QTO - Ứng dụng hệ thống cảnh báo sớm thông minh (Smart EWS) kết hợp tập huấn nâng cao năng lực cho cộng đồng tại các vùng xung yếu đang tạo bước ngoặt lớn, giúp chính quyền và người dân chuyển từ thế bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa “từ sớm, từ xa” trước nguy cơ mưa lũ, sạt lở.

Là xã miền núi biên giới nằm ở vùng thượng nguồn sông Long Đại, xã Trường Sơn có địa hình bị chia cắt mạnh bởi hệ thống sông suối phức tạp. Với 15 thôn, bản, trong đó phần lớn nằm cách xa trung tâm, mỗi khi xảy ra mưa lớn, nước lũ thường dâng nhanh gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống và sinh hoạt của người dân. Trước đây, công tác cảnh báo thiên tai tại địa phương hoàn toàn phụ thuộc vào thông số của cấp tỉnh nên đôi khi bị chậm, làm ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thông báo sơ tán và làm giảm hiệu quả chủ động ứng phó.

Trước thực trạng đó, với sự hỗ trợ của tổ chức Plan Việt Nam, sự phối hợp của Hội Chữ thập đỏ tỉnh, Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai cùng Đài Khí tượng Thủy văn, hệ thống cảnh báo sớm thông minh (Smart EWS) đã được triển khai tại các vị trí quan trắc ở 8 địa phương trong tỉnh, trong đó có xã Trường Sơn. Dữ liệu quan trắc được cập nhật theo thời gian thực, giúp chính quyền và người dân có cơ sở chủ động xây dựng phương án ứng phó với nguy cơ lũ.

Hệ thống cảnh báo sớm thông minh (Smart EWS) giúp chính quyền địa phương và người dân chủ động ứng phó với thiên tai - Ảnh: P.K

Chức năng cơ bản của hệ thống Smart EWS là tự động hóa quy trình giám sát và phát tín hiệu báo động thiên tai theo thời gian thực. Hệ thống vận hành liên tục thông qua việc thu thập dữ liệu về lượng mưa, mực nước và độ ẩm đất từ các cảm biến chuyên dụng. Ngay sau đó, các cơ quan chức năng sẽ phân tích các thông số này để dự báo nguy cơ lũ lụt hoặc sạt lở đất. Khi phát hiện các chỉ số vượt ngưỡng an toàn, hệ thống lập tức tự động thông báo cấp qua ứng dụng di động, web và còi báo động, đồng thời cập nhật bản đồ vùng nguy hiểm để hỗ trợ chính quyền địa phương triển khai phương án sơ tán người dân kịp thời.

Song song với việc lắp đặt thiết bị, các đơn vị chức năng đã tổ chức các đợt tập huấn nâng cao năng lực cho các đội xung kích và cộng đồng tại 8 địa phương gồm: Trường Sơn, Trường Ninh, Kim Ngân, Trường Phú, Vĩnh Linh, Vĩnh Thủy, Hướng Hiệp và Ba Lòng.

Tham gia tập huấn, các học viên được cung cấp kiến thức cơ bản về chức năng, cấu trúc và quy trình vận hành hệ thống cảnh báo sớm dựa vào cộng đồng; hướng dẫn cách sử dụng ứng dụng để theo dõi thông tin cảnh báo, dữ liệu quan trắc, cũng như cách đọc, phân tích và diễn giải dữ liệu. Nhờ vậy, đội ngũ cán bộ và lực lượng xung kích tại xã đã có thể chủ động nhận biết, xử lý thông tin cảnh báo, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành và ứng phó thiên tai ngay tại địa phương.

Ông Trần Đức Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Trường Sơn cho biết: “Việc triển khai hệ thống cảnh báo sớm thông minh có ý nghĩa rất thiết thực đối với một xã miền núi, địa hình phức tạp như Trường Sơn. Trước đây, mỗi khi mưa lũ, chính quyền xã bị động trong việc theo dõi diễn biến thời tiết ở các thôn, bản vùng xa. Hiện nay, nhờ dữ liệu quan trắc theo thời gian thực và các cảnh báo tự động, địa phương đã nắm bắt thông tin nhanh chóng, chính xác hơn. Qua đó, Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai xã có thêm thời gian để chỉ đạo lực lượng xung kích triển khai phương án sơ tán người dân, bảo vệ tài sản, giảm thiểu tối đa thiệt hại do thiên tai gây ra”.

Tại địa bàn xã Hướng Hiệp, thôn Đồng Phú là một trong những điểm “nóng” thường xuyên bị cô lập, ngập sâu mỗi khi mưa lũ. Việc đặt trạm quan trắc tại vị trí xung yếu này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng về mực nước theo thời gian thực, giúp lực lượng tại chỗ kịp thời phát tín hiệu báo động và chủ động phương án ứng phó trước khi lũ dâng cao.

Ông Hồ Văn Cu, Trưởng ban công tác Mặt trận thôn Đồng Phú chia sẻ: “Từ khi trạm quan trắc đi vào hoạt động, thông tin mực nước được cập nhật liên tục từng phút. Lực lượng thôn nắm chắc dữ liệu để thông báo sớm qua loa đài và nhóm zalo chung, giúp người dân chủ động kê cao đồ đạc, di dời gia súc và sơ tán người già, trẻ nhỏ từ trước khi nước tràn vào nhà. Bà con trong thôn giờ an tâm hơn rất nhiều”.

Theo ông Nguyễn Đăng Thục, điều phối viên dự án Plan International Việt Nam, người dân ở đây đã chủ động dùng nhiều kênh để nhận và chia sẻ thông tin, gồm loa truyền thanh IP, nhóm zalo, các trang thông tin cộng đồng và lực lượng hỗ trợ tại cơ sở. Ở khu vực thấp trũng, khoảng 70%-80% hộ dân có thuyền để tự ứng phó khi nước dâng.

Việc lắp đặt hệ thống, cùng với nâng cao năng lực cảnh báo cho lực lượng tại chỗ, góp phần phát huy tính hiệu quả của các hệ thống cảnh báo sớm, bảo đảm tính chính xác từ các dữ liệu quan trắc, tăng sự chủ động của chính quyền, lực lượng xung kích và đặc biệt cho cộng đồng trong phòng ngừa, ứng phó. Từ đó, giúp địa phương từng bước chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai. Để duy trì kết quả, các địa phương cần cập nhật kế hoạch ứng phó theo hướng bao gồm lũ trái mùa, có phương án liên lạc khi mất điện, xây dựng cơ chế thông tin về xả hồ chứa thượng nguồn, đồng thời bảo trì thiết bị và diễn tập thường xuyên.

Phan Khiêm