QTO - Trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) diễn ra sâu rộng, báo chí đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi một cách căn bản để thích ứng với môi trường truyền thông mới. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), các nền tảng số và mạng xã hội, đã tạo nên sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cách tiếp nhận thông tin của công chúng. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết với các cơ quan báo chí: Không chỉ đơn thuần số hóa quy trình sản xuất, mà còn phải tái cấu trúc toàn bộ tổ chức, từ tư duy đến cách làm.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số

CĐS trong báo chí không còn là khái niệm mơ hồ hay một lựa chọn mang tính khuyến nghị. Đó là một tiến trình bắt buộc để thích ứng, tồn tại và phát triển. CĐS không còn là xu hướng, mà đã trở thành nhiệm vụ sống còn đối với các cơ quan báo chí, đặc biệt là báo chí cách mạng. Chỉ khi nắm bắt và làm chủ được công nghệ, chúng ta mới có thể tiếp tục giữ vững vai trò định hướng dư luận, lan tỏa thông tin chính thống, góp phần xây dựng lòng tin xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số.

Trước đây, chúng ta làm báo để phát hành vào sáng hôm sau, nay phải làm báo ngay tại hiện trường, với tốc độ theo sát sự kiện, thậm chí phát trực tiếp bằng điện thoại di động. Người làm báo không chỉ là phóng viên viết bài, mà là người sản xuất nội dung toàn diện - quay phim, dựng clip, viết tiêu đề, xuất bản lên nhiều nền tảng. Công chúng ngày nay không chỉ đọc báo in, xem tivi truyền thống mà còn theo dõi video ngắn, nghe podcast, tương tác trên mạng xã hội - điều đó đòi hỏi cơ quan báo chí phải hiện diện đồng bộ trên tất cả các nền tảng ấy, với ngôn ngữ, hình thức và trải nghiệm phù hợp.

CĐS báo chí không chỉ đơn thuần là việc trang bị thêm công nghệ mới. Đó là một quá trình thay đổi căn bản từ tư duy, phương thức tổ chức đến quy trình sản xuất nội dung. Báo chí hiện đại là báo chí đa phương tiện, hoạt động trên nhiều nền tảng khác nhau, phục vụ công chúng mọi lúc, mọi nơi, trên mọi thiết bị.

Tỉnh ủy Quảng Trị công bố Quyết định thành lập Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị trên cơ sở hợp nhất Báo và Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh Quảng Bình (cũ) với Báo và Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh Quảng Trị (cũ) - Ảnh: T.L

Đổi mới mô hình hoạt động, chuyên nghiệp, hiệu quả

Trước xu thế phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số, thời gian qua, Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã tích cực đổi mới về quản lý, điều hành, sắp xếp tổ chức bộ máy, thay đổi phương thức hoạt động, thực hiện chuyển đổi số, xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ đa phương tiện phù hợp với sự phát triển của khoa học, công nghệ.

Trong đó chú trọng phát triển nguồn nhân lực; khuyến khích, động viên đội ngũ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên không ngừng tự học tập, tự nghiên cứu đổi mới hình thức thể hiện, nâng cao chất lượng nội dung sản phẩm báo chí, thích ứng với môi trường tác nghiệp trong kỷ nguyên số; đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin, sản xuất các sản phẩm báo chí phù hợp với nền tảng số; đồng thời tranh thủ các nguồn lực để đầu tư, nâng cấp các trang thiết bị, phương tiện theo hướng công nghệ tiên tiến, hiện đại...

Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị đã xây dựng các chuyên mục trên fanpage, triển khai livestream, sản xuất bản tin dạng dọc, clip ngắn lan tỏa trênYouTube, Facebook, TikTok. Một số nhóm sản xuất trẻ đã làm chủ thiết bị cơ động, bắt nhịp mô hình làm báo di động, giúp tăng tốc độ phản ứng và khả năng lan tỏa nội dung.

Tuy nhiên, so với yêu cầu chuyển đổi toàn diện, kết quả đó mới chỉ là bước đầu. Để CĐS thực sự đi vào chiều sâu và hiệu quả, cần bắt đầu từ chuyển đổi tư duy. Cán bộ, phóng viên, biên tập viên phải thay đổi cách nghĩ - từ làm báo đơn tuyến sang đa nhiệm, từ đưa tin một chiều sang tương tác hai chiều, từ sản xuất theo bản tin sang sáng tạo theo nền tảng.

