QTO - Theo nghiên cứu, mặc dù tỉnh Quảng Trị có 2 loài cá chình (cá chình hoa-Anguilla marmorata và cá chình mun-Anguilla bicolor) phân bố khá rộng, nhưng khả năng bắt gặp cá chình mun trong khai thác tự nhiên rất ít... Trước thực trạng này, Công ty TNHH Dịch vụ Kim Long Việt Nam đã thực hiện nhiệm vụ khoa học-công nghệ: “Nghiên cứu, khôi phục và phát triển nguồn gen cá chình mun phục vụ phát triển kinh tế”.
Theo thạc sĩ Phan Thị Mỹ Hạnh, Chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu tổng quát của nhiệm vụ là đánh giá hiện trạng nguồn gen cá chình mun, tiến hành thu thập, bảo tồn nguồn gen cá chình mun trên địa bàn tỉnh; đồng thời, đề xuất các giải pháp bảo vệ cá chình hiệu quả, hoàn thiện quy trình ương giống cá chình bạch tử lên cá chình mun giống. Đáng chú ý, quá trình thu thập, lược khảo tài liệu cho thấy các công trình nghiên cứu trong nước chủ yếu tập trung lĩnh vực phân loại, điều tra phân bố và nguồn lợi cá chình.
Lĩnh vực ương giống và nuôi thương phẩm cũng được chú trọng, đầu tư nghiên cứu, tuy nhiên, chỉ mới triển khai chủ yếu đối với cá chình hoa. Các nghiên cứu về loài cá chình mun ở nước ta rất ít được thực hiện và ít được công bố. Hiện tại, chưa công trình nghiên cứu nào ở Việt Nam công bố về phân tích đa dạng nguồn gen cá chình mun, cũng như ương giống cá chình mun từ nguồn giống bạch tử. Do đó, nhiệm vụ này là nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam thực hiện trên đối tượng cá chình mun.
 |
| Thu hoạch cá chình mun giống - Ảnh: Sở KHCN |
Trong thời gian từ tháng 8/2023-4/2026, bằng các phương pháp nghiên cứu khoa học, hiệu quả, nhiệm vụ đã công bố kết quả về nguồn lợi cá chình mun ở tỉnh Quảng Trị, như: Phân bố, tình hình khai thác ở các cửa sông (ngư cụ, mùa vụ, sản lượng khai thác…). Nhóm nghiên cứu đã phân tích DNA và giải trình tự gen cá chình mun với 31 mẫu được thu gom từ 5 cửa sông tỉnh Quảng Trị. Các nghiên cứu di truyền đã khẳng định Anguilla bicolor có sự đa dạng haplotype cao, phản ánh quá trình tiến hóa phức tạp và phạm vi di cư rộng.
Ở Việt Nam, loài này hiện diện rõ tại miền Trung và Nam Trung bộ dưới dạng A. bicolor pacifica. Tuy nhiên, vẫn cần những công trình quy mô lớn hơn, có sự kết hợp dữ liệu sinh thái-di truyền nhằm xác định rõ đặc điểm quần thể, nguồn sinh sản và hỗ trợ xây dựng chiến lược quản lý, phục hồi nguồn lợi cá chình bền vững.
Về kết quả ương giống cá chình mun, tỉ lệ sống đạt 76,78%, vượt chỉ tiêu đặt ra ban đầu. Sau 8 tháng ương 2 giai đoạn cá giống, giai đoạn 1 từ bạch tử lên cá chình giống cấp I, giai đoạn 2 từ cá giống cấp I lên cá giống cấp II, nhóm thực hiện tiến hành thu hoạch cá giống. Cá giống thu hoạch có kích thước trung bình 33,215cm/con tương ứng với khối lượng trung bình 50,363g/con. Số lượng cá thu hoạch được 8.446 con (vượt mục tiêu đề ra). Nhóm thực hiện đã thả tái tạo giống cá chình mun về tự nhiên với gần 1.000 con giống tại sông Long Đại.
Thạc sĩ Phan Thị Mỹ Hạnh chia sẻ thêm, nhiệm vụ cũng đề xuất các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi cá chình tại tỉnh Quảng Trị. Trong đó, cần tập trung tuyên truyền, tập huấn cho người dân về bảo vệ nguồn lợi thủy sản quý hiếm; nghiêm cấm việc khai thác mang tính hủy diệt; kiểm soát khai thác giống bằng hạn ngạch và quy định mùa vụ cấm khai thác, thiết lập khu vực bảo vệ và khu bảo tồn theo mùa cũng như hệ thống truy xuất nguồn gốc giống cá chình.
Đồng thời, đề xuất cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý nguồn lợi cá chình và hoàn thiện cơ sở pháp lý, tăng cường thực thi pháp luật. Ngoài ra, việc phát triển mô hình cộng đồng tham gia bảo vệ nguồn lợi cá chình đóng vai trò quan trọng. Bởi, khi cộng đồng được trao quyền tham gia giám sát, quyết định và hưởng lợi từ bảo tồn, hiệu quả quản lý thường tăng lên đáng kể.
Tại hội nghị nghiệm thu, nhiệm vụ được đánh giá cao bởi tính ứng dụng thực tiễn, góp phần bảo tồn nguồn gen cá chình mun, phát triển nghề nuôi cá chình, đồng thời, mở ra hướng khai thác hợp lý nguồn lợi thủy sản tại địa phương. Kết quả của nhiệm vụ được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc xây dựng mô hình nuôi cá chình mun thương phẩm, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.
M.N
