QTO - Ẩm thực Quảng Trị vốn đa dạng, phong phú, gắn liền với nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng và ở mỗi vùng quê đều mang nét đặc sắc riêng. Mứt gừng Mỹ Chánh, bánh chưng, bánh tét Đại An Khê, bánh giầy Đạo Đầu, bánh hộc Mai Xá, bánh ít lá gai Đại Hào... đều là những sản phẩm có thương hiệu làm nức lòng người thưởng thức. Đặc biệt, vào dịp Tết cổ truyền, không chỉ những hộ chuyên sản xuất, kinh doanh mà còn có nhiều người dân cũng tranh thủ làm mứt, bánh, kẹo đặc sản của quê hương để dâng cúng tổ tiên, làm quà tặng, tiếp đãi khách. Họ không chỉ chung tay lưu giữ, phát triển nghề truyền thống, quảng bá đặc sản quê hương mà còn giữ hương vị quê trong Tết cổ truyền.

Nồng cay mứt gừng Mỹ Chánh

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, về thôn Mỹ Chánh, xã Nam Hải Lăng, ai cũng đều cảm nhận được hương vị nồng cay của món mứt gừng truyền thống lan tỏa khắp nơi. Nghề làm mứt gừng ở thôn Mỹ Chánh có từ xa xưa, gắn bó lâu đời với nhiều hộ dân nơi đây. Năm nay, thôn Mỹ Chánh có khoảng 12 cơ sở làm mứt gừng, với tổng sản lượng mứt thành phẩm ước trên 100 tấn, doanh thu trên 6 tỉ đồng.

Mứt gừng Mỹ Chánh được làm thủ công nên giữ được vị cay nồng, thơm tự nhiên chứ không như các loại mứt gừng sản xuất công nghiệp. Trước đây, ở thôn Mỹ Chánh, nghề làm mứt gừng được xem là nghề phụ, vì chỉ được làm trong vòng 20-25 ngày đầu tháng Chạp mỗi năm. Thế nhưng nhiều năm trở lại đây, do nhu cầu thị trường nên có một vài cơ sở sản xuất quanh năm, cung ứng cho thị trường trong nước và liên kết xuất khẩu sang thị trường các nước châu Âu.

Những ngày giáp Tết cổ truyền, đa phần người dân trong thôn đều thu xếp thời gian để chọn mua nguyên liệu rồi tự làm một ít mứt gừng dâng lên tổ tiên, làm quà tặng người thân, bán ra thị trường. Người dân nơi đây đều mong muốn giữ nghề truyền thống của quê hương.

Không khí hối hả tại cơ sở sản xuất bánh chưng, bánh tét mặt trăng của gia đình ông Đào Bá Vây, thôn Đại An Khê, xã Hải Lăng - Ảnh: N.B

Đặc sắc bánh chưng, bánh tét Đại An Khê

Thôn Đại An Khê, xã Hải Lăng có nghề truyền thống làm bánh chưng, bánh tét mặt trăng với hơn 20 hộ sản xuất, kinh doanh. Nghề này diễn ra quanh năm nhưng bận rộn nhất vẫn là vào dịp Tết. Phó Chủ tịch UBND xã Hải Lăng Phạm Rừng Thông cho biết: "Năm nay, đặc biệt là trong dịp giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, các hộ sản xuất bánh chưng, bánh tét ở thôn Đại An Khê đã sử dụng khoảng 200 tấn nếp, cung ứng ra thị trường khoảng 330.000 bánh chưng, bánh tét với doanh thu ước tính hơn 10 tỉ đồng. Bánh chưng, bánh tét không chỉ tiêu thụ trong thôn, xã mà còn cung ứng ra khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước lẫn thị trường Hàn Quốc".

Ở thôn Đại An Khê, hầu như nhà nào cũng biết làm bánh chưng, bánh tét mặt trăng nên nghề truyền thống của thôn ngày càng phát triển. Bánh chưng, bánh tét mặt trăng có nhiều màu như: Xanh (trộn nếp với nước ép lá rau ngót); màu cam, đỏ (trộn nếp với nước gấc); màu tím (dùng nếp than). Nhân bánh làm bằng thịt lợn ba chỉ, đỗ xanh được ướp với gia vị. Bánh được gói bằng lá chuối tươi rồi nấu trên bếp củi và bếp điện khoảng 6-7 giờ.

Bánh chưng vuông vắn, bánh tét có hình bán nguyệt và khi xếp 2 lát bánh bán nguyệt lại thành hình tròn rất đẹp nên thường gọi là bánh tét mặt trăng. Sự hòa quyện của màu sắc, hương vị khiến bánh chưng, bánh tét mặt trăng Đại An Khê trở nên nổi tiếng và làm đắm say lòng người thưởng thức, nhất là dịp Tết đến, xuân về.

Dẻo thơm bánh giầy Đạo Đầu

Làng Đạo Đầu, thôn Đạo Trung, xã Triệu Cơ, là một làng quê có truyền thống sản xuất bánh giầy từ lâu đời. Theo quan niệm dân gian xưa, bánh chưng tượng trưng cho đất, bánh giầy tượng trưng cho trời để cầu mong sự ấm êm, bình an, giao hòa với trời đất. Quy trình làm ra một chiếc bánh giầy theo kiểu truyền thống rất nhọc nhằn, đa công.