Mỗi người làm báo cần làm quen với khái niệm KPI, với dashboard số (bảng điều khiển trực quan, giúp tổng hợp và trình bày dữ liệu dưới dạng biểu đồ, bảng hoặc chỉ số), với việc đo lường lượt xem, thời gian xem, lượt chia sẻ để cải tiến nội dung. Phải coi công nghệ là một phần tất yếu trong quy trình tác nghiệp chứ không phải “phần việc của bộ phận kỹ thuật”. Đào tạo nội bộ thường xuyên, phân vai rõ ràng, cập nhật mô tả công việc theo hướng tích hợp nhiệm vụ số là điều bắt buộc.

Kỹ thuật viên của Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị thực hiện chương trình tại trường quay ảo - Ảnh: T.L

Bên cạnh đó, cần đầu tư một cách bài bản và có chiến lược cho hạ tầng kỹ thuật. Một hệ thống CMS hiện đại, cho phép xuất bản đồng thời trên web, fanpage, YouTube, OTT… là điều kiện tiên quyết. Hệ thống lưu trữ đám mây giúp bảo đảm tính liên tục, hỗ trợ nhóm phóng viên linh hoạt truy cập, khai thác tài nguyên mọi lúc, mọi nơi. Ứng dụng AI để rút gọn nội dung, gợi ý tiêu đề, dựng bản tin tự động… sẽ là cánh tay đắc lực, giúp tiết kiệm thời gian và tăng hiệu quả truyền thông.

Về tổ chức sản xuất, mô hình tòa soạn hội tụ cần được thúc đẩy mạnh hơn. Thay vì tổ chức theo loại hình truyền thống gồm báo hình, báo nói, báo viết thì có thể chia theo dòng sản phẩm: Video ngắn, podcast, bản tin chuyên đề, infographics… Mỗi nhóm sản xuất sẽ gồm những thành viên đa nhiệm: Từ ý tưởng - sản xuất - hậu kỳ - xuất bản - đo lường phản hồi. Sự linh hoạt trong tổ chức cho phép khai thác tối đa nhân lực, giảm chồng chéo, tăng tốc độ và khả năng thích ứng.

Một vấn đề không kém phần quan trọng là đổi mới quản trị theo hướng số. Việc đánh giá hiệu quả không nên chỉ dựa trên số lượng sản phẩm hay thời lượng phát sóng, mà cần căn cứ vào mức độ tương tác, hiệu quả lan tỏa, độ tin cậy của nội dung. Cơ chế khoán theo lượt xem, lượt tương tác, sản phẩm mới… cần được nghiên cứu áp dụng phù hợp với đặc thù từng đơn vị. Đồng thời, phát triển các dashboard phân tích dữ liệu theo thời gian thực là cơ sở quan trọng để điều chỉnh nội dung, cải tiến hình thức, tối ưu trải nghiệm người dùng.

Cần có sự đồng hành của các cấp quản lý

Cùng với nỗ lực nội tại, CĐS báo chí cũng cần có sự đồng hành từ cấp quản lý và sự liên kết giữa các cơ quan báo chí. CĐS là bài toán lớn, cần sự vào cuộc của cả hệ sinh thái: Nhà nước, doanh nghiệp, cơ quan báo chí và công chúng. Cần được tỉnh bố trí ngân sách đầu tư hạ tầng, đào tạo cán bộ; đồng thời tranh thủ hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, các tổ chức truyền thông để sản xuất nội dung chung, tài trợ nền tảng, chia sẻ hạ tầng.

Đặc biệt, cần xây dựng liên kết vùng trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, nhất là giữa các tỉnh miền Trung. Việc chia sẻ hệ thống CMS, kho tư liệu, cùng sản xuất chuyên đề, bản tin liên tỉnh… sẽ giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao chất lượng và tăng tính lan tỏa.

CĐS không chỉ là một cuộc cách mạng công nghệ, mà là một sự chuyển mình toàn diện trong tư duy, tổ chức và hành động của ngành báo chí. Thay đổi sớm, thay đổi đúng, sẽ có cơ hội phát triển bền vững và tạo dấu ấn trong môi trường truyền thông cạnh tranh. Chúng ta không thể cạnh tranh với mạng xã hội về tốc độ, nhưng có thể vượt lên bằng độ tin cậy, tính chính danh, bằng sự chuyên nghiệp và sáng tạo. Đó là con đường để báo chí cách mạng giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin, làm chủ cuộc chơi trong kỷ nguyên số.

Với quyết tâm chính trị cao, sự lãnh đạo sát sao, sự đồng thuận trong tư duy và hành động, cùng tinh thần chủ động, sáng tạo, Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị sẽ từng bước làm chủ công nghệ, xây dựng một cơ quan truyền thông hiện đại, chuyên nghiệp, đa nền tảng, góp phần tích cực vào sự nghiệp truyền thông và thông tin trong thời đại số.

Nguyễn Quốc Nam

Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị