QTO - Ứng dụng công nghệ số vào lâm nghiệp đã mang lại những chuyển biến tích cực tại Quảng Trị. Việc theo dõi diễn biến rừng ngày càng chính xác, minh bạch đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên trong tình hình mới.

Giữ rừng thời công nghệ

Bắt đầu mỗi chuyến tuần tra bảo vệ rừng, anh Hồ Văn Giỏi cùng các thành viên Ban Quản lý (BQL) rừng cộng đồng thôn Trăng-Tà Puồng, xã Hướng Lập thao tác mở ứng dụng Smart cài đặt trên điện thoại để định vị tuyến đường và ghi nhận trực tuyến các tình huống phát sinh trong quá trình tuần tra. Đây là ứng dụng giám sát rừng do Chi cục Kiểm lâm tỉnh triển khai, giúp đơn giản hóa công tác ghi nhận, theo dõi và báo cáo tình hình tại thực địa. Với 22 thành viên, BQL rừng cộng đồng thôn Trăng-Tà Puồng có nhiệm vụ bảo vệ, quản lý 230ha rừng tự nhiên.

Hàng tháng, tổ phối hợp cùng lực lượng chức năng tổ chức tuần tra đều đặn ba lần. Anh Hồ Văn Giỏi chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần đi tuần tra là phải cầm theo sổ sách, bút ghi chú từng đoạn đường, từng vị trí phát hiện dấu hiệu bất thường. Giờ thì chỉ cần vài thao tác là cập nhật được hết lên hệ thống, từ tọa độ, khoảnh rừng đến hình ảnh thực địa, rất thuận tiện”.

Lắp đặt bẫy ảnh tại Ban quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị - Ảnh: T.T

Tại BQL rừng phòng hộ Minh Hóa, mỗi nhân viên bảo vệ rừng hiện đảm nhận diện tích bình quân lên tới 1.300ha. Với tổng diện tích gần 20.000ha nằm trên địa hình núi cao hiểm trở, có đỉnh cao tới 1.800m so với mực nước biển, mỗi chuyến tuần tra thường kéo dài từ 3-4 ngày đêm. Dù địa hình chia cắt, việc theo dõi rừng vẫn được cập nhật liên tục nhờ sự hỗ trợ của dữ liệu vệ tinh và bản đồ viễn thám.

Ban đã chủ động phối hợp với các đơn vị chuyên môn, sử dụng thành thạo các công cụ từ phần mềm chuyên ngành như Vtools, QGIS, MapInfo đến các ứng dụng hỗ trợ như Google Earth, Canva... để xử lý thông tin. Nhờ đó, dữ liệu được số hóa và cụ thể hóa đến từng lô rừng, bảo đảm kết nối đồng bộ với hệ thống của Chi cục Kiểm lâm tỉnh. Sử dụng bản đồ số và GPS giúp lực lượng chuyên trách nắm chắc diễn biến thực địa, từ đó có dữ liệu chuẩn để lập hồ sơ và kiểm tra hiện trường. 

Ông Hoàng Phú Cường, Trưởng phòng Kế hoạch Tổng hợp, BQL rừng phòng hộ Minh Hóa cho biết: “Thông qua dữ liệu ảnh vệ tinh, bản đồ viễn thám và các hệ thống cảnh báo sớm, ban có thể nhận diện kịp thời các khu vực có nguy cơ xâm hại, phá rừng hay khai thác trái phép. Nhờ đó, công tác ngăn chặn, xử lý được triển khai nhanh chóng hơn, giúp giảm thiểu thiệt hại về tài nguyên rừng và bảo vệ tốt hơn diện tích rừng được giao”.

Chuẩn hóa việc quản lý rừng thông minh

Với tổng diện tích hơn 841.224ha rừng trên toàn tỉnh, trong đó rừng tự nhiên chiếm gần 600.000ha, việc chỉ dựa vào sức người là chưa đủ để bao quát thực địa. Ứng dụng công nghệ trở thành giải pháp hiệu quả, giúp kiểm soát chính xác biến động rừng và giảm bớt gánh nặng cho lực lượng tuần tra hiện trường.

Quản lý hơn 7.700ha rừng và đất lâm nghiệp, BQL rừng phòng hộ lưu vực sông Thạch Hãn đã sớm triển khai hệ thống cập nhật diễn biến rừng, phần mềm GIS xây dựng cơ sở dữ liệu và thiết bị bay không người lái để giám sát các vùng trọng điểm. Đặc biệt, việc đưa ứng dụng Locus Map vào máy tính bảng và điện thoại thông minh đã hỗ trợ đắc lực cho công việc của lực lượng bảo vệ rừng. 

Giám đốc BQL rừng phòng hộ lưu vực sông Thạch Hãn Thái Văn Sơn cho biết, ưu điểm lớn nhất của ứng dụng này là hoạt động được ở chế độ ngoại tuyến, giúp cán bộ xác định chính xác vị trí lô, khoảnh ngay cả ở những vùng rừng sâu không có sóng điện thoại. Mọi tọa độ về dấu hiệu phá rừng hay thực trạng hiện trường được ghi nhận và cập nhật ngay tại chỗ, giúp ích rất lớn cho đơn vị trong quản lý, bảo vệ rừng.

Sử dụng drone trong kiểm tra giám sát tình hình xâm canh xâm lấn, xâm hại rừng - Ảnh: T.T

Thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn các chủ rừng và địa phương ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số đồng bộ. Đến nay, lực lượng kiểm lâm và các đơn vị quản lý rừng đã làm chủ các phần mềm chuyên dụng như FRMS, QGIS, Vtool… để phát hiện sớm, cập nhật kịp thời, chính xác các biến động rừng.

Tại các khu vực trọng điểm, hệ thống camera thông minh đã được lắp đặt để phát hiện sớm điểm cháy rừng tự động. Cùng với đó, việc sử dụng drone trong tuần tra và bẫy ảnh để nghiên cứu, thống kê động vật hoang dã đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Những nỗ lực này giúp công tác bảo tồn đa dạng sinh học chuyển biến tích cực, số vụ vi phạm Luật Lâm nghiệp nhờ đó cũng giảm dần qua các năm. 

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phan Văn Phước cho biết, ứng dụng công nghệ không chỉ hỗ trợ giữ rừng mà còn giúp tối ưu hóa sản xuất, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Do đó, cùng với việc duy trì các công cụ hiện có, ngành sẽ tiếp tục đầu tư thêm trang thiết bị chuyên ngành, tập trung đào tạo kỹ năng số cho cán bộ lâm nghiệp các cấp để vận hành và khai thác tốt các phần mềm được trang bị. Đồng thời kêu gọi, thu hút nguồn lực từ các tổ chức trong và ngoài nước nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh.

Thanh Trúc