"Nếp được sàng kỹ lưỡng rồi đem ngâm khoảng 6-7 giờ bằng nước giếng đã lọc sạch. Tiếp đó, vớt nếp để ráo và đồ thành xôi. Khi xôi đã chín thì đổ vào cối đá và dùng chày gỗ giã nhuyễn ngay lúc đó. Khi người giã vừa đưa chày lên thì người còn lại phải nhúng thật nhanh cả 2 bàn tay mình vào nước sôi ở nhiệt độ phù hợp, sau đó đưa tay vuốt xôi đang dính vào chày. Việc nhúng tay vào nước sôi giúp dễ vuốt xôi đang dính vào chày và tránh cho bột bánh không bị nhão. Cứ thế 30 phút sau, một mẻ xôi chuyển thành dạng bột dẻo", ông Nguyễn Hữu Cừ, người làm bánh giầy ở làng Đạo Đầu, thôn Đạo Trung, xã Triệu Cơ, chia sẻ.

Nhân bánh giầy thường được làm từ đậu xanh, tôm, thịt theo yêu cầu của khách hàng. Trong quá trình làm bánh, người dân nơi đây không dùng dầu ăn để xoa tròn chiếc bánh mà dùng dầu lạc. Nhờ kỳ công trong khâu chuẩn bị cùng với kinh nghiệm gia truyền nên bánh giầy làng Đạo Đầu luôn có độ dẻo, hương vị, màu sắc riêng biệt so với bánh giầy trên thị trường.

Sản phẩm của cơ sở sản xuất bánh ít lá gai Sáu Nhàn, thôn Đại Hào, xã Triệu Bình ngày càng được khách hàng ưa chuộng - Ảnh: Cơ sở cung cấp

Dân dã bánh hộc Mai Xá      

Nghề làm bánh hộc ở thôn Mai Xá, xã Cửa Việt hầu như chỉ theo thời vụ vào dịp Tết. Để làm bánh hộc, người dân nơi đây đem lúa nếp rang cùng cát nóng sao cho hạt nếp vừa nở bung, sau đó sàng sạch cát, tách hạt nổ ra khỏi vỏ trấu. Tiếp đó, nấu hỗn hợp nước đường và gừng tươi, khi hỗn hợp này sánh dẻo lại thì có thể cho lạc rang đã làm sạch vỏ vào hoặc để riêng lạc cho vào khi nén bánh.

Khi mọi nguyên liệu đã chuẩn bị xong, người làm bánh sẽ cho hỗn hợp nếp bung, lạc rang, nước đường, gừng đã nấu trước đó vào chiếc khuôn bánh bằng gỗ, hình hộp chữ nhật. Sau đó, dùng dụng cụ chuyên dùng làm bánh để nén, ép hỗn hợp nhằm tạo độ kết dính theo ý muốn. Bánh sau khi lấy ra khỏi khuôn, được phủ thêm lớp bột nếp bên ngoài rồi để nơi thoáng mát cho khô ráo khoảng vài giờ là dùng được. Ngày xuân bên tách trà, thưởng thức miếng bánh hộc Mai Xá cùng gia đình, bằng hữu quả thật rất thi vị, ấm cúng.

Ngọt bùi bánh ít lá gai Đại Hào

Thôn Đại Hào, xã Triệu Bình vốn nổi tiếng với món bánh ít lá gai. Hiện nay, toàn thôn có khoảng 10 hộ gia đình chuyên làm loại bánh này quanh năm. Những ngày giáp Tết cổ truyền , cơ sở sản xuất bánh ít lá gai Sáu Nhàn của gia đình bà Lê Thị Sáu (55 tuổi), thôn Đại Hào, xã Triệu Bình, càng nhộn nhịp hơn.

"Để làm nên chiếc bánh ít lá gai ngon đòi hỏi khâu chuẩn bị nguyên liệu phải kỹ lưỡng và kèm theo đó là kinh nghiệm và cái tâm với nghề truyền thống. Sau khi chuẩn bị xong nguyên liệu, chúng tôi sẽ trộn đều bột nếp, đường, lá gai đã giã nhuyễn và cho vào cối đá tiếp tục giã đến khi hỗn hợp này dẻo đạt yêu cầu. Nhân bánh ít có thể làm từ đậu xanh, dừa non hoặc đậu lạc, mè giã nhuyễn trộn thêm đường theo yêu cầu của khách hàng. Sau khi nặn vỏ bột xong sẽ cho nhân bánh vào rồi vo tròn và gói bằng lá chuối tươi. Bánh được hấp trong vòng 45-60 phút sẽ chín và có hương vị rất đặc biệt. Tết năm nào, tôi cũng dùng loại bánh này để cúng gia tiên, làm quà tặng, tiếp đãi khách. Bánh quê nhưng ai cũng thích thú khi thưởng thức khiến người làm bánh ít lá gai như tôi cảm thấy rất vui, tự hào với nghề truyền thống", bà Lê Thị Sáu chia sẻ.

Trần Nhơn Bốn