộng sinh này giúp người nông dân cắt giảm hoàn toàn chi phí phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, từ đó bảo vệ hệ sinh thái đất và nguồn nước.

Ông Lê Văn Quang ở xã Gio Linh vừa nhanh tay san tôm từ ao ương ra ruộng vừa phấn khởi cho biết: “Trước đây vùng ruộng này cũng có tôm càng xanh tự nhiên sinh sống, nhưng để nuôi bài bản thì đây là năm đầu tiên. Được tham gia mô hình, bà con rất phấn khởi. Chúng tôi thấy tôm giống đạt kích cỡ như mong muốn, bây giờ thả ra ruộng thấy rất yên tâm, hy vọng sẽ đạt hiệu quả cao”.

Cán bộ khuyến nông cùng với bà con nông dân thả tôm ra môi trường ruộng lúa - Ảnh: V.P

Khi Nhà nước và nông dân đồng hành

Để phát huy hiệu quả mô hình, Trung tâm Khuyến nông tỉnh đã xây dựng phương án hỗ trợ kỹ thuật và kinh phí chặt chẽ. Theo đó, các hộ tham gia được hỗ trợ 50% chi phí mua tôm giống và 50% chi phí vật tư thiết yếu như thức ăn, chế phẩm sinh học. Đặc biệt, khâu tập huấn kỹ thuật và quản lý được chú trọng để bảo đảm tôm lúa sinh trưởng tốt trong môi trường hoàn toàn không hóa chất.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phan Văn Phương: “Việc kết hợp nuôi tôm càng xanh và trồng lúa hữu cơ là hướng đi nhằm chuyển đổi cơ cấu canh tác tại các vùng đất phù hợp. Mô hình không chỉ góp phần tăng năng suất (dự kiến lúa đạt 55 tạ/ha) mà quan trọng hơn là tăng thu nhập cho người dân, nâng cao chất lượng nông sản, tạo tiền đề để xây dựng thương hiệu nông sản hữu cơ Quảng Trị, đáp ứng nhu cầu khắt khe của thị trường hiện nay”.

Hướng tới chuỗi giá trị bền vững

Một điểm quan trọng ở mô hình này là vai trò của Hợp tác xã (HTX) Nông sản hữu cơ Gio Linh trong việc liên kết sản xuất và tiêu thụ. HTX đã hướng dẫn và đồng hành với bà con nông dân trong việc chủ động cải tạo đồng ruộng, gia cố hệ thống đê bao, xây dựng mương bao quanh ruộng để tạo nơi trú ẩn cho tôm.

Nguồn nước được bảo đảm sạch, không ô nhiễm, mặt ruộng được san phẳng, giữ mực nước phù hợp để tạo điều kiện thuận lợi cho cả tôm và lúa phát triển. Bên cạnh đó, HTX hướng dẫn cho bà con nông dân khâu thu hoạch và bảo đảm bao tiêu sản phẩm đầu ra. Điều này giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất, thoát khỏi nỗi lo “được mùa mất giá”.

Ông Nguyễn Giang, Giám đốc HTX Nông sản hữu cơ Gio Linh nhận định: "Đây là mô hình kinh tế tuần hoàn rất phù hợp với điều kiện địa phương. Bước đầu, tôm phát triển đồng đều, chất lượng tốt. Bà con rất phấn khởi vì thấy rõ hiệu quả ngay từ những lứa tôm đầu tiên”.

Theo ông Giang, nuôi tôm càng xanh đòi hỏi kỹ thuật chặt chẽ hơn so với một số đối tượng nuôi khác, đặc biệt là khâu ương giống, quản lý môi trường và theo dõi quá trình phát triển của tôm. Tuy nhiên, khi nắm vững quy trình, mô hình mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo tính toán, với 1ha sản xuất, mô hình có thể mang lại thu nhập khoảng 125 triệu đồng/ha/vụ, cao hơn nhiều so với trồng lúa đơn thuần. Đây là cơ sở quan trọng để khẳng định hiệu quả kinh tế của mô hình trong thực tế sản xuất.

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân theo hướng an toàn, bền vững. Việc sử dụng phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học thay cho hóa chất giúp cải thiện chất lượng đất, nước và tạo ra sản phẩm nông nghiệp an toàn.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình nuôi tôm càng xanh kết hợp trồng lúa hữu cơ tại xã Gio Linh đang cho thấy hướng đi đúng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Không chỉ giúp nâng cao thu nhập, mô hình còn góp phần bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu thị trường về nông sản sạch. Trong thời gian tới, nếu tiếp tục được hỗ trợ và nhân rộng, mô hình tôm-lúa hữu cơ hứa hẹn sẽ trở thành một trong những hướng sản xuất tiềm năng góp phần xây dựng nền nông nghiệp Quảng Trị phát triển theo hướng xanh và bền vững.

V. Phương