QTO - Giữa những bộn bề, ồn ào của phố thị, tại nhà thờ dòng họ Trần Văn (làng Đức Phổ xưa, nay thuộc phường Đồng Hới) vẫn còn những đạo sắc phong được bảo tồn vẹn nguyên, góp phần gìn giữ tinh thần hiếu học, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ sau và ghi dấu những dấu vết thời gian trường tồn cùng lịch sử. Việc lưu giữ, phát huy giá trị các đạo sắc phong của dòng họ Trần Văn là một cách làm hay để bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng.

Tiến sĩ Trần Thị Thanh Nhị, giảng viên Trường đại học Sư phạm, Đại học Huế-nghệ nhân trà nổi tiếng của Việt Nam-là hậu duệ của dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ. Chị tâm sự: “Với tôi, sự “tiếp lửa” từ dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ được hình thành qua hai mạch song hành: Truyền thống hiếu học và ý thức gìn giữ các đạo sắc phong của tổ tiên. Hiếu học không chỉ là khát vọng cá nhân, mà là một nếp nhà, nơi chữ nghĩa được coi như con đường chính đáng để lập thân, lập nghiệp và giữ gìn danh dự gia phong. Trong mạch ấy, các đạo sắc phong mà dòng họ còn lưu giữ vẹn nguyên đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Sắc phong không chỉ là dấu ấn vinh danh của triều đình dành cho tiền nhân, mà còn là một lời nhắc mang tính đạo lý: Sự học phải đi cùng với nhân cách, với trách nhiệm và với phụng sự cộng đồng.

Chính việc nâng niu, gìn giữ sắc phong qua bao biến thiên lịch sử đã nuôi dưỡng trong con cháu ý thức sâu sắc về cội nguồn và bổn phận tiếp nối. Cá nhân tôi lớn lên trong không gian văn hóa ấy, nơi việc học và việc giữ sắc đều được nhìn như những hành vi thiêng liêng của đời sống tinh thần. Những đạo sắc phong không chỉ “được cất giữ”, mà luôn hiện diện như một chuẩn mực thầm lặng, định hướng cho lựa chọn học thuật và lối sống. Có lẽ từ nền tảng đó, con đường nghiên cứu văn học của tôi và việc thực hành trà sau này đều cùng hướng về một điểm chung: Sự bền bỉ, chậm rãi và thành kính với những giá trị đã được truyền trao qua nhiều thế hệ”.

Sắc phong được dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ giữ gìn, bảo quản tốt qua hơn 100 năm - Ảnh: M.N

Theo ông Trần Văn Đối, Phó trưởng họ Trần Văn làng Đức Phổ, theo gia phả, dòng họ Trần làng Đức Phổ được hình thành cách đây gần 400 năm, đến nay là đời thứ 16. Ba vị đại lang Chi thần được thờ tại nhà thờ họ là Khai canh Thủy tổ Trần Văn Trạch cùng 2 người con Đệ Nhất lang Trần Văn Trình và Đệ Nhị lang Trần Văn Ứng. Ba vị đại lang có công khai khẩn đất đai được vua Khải Định hai lần sắc phong là “Dực Bảo Trung Hưng, Linh Phù Tôn Thần” và “Linh Phù Dự Bảo Trung Hưng tôn thần, hộ quốc tỷ dân nẫm trứ linh ứng”. Hai sắc phong này được dòng họ xem như báu vật vô giá, được các bậc tiền nhân bảo quản, gìn giữ cẩn mật, lưu truyền đến tận ngày hôm nay.

Con cháu dòng họ Trần Văn qua nhiều thế hệ đã gìn giữ di sản quý báu này và tiếp nối truyền thống dòng tộc, phấn đấu rèn luyện. Ngoài hai sắc phong, gia phả và các tư liệu quý khác cũng được bảo tồn vẹn nguyên. Không chỉ thường xuyên được nhắc nhớ trong các dịp lễ, Tết, giỗ... của dòng họ, hai sắc phong còn được dịch, in khổ lớn và đóng khung treo trang nghiêm trong nhà thờ họ. Nhờ đó, mỗi lần đặt chân đến nhà thờ họ, con cháu dòng họ Trần Văn sẽ luôn nhớ đến công lao tổ tiên, không ngừng nỗ lực, phấn đấu.

Ngoài ra, phong trào khuyến học, khuyến tài cũng luôn được dòng họ duy trì đều đặn hằng năm. Ban Khuyến học của dòng họ tổ chức lễ báo công, phát thưởng cho các cháu đạt thành tích trong học tập ngay tại nhà thờ họ. Trong dòng họ, hội khuyến học đại gia đình ông Trần Văn Đối là đại diện nổi bật với sự tham gia của 45 gia đình và hơn 200 thành viên.

Theo ông Trần Văn Đối, hội khuyến học đại gia đình được thành lập năm 2007-2008 với mục tiêu lan tỏa tinh thần hiếu học trong lớp con cháu, đến nay, nhiều con em của đại gia đình là tiến sĩ, thạc sĩ, đoạt các giải quốc gia… Cứ mồng 4 Tết hằng năm, con cháu lại quây quần tại nhà từ đường dâng hương báo cáo thành tích trong năm qua, mừng tuổi, mừng thọ và phát thưởng cho con em đạt thành tích tốt trong học tập. Sau đó, đại gia đình cùng tham gia các môn thể thao đầu xuân và liên hoan mừng năm mới. Truyền thống hiếu học của dòng họ cứ thế lan tỏa đến tận mỗi gia đình và tiếp tục được kết nối, trao truyền.

Ông Trần Quang Trung, Trưởng họ Trần Văn làng Đức Phổ cho biết, trong tương lai, dòng họ rất mong muốn các cơ quan, ban, ngành chức năng giúp đỡ, tạo điều kiện để có thể bảo quản, giữ gìn các sắc phong tốt hơn. Đồng thời, lan tỏa các giá trị của sắc phong đến với thế hệ trẻ sau này, không chỉ riêng với con cháu dòng họ Trần Văn làng Đức Phổ. Năm 2027, dòng họ sẽ kỷ niệm 110 năm nhận sắc phong của vua Khải Định. Dịp này, nhiều hoạt động ý nghĩa sẽ được triển khai, qua đó, con cháu sẽ hiểu thêm về những đóng góp của tiền nhân trong khai khẩn đất đai, dựng xây nên hình sông núi ngày hôm nay.

Mai Nhân