QTO - Những năm gần đây, công nghệ số được đưa vào nhiều công việc của lực lượng kiểm lâm, từ theo dõi diễn biến rừng, kiểm tra hiện trường đến phòng cháy, chữa cháy rừng (PCCCR). Những dữ liệu được tích lũy qua thời gian đang tiếp tục được hoàn thiện, kết nối và sử dụng cho cả quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.

Bản đồ số hỗ trợ giữ rừng

Quảng Trị có 952.694ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó 773.961ha có rừng, tỉ lệ che phủ rừng trên 61%. Với địa bàn rộng, rừng nằm ở nhiều khu vực núi cao, chia cắt, công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn cần thông tin nhanh và chính xác.

Ở xã Minh Hóa, trước mỗi chuyến kiểm tra, lực lượng kiểm lâm đã quen với việc mở bản đồ số để xác định khu vực cần đến. Địa bàn này có diện tích rộng, địa hình phức tạp với 12.633ha rừng và đất quy hoạch cho lâm nghiệp, trong đó 9.192ha có rừng, tỉ lệ che phủ đạt 58,76%.

Ngày 1/7/2026, từ một điểm phát lửa hiện trên bản đồ, lực lượng kiểm lâm xác định vị trí và tổ chức kiểm tra. Diện tích bị cháy khoảng 10.000m², hiện trạng chủ yếu là cỏ và cây bụi. Trên bản đồ theo dõi diễn biến rừng năm 2025, khu vực này được xác định là DT2D-đất có cây gỗ tái sinh núi đá. Nhưng kiểm tra thực tế cho thấy đây là DT1-đất trống núi đất, do UBND xã quản lý. Với những cánh rừng rộng, địa hình phức tạp, các điểm biến động thường nhỏ và nằm rải rác. Xác định đúng nơi cần đến vì thế là một phần quan trọng của công việc.

Ông Trần An Chung, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Hồng Hóa, chia sẻ: “Ảnh vệ tinh, dữ liệu cảnh báo biến động rừng, bản đồ số và thông tin từ cơ sở giúp chúng tôi sàng lọc, xác định vị trí nghi có tác động, lấy tọa độ và lựa chọn hướng tiếp cận để tổ chức kiểm tra. Ra hiện trường, chúng tôi dùng GPS và điện thoại để xác định vị trí, ghi nhận hình ảnh, diện tích, sau đó đối chiếu với hồ sơ, bản đồ và cập nhật lại dữ liệu”.

Thiết bị số hỗ trợ lực lượng kiểm lâm trao đổi, kiểm tra và cập nhật thông tin trong quá trình quản lý, bảo vệ rừng - Ảnh: Q.N

Từ bản đồ đến hiện trường, công nghệ đang hỗ trợ lực lượng kiểm lâm có thêm thông tin trước mỗi chuyến kiểm tra, đồng thời ghi nhận và cập nhật kết quả ngay tại thực địa. Hiện nay, các phần mềm chuyên ngành như QGIS, MapInfo, Vtool, FRMS và FRMS Mobile được sử dụng trong quản lý, theo dõi diễn biến rừng. Ảnh viễn thám, GPS, flycam cũng được khai thác để phát hiện khu vực có biến động, hỗ trợ kiểm tra và cập nhật thông tin tại hiện trường.

Dữ liệu lâm nghiệp của Quảng Trị được số hóa từ năm 2007 và từng bước hoàn thiện qua theo dõi diễn biến rừng, kiểm tra thực địa, khai thác ảnh viễn thám. Trên bản đồ số, mỗi khu vực rừng được gắn với các thông tin về lô, khoảnh, tiểu khu, chủ rừng, loại rừng, loài cây, năm trồng và chức năng của rừng. Nguồn dữ liệu này phục vụ theo dõi diễn biến rừng, kiểm tra hiện trường, lập hồ sơ, tham mưu quy hoạch và quản lý đất lâm nghiệp. Dữ liệu về chủ rừng, PCCCR, cơ sở chế biến lâm sản, nguồn giống và cây trồng lâm nghiệp cũng đang được rà soát, chuẩn hóa.

