QTO - Với nhiều hộ dân vùng núi Quảng Trị, trâu, bò, dê, lợn… không chỉ là vật nuôi mà còn là tài sản, nguồn sinh kế của gia đình. Thế nhưng vào mùa mưa, lũ quét, sạt lở đất, rét đậm, rét hại và dịch bệnh có thể gây thiệt hại lớn cho đàn vật nuôi nếu người dân không chủ động phòng tránh. Từ những chuồng trại được gia cố, những bãi cỏ được trồng sẵn, đến việc thay đổi tập quán chăn thả, người dân vùng cao đang từng bước chủ động hơn để bảo vệ đàn vật nuôi trước những diễn biến bất thường của thời tiết.

Chủ động từ chuồng trại đến nguồn thức ăn

Tại thôn Khe Van, xã Hướng Hiệp, gia đình anh Hồ Văn Chinh đang chăm sóc đàn bò được hỗ trợ để phát triển sinh kế. Gia đình anh hiện thuộc diện hộ cận nghèo, hai vợ chồng công việc không ổn định và đang chăm sóc cho 3 con nhỏ. Anh Chinh xác định muốn phát triển kinh tế, trước hết phải chăm sóc tốt cho đàn bò của mình. Một trong những việc mà vợ chồng anh chú trọng là làm chuồng và trồng cỏ ngay gần nhà.

“Làm chuồng bò cẩn thận để che chở, bảo vệ chúng khi mưa gió. Trồng cỏ thì mình phải chăm sóc, sau này mưa gió mình cắt cỏ này để làm thức ăn cho bò”, anh Hồ Văn Chinh vừa chăm sóc vườn cỏ voi vừa chia sẻ.

Vợ chồng anh Hồ Văn Chinh (thôn Khe Van, xã Hướng Hiệp) chăm sóc vườn cỏ voi, chủ động nguồn thức ăn cho đàn bò trong mùa mưa - Ảnh: N.B

Tại Khe Van, câu chuyện của gia đình anh Chinh cũng đang được nhìn từ góc độ rộng hơn. Năm trước, riêng thôn được hỗ trợ hơn 76 con bò. Sau khi nhận bò, nhiều hộ đã chủ động làm chuồng, trồng cỏ voi để chăm sóc đàn vật nuôi. Tuy nhiên, tình trạng chuồng trại chưa bảo đảm và bò thả rông vẫn còn ở một số hộ. Vì vậy, Ban quản lý thôn tiếp tục tuyên truyền người dân che chắn chuồng trại, chuẩn bị đầy đủ thức ăn, nhất là trong mùa mưa rét.

Ở góc nhìn của người có uy tín, bà Hà Thị Học, thôn Khe Van cho rằng, muốn chăn nuôi phát triển, trước hết mỗi gia đình phải có ý thức chăm sóc đàn vật nuôi được hỗ trợ. Không nhất thiết phải đầu tư những loại thức ăn cầu kỳ, người dân có thể tận dụng các loại cây trồng sẵn có như chuối, rau khoai để làm thức ăn cho bò; đồng thời phải chăn dắt, chăm sóc có kiểm soát thay vì thả rông.

Khi mùa mưa rét đến, chuồng trại cần được làm chắc chắn, kín đáo để vật nuôi có nơi trú tránh. Từ một con bò được hỗ trợ đến một đàn gia súc được chăm sóc tốt, điều quan trọng không chỉ nằm ở giá trị vật chất của vật nuôi, mà còn ở sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của người chăn nuôi.

Che chắn chuồng trại cẩn thận giúp giữ ấm, bảo vệ đàn vật nuôi trong mùa mưa rét - Ảnh: N.B

Một trong những người sớm thay đổi cách nuôi là ông Hồ Văn Bường ở thôn Thanh Hòa, xã Lìa. Từ năm 2017, ông là một trong những hộ đầu tiên ở khu vực này thực hiện nuôi bò theo hình thức nuôi nhốt. Từ hiệu quả thực tế của mô hình, cách làm này dần được nhiều hộ khác học tập và áp dụng.

