QTO - Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD) đang giúp nông dân Quảng Trị tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và mở ra cơ hội tăng thu nhập từ thị trường tín chỉ carbon. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu nông nghiệp bền vững và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Thay đổi phương thức sản xuất “lúa phải ngập nước”

Hợp tác xã (HTX) Lộc Long, xã Trường Ninh là một trong những đơn vị tiên phong áp dụng mô hình sản xuất lúa theo quy trình giảm phát thải trên 100% diện tích với quy mô hơn 100ha. Đây là vụ thứ ba thành viên HTX Lộc Long làm quen với các thiết bị đo đạc hiện đại ngay trên mặt ruộng. Với 11 điểm đo khí và 3 ống đo mực nước được lắp đặt cố định, mọi thông số về môi trường và mực nước đều được cập nhật chính xác, phục vụ trực tiếp cho công tác thẩm định tín chỉ carbon quốc tế.

Mô hình này đã dần thay đổi hoàn toàn tư duy “lúa phải ngập nước” của bà con. Thay vì bơm nước liên tục, nông dân áp dụng kỹ thuật AWD bằng cách cho nước vào ruộng đạt độ cao khoảng 5cm, sau đó để mực nước rút dần tự nhiên cho đến khi thấp hơn mặt ruộng khoảng 15cm mới tiến hành tưới đợt kế tiếp. Cách làm này giúp giảm trung bình 1,4 lần tưới mỗi vụ, từ đó tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành và công lao động.

Chị Nguyễn Thị Thanh, thành viên HTX Lộc Long, phấn khởi chia sẻ: “Kỹ thuật tưới khô xen kẽ không hề khó, cây lúa cứng cáp và cho năng suất cao hơn hẳn cách làm truyền thống từ 5-9%. Chúng tôi rất mong muốn được canh tác lâu dài với mô hình này”.

Cán bộ kỹ thuật tiến hành kiểm tra mực nước trên đồng ruộng bằng ứng dụng có định vị thời gian thực - Ảnh: Phan Khiêm

Theo đánh giá của ngành nông nghiệp, diện tích áp dụng AWD giúp tiết kiệm từ 20%-50% lượng nước tưới. Việc điều tiết nước khoa học đã kích thích cây lúa phát triển khỏe mạnh, bộ rễ ăn sâu và hạn chế tối đa các nhánh vô hiệu. Nhờ đó, năng suất lúa thực tế tại các mô hình đã tăng từ 4,6%-8,6% tùy theo giống và mùa vụ.

Đặc biệt, về giá trị môi trường, ruộng áp dụng AWD đã giảm phát thải khí methane tới 62,5% trong vụ đông-xuân và 46,3% trong vụ hè-thu. Tính chung cả năm 2025, tổng lượng phát thải đã giảm hơn 8.244 tấn CO2. Với giá dự kiến khoảng 250.000 đồng/tấn CO2, người nông dân có triển vọng tăng thêm thu nhập gần 1,9 triệu đồng/ha từ việc bán tín chỉ carbon.

Nhân rộng mô hình trên quy mô lớn

Từ thành công của các mô hình điểm như HTX Lộc Long, năm 2006, ngành nông nghiệp triển khai 10.000ha lúa sản xuất theo mô hình giảm phát thải trên toàn tỉnh. Ngay trong vụ đông-xuân 2025-2026, mô hình đã được triển khai trên diện tích 6.000ha tại 13 xã. Các địa phương có diện tích lớn bao gồm xã Gio Linh với 900ha, các xã Trường Ninh và Vĩnh Thủy mỗi xã 800ha, Quảng Ninh 700ha và Ninh Châu 600ha.

Để chuẩn bị cho lộ trình này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với UBND các xã và đơn vị thủy nông rà soát kỹ lưỡng diện tích chủ động tưới tiêu, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật cho cán bộ địa phương và nông dân. Với sự hỗ trợ từ Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ và đối tác Nhật Bản, quy trình giám sát để hạt gạo Quảng Trị đủ điều kiện đạt chứng nhận tín chỉ carbon quốc tế được thực hiện chặt chẽ, nghiêm ngặt. 

Toàn tỉnh đã lắp đặt 180 ống đo mực nước và 3 điểm đo khí chuyên sâu tại các xã: Vĩnh Thủy, Trường Ninh và Nam Ba Đồn để lấy mẫu định kỳ hằng tuần. Đặc biệt, việc giám sát đã được số hóa hoàn toàn khi nông dân và cán bộ kỹ thuật sử dụng các ứng dụng có định vị thời gian thực như Timemark hoặc GPS Location Camera để cập nhật dữ liệu trực tiếp từ đồng ruộng lên hệ thống quản lý trực tuyến.

Ông Bùi Phước Trang, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh khẳng định, việc thiết lập hệ thống quan trắc hiện đại là điều kiện tiên quyết để các đơn vị kiểm toán quốc tế thẩm định và cấp tín chỉ carbon. Đây không đơn thuần là một mô hình kỹ thuật, mà là nhiệm vụ trọng tâm để nâng tầm giá trị hạt gạo địa phương, giúp người nông dân thực sự hưởng lợi từ nền kinh tế tuần hoàn và đóng góp thiết thực vào công cuộc chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Phan Khiêm