Ông Nguyễn Duy Nam, Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ rừng và bảo tồn thiên nhiên, Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị, cho biết: “Dữ liệu nhiều hơn cũng đặt ra yêu cầu kết nối để khai thác hiệu quả hơn. Hiện một số phần mềm, cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ, trong khi hạ tầng, thiết bị và nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế.

Vì vậy, đơn vị đang xây dựng cơ sở dữ liệu lâm nghiệp dùng chung, xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt; tiến tới đồng bộ dữ liệu tài nguyên rừng giữa ngành lâm nghiệp và đất đai, đưa lên hệ thống phần mềm dùng chung để công khai dữ liệu cho người dân sử dụng”.

Cùng với đó, ngành Kiểm lâm đang từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu địa lý trực tuyến, tích hợp thông tin về đất đai, tài nguyên rừng, khoáng sản và thủy lợi. Khi các nguồn dữ liệu được kết nối, việc tra cứu, đối chiếu và cập nhật thông tin về rừng sẽ thuận lợi hơn.

Theo dõi rừng từ xa

Nếu bản đồ số giúp lực lượng kiểm lâm có thêm thông tin trước khi đến hiện trường, thì camera mở thêm một cách theo dõi rừng từ xa. Cuối năm 2024, Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị lắp đặt camera giám sát cháy rừng tại thôn Bắc Hòa, xã Cam Hồng, với bán kính quan sát 25km. Thông qua hệ thống camera, những điểm có dấu hiệu phát lửa được phát hiện sớm hơn, giúp lực lượng chức năng kịp thời kiểm tra, xử lý. Từ khi đưa vào sử dụng, camera đã hỗ trợ phát hiện và xử lý kịp thời hàng chục điểm phát lửa.

Lực lượng kiểm lâm sử dụng thiết bị số trong theo dõi, ghi nhận thông tin phục vụ quản lý, bảo vệ rừng - Ảnh: Q.N

Từ một điểm giám sát ban đầu, ngành Kiểm lâm đang hướng đến việc mở rộng phạm vi theo dõi tài nguyên rừng từ xa. Qua khảo sát 54 vị trí có nhu cầu giám sát tài nguyên rừng, 18 vị trí được lựa chọn đề xuất đầu tư hệ thống quản lý, giám sát rừng thông minh. Hệ thống dự kiến kết hợp camera, ảnh vệ tinh, flycam và AI. Dữ liệu từ các thiết bị được kết nối với thông tin về hiện trạng rừng, chủ rừng, lô, khoảnh, tiểu khu, diễn biến rừng và cháy rừng. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống có thể xác định vị trí, khoanh vùng và chuyển cảnh báo để lực lượng chức năng kiểm tra thực tế.

Ông Nguyễn Văn Duẫn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị, cho biết: “Chuyển đổi số là một xu hướng tất yếu, đồng thời là chủ trương của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số lĩnh vực lâm nghiệp. Thời gian tới, cùng với quản lý, giám sát rừng, ngành đang mở rộng ứng dụng số vào quản lý giống cây trồng lâm nghiệp, quản lý rừng trồng và đề xuất cấp mã vùng rừng trồng, hướng đến nâng cao giá trị rừng trồng và phát triển kinh tế lâm nghiệp”.

Công nghệ vì thế không chỉ dừng ở việc phát hiện cháy hay theo dõi biến động rừng. Dữ liệu đang được đưa sâu hơn vào quản lý rừng trồng, từ nguồn giống, vùng nguyên liệu đến mã vùng rừng trồng, tạo thêm cơ sở cho quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và nâng giá trị sản phẩm lâm nghiệp.

Để những ứng dụng này phát huy hiệu quả, ngành Kiểm lâm tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu, kết nối các hệ thống, nâng cấp hạ tầng và đào tạo cán bộ. GIS, viễn thám và AI cũng được định hướng sử dụng sâu hơn trong theo dõi diễn biến rừng, PCCCR và các nhiệm vụ chuyên môn.

Quang Ngọc