Đến nay, việc nuôi nhốt gia súc ở khu vực này đã phổ biến hơn. Không chỉ bò mà các loại vật nuôi khác cũng được người dân chủ động quản lý, chăm sóc. Cùng với thay đổi phương thức chăn nuôi, người dân cũng chú ý hơn đến việc dự trữ thức ăn, nhất là trong những thời điểm mưa rét kéo dài, khi việc đưa vật nuôi ra ngoài kiếm thức ăn gặp nhiều khó khăn.

Nguồn thức ăn cũng được người dân tận dụng từ chính những sản phẩm sẵn có trong gia đình. Sắn, chuối là những cây trồng phổ biến; sau khi thu hoạch buồng chuối, thân chuối trước đây thường bỏ đi, nay có thể được tận dụng làm thức ăn cho gia súc. Người dân cũng có thể thái nhỏ, ủ với chế phẩm vi sinh để làm thức ăn cho lợn. Những cách làm tưởng như đơn giản nhưng giúp các hộ chủ động hơn về nguồn thức ăn, giảm sự phụ thuộc vào việc chăn thả trong mùa mưa.

Giải pháp bảo vệ vật nuôi từ cơ sở

Ở Hướng Hiệp, chăn nuôi vẫn là một trong những nguồn sinh kế quan trọng của người dân. Theo ông Nguyễn Ngọc Thạch, Phó trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Hướng Hiệp, tổng đàn vật nuôi trên địa bàn hiện khoảng 27.500 con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng hằng năm khoảng 350 tấn. Địa phương định hướng phát triển chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học, phù hợp với điều kiện từng hộ, từng khu vực và gắn với liên kết để tạo thêm thu nhập cho người dân. Đặc thù là địa bàn miền núi thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, lũ ống, lũ quét và sạt lở đất. Khi mùa mưa đi cùng rét đậm, rét hại, việc bảo vệ đàn vật nuôi càng cần được thực hiện sớm và chủ động.

Theo ông Thạch, địa phương đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tăng cường thông tin, tuyên truyền để người dân chằng chống chuồng trại, che chắn giữ ấm cho đàn vật nuôi và tích trữ thức ăn như rơm rạ, thân chuối cho mùa mưa bão. Cùng với đó, xã tiếp tục vận động người dân thay đổi tập quán chăn thả tự do sang bán chăn thả có kiểm soát hoặc nuôi nhốt.

Rơm sau vụ gặt được người dân phơi, dự trữ làm thức ăn cho vật nuôi trong mùa mưa - Ảnh: N.B

Trong mùa mưa bão, địa phương cũng khuyến cáo người dân di dời đàn vật nuôi đến những nơi an toàn, nhất là tránh xa các khu vực có nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét. Đây là giải pháp nhằm hạn chế thiệt hại đối với tài sản của người dân khi thiên tai xảy ra.

Bên cạnh việc chủ động từ phía người dân và chính quyền cơ sở, thông tin dự báo, cảnh báo thời tiết cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng tránh rủi ro.

Ông Ngô Hải Dương, Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Quảng Trị khuyến cáo, người dân vùng núi cần thường xuyên theo dõi thông tin thời tiết, thủy văn để biết được nguy cơ lũ quét, sạt lở đất; đồng thời chủ động ứng phó, di dời, quản lý và bảo vệ tài sản khi có tình huống nguy hiểm.

Đối với mùa rét, việc theo dõi diễn biến nhiệt độ giữa ngày và đêm cũng giúp người dân nhận biết khả năng xảy ra rét đậm, rét hại, từ đó có phương án bảo vệ cây trồng, vật nuôi. Theo ông Dương, trâu, bò, lợn, gà đều là những loại vật nuôi khá nhạy cảm với thời tiết, đặc biệt khi xảy ra rét đậm, rét hại; trong điều kiện ngập lụt, sạt lở đất, sức chống chịu của vật nuôi cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, người dân cần chủ động theo dõi thông tin thời tiết để có biện pháp bảo vệ đàn vật nuôi được tốt hơn.

Khi thiên tai không còn là câu chuyện chỉ ứng phó vào thời điểm xảy ra, mà được chuẩn bị từ trước bằng những thay đổi trong cách chăn nuôi, người dân sẽ có thêm điều kiện để giảm thiểu thiệt hại. Và với những hộ dân vùng núi, bảo vệ đàn vật nuôi cũng chính là bảo vệ tài sản, giữ sinh kế và giữ thành quả lao động của mỗi gia đình.

Nguyên Bảo