QTO - Tại Quảng Trị, công tác hòa giải được triển khai từ thôn, bản, tổ dân phố với sự tham gia của những người am hiểu địa bàn, được người dân tin tưởng. Việc giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở đã góp phần hạn chế tranh chấp kéo dài, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

“Gỡ” mâu thuẫn từ thôn, bản

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều xã, phường có quy mô lớn hơn, địa bàn rộng hơn, đặc điểm dân cư đa dạng hơn. Trong bối cảnh đó, việc nắm bắt tình hình và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh tại khu dân cư càng có ý nghĩa quan trọng.

Xã Tân Mỹ được hình thành từ sáp nhập 4 xã, gồm: Tân Thủy, Dương Thủy, Mỹ Thủy và Thái Thủy, có diện tích hơn 102km², dân số trên 24.600 người. Toàn xã hiện có 12 tổ hòa giải tại 12 thôn, với 89 hòa giải viên (HGV). Là những người trực tiếp sinh sống tại địa bàn, HGV có điều kiện nắm bắt tình hình, tìm hiểu hoàn cảnh của các bên và nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn.

Công tác hòa giải góp phần giải quyết tranh chấp ngay từ cơ sở - Ảnh: K.H

Trong 15 vụ việc được tiếp nhận trong 9 tháng năm 2026, có 11 vụ hòa giải thành, đạt tỉ lệ 73,3%. Kết quả này cho thấy vai trò của công tác hòa giải tại khu dân cư trong việc tạo điều kiện để các bên trao đổi, làm rõ vấn đề và tìm hướng tháo gỡ phù hợp.

Còn tại xã Thượng Trạch, công tác hòa giải được triển khai trong điều kiện địa bàn miền núi, dân cư phân tán, giao thông và thông tin liên lạc còn hạn chế khiến việc nắm bắt những vấn đề phát sinh trong cộng đồng đòi hỏi sự chủ động của đội ngũ HGV và những người có uy tín. Tại đây, già làng, trưởng bản, người có uy tín cùng HGV tham gia vận động, tháo gỡ những khúc mắc trong cộng đồng. Các nhóm zalo của thôn, bản và hình thức truyền tải thông tin trực quan cũng được sử dụng để đưa thông tin pháp luật đến gần người dân hơn.

Ông Đinh Au, Tổ trưởng Tổ hòa giải bản Cà Roòng, xã Thượng Trạch cho biết, bản có 142 hộ dân. Thời gian qua, những mâu thuẫn phát sinh chủ yếu là tranh chấp nhỏ trong cuộc sống hằng ngày, vì vậy, vai trò của tổ hòa giải là rất quan trọng.

“Tổ hiện có 7 người, mỗi người được phân công một phần việc, nên khi có vụ việc cũng dễ nắm bắt và kịp thời đến vận động, giải quyết. Nhờ được giải quyết từ sớm, phần lớn vụ việc không kéo dài, rất ít trường hợp phải nhờ đến lực lượng an ninh”, ông Đinh Au chia sẻ.

Phó Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch Nguyễn Văn Đại cho biết, thời gian qua, địa phương đã chú trọng lựa chọn những người có uy tín, am hiểu địa bàn tham gia hòa giải, đồng thời bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống.

“Với đặc thù văn hóa, phong tục của đồng bào dân tộc thiểu số, HGV phải hiểu tập quán, nắm rõ hoàn cảnh từng gia đình để giải thích, vận động phù hợp, giúp các bên tháo gỡ mâu thuẫn và tìm được tiếng nói chung”, ông Nguyễn Văn Đại khẳng định.

Thực tiễn cho thấy, công tác hòa giải ở cơ sở cần sự phối hợp giữa chính quyền, các cơ quan, ban, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị-xã hội; đồng thời phát huy vai trò của HGV, người có uy tín trong cộng đồng để kịp thời tháo gỡ mâu thuẫn, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân.

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lê Thị Mỹ Hiền cho biết, từ ngày 1/7/2025-30/6/2026, Mặt trận các cấp trong tỉnh đã tuyên truyền pháp luật đến hơn 80.000 lượt đoàn viên, hội viên và Nhân dân; duy trì, nhân rộng 1.870 mô hình, câu lạc bộ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật.

“Thời gian qua, Mặt trận các cấp đã chú trọng phát huy vai trò của Trưởng ban Công tác Mặt trận, các tổ chức chính trị-xã hội và người có uy tín trong cộng đồng. Đây là những lực lượng gần dân, có điều kiện nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, phối hợp vận động các bên tháo gỡ bất đồng, hạn chế mâu thuẫn kéo dài”, bà Lê Thị Mỹ Hiền thông tin.

Nâng chất lượng đội ngũ hòa giải viên

HGV là những người gắn bó trực tiếp với cộng đồng dân cư. Họ có thể không có thẩm quyền quyết định một vụ việc, nhưng thường là người biết hoàn cảnh, quan hệ giữa các bên, nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn và sẵn sàng có mặt khi vụ việc mới phát sinh.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Trương Quang Sáng cho biết, toàn tỉnh hiện có 1.930 tổ hòa giải với hơn 13.000 HGV. Từ ngày 1/1/2026-31/5/2026, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 192 vụ việc, hòa giải thành 150 vụ, đạt tỉ lệ 78,53%. Để đội ngũ HGV đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tế, công tác tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ được các ban, ngành, địa phương triển khai bằng nhiều hình thức, từ trực tiếp đến trực tuyến. Nhiều địa phương đã hoàn thành 100% kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ cho HGV.

Sở Tư pháp tổ chức tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác hòa giải ở cơ sở - Ảnh: K.H

Cùng với tập huấn, tài liệu phục vụ hòa giải cũng được đổi mới về hình thức truyền tải. Bên cạnh tài liệu nghiệp vụ, Sở Tư pháp còn xây dựng thêm infographic, video hướng dẫn và cập nhật nội dung theo những vấn đề thường phát sinh trong đời sống. Những tài liệu này giúp HGV có thêm nguồn tham khảo khi xử lý từng vụ việc cụ thể.

Cũng theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Trương Quang Sáng, chất lượng hòa giải phụ thuộc lớn vào năng lực và uy tín của HGV. Vì vậy, cùng với củng cố đội ngũ, ngành Tư pháp chú trọng trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống và tài liệu phù hợp với từng địa bàn. HGV cần nắm đúng quy định, đồng thời biết vận dụng linh hoạt trong từng trường hợp.

Điều quan trọng sau mỗi vụ hòa giải không chỉ là mâu thuẫn được giải quyết, mà còn là việc các bên tìm được cách ứng xử phù hợp để tiếp tục giữ gìn quan hệ. Từ những việc cụ thể ở thôn, bản, tổ dân phố, sự đồng thuận trong cộng đồng được bồi đắp bằng cách giản dị nhất: Ngồi lại, lắng nghe và tìm cách cùng nhau tháo gỡ bất đồng, góp phần xây dựng cộng đồng dân cư đồng thuận, ổn định, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế-xã hội tại địa phương.

Kim Hoa