QTO - Hơn 50 hộ dân tại thôn Lan Đình (xã Gio Linh) nhiều năm qua sinh sống trong khu vực Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ). Thực tế này gây khó khăn cho cả đời sống người dân và công tác bảo tồn di sản.

Ranh giới chưa rõ, cuộc sống chưa yên

Hơn 50 hộ dân ở thôn Lan Đình (xã Gio Linh) sống trên phần đất thuộc Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu, nơi còn lưu giữ những dấu tích của hàng rào điện tử McNamara. Đây là những hộ dân được UBND huyện Gio Linh (cũ) giao đất lập nghiệp từ năm 1991-1998 theo chủ trương di dân. Dù phải đối mặt với nguy hiểm khi tự rà phá bom mìn, khai hoang, phục hóa đất đai, sau hơn 3 thập kỷ, các thế hệ người dân nơi đây đã gắn bó và xây dựng cuộc sống ổn định trên mảnh đất này.

Nhà ở của người dân thôn Lan Đình nằm trong vùng di tích - Ảnh: P.K

Thế nhưng, bất cập phát sinh ngay từ thời điểm giao đất. Chính quyền địa phương lúc bấy giờ chưa phân định rõ ràng ranh giới giữa phần đất giao cho người dân sử dụng và khu vực khoanh vùng bảo vệ di tích. Mặc dù đã định cư hàng chục năm, đến nay, người dân vẫn chưa có giấy tờ pháp lý xác nhận quyền sử dụng mảnh đất mình đang ở. Việc chậm trễ xác định ranh giới đất đai đã và đang kéo theo hàng loạt vướng mắc trong đời sống của người dân.

Ông Nguyễn Hữu Sàm, 1 trong 2 người đầu tiên lên khu vực này khai phá từ trước năm 1991 chia sẻ, dù nay đã có 3 cháu nội, ngoại, ông vẫn chưa có GCNQSDĐ để làm thủ tục vay vốn.

Cùng chung hoàn cảnh, gia đình chị Trần Truy Phong là một trong những hộ dân lên đây khai hoang từ những năm 1990-1991. Hiện nay, cha mẹ chị đã già yếu, chỉ có thể ngồi một chỗ, trong khi căn nhà tôn đã xuống cấp, dột nát trầm trọng. Vì đất chưa có sổ đỏ nên gia đình không thể sửa sang nhà cửa, luôn bất an mỗi khi mùa mưa bão đến.

Người dân thôn Lan Đình sống trong những ngôi nhà chật hẹp, xuống cấp nhưng chưa thể xây dựng, sửa chữa vì chưa có "sổ đỏ" - Ảnh: P.K

Tình trạng chưa có GCNQSDĐ ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân. Bà Nguyễn Thị Khuyên, Bí thư Chi bộ thôn Lan Đình phản ánh: “Qua rất nhiều lần họp dân từ năm 1991 đến nay, với sự tham gia của đại diện cán bộ tỉnh, huyện Gio Linh và xã Gio Phong (cũ), chính quyền đã hứa làm sổ đỏ cho bà con. Dù người dân hy vọng và chờ đợi nhiều năm, lời hứa vẫn chưa thành hiện thực. Do không có đất thế chấp, những hộ kinh doanh chỉ được vay vốn ở mức rất thấp, hạn chế khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh”.

Di tích cần bảo tồn, sinh kế người dân cần bảo đảm

Nguyên nhân dẫn đến bất cập kéo dài nhiều năm qua tại Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu nằm ở chỗ ranh giới giữa đất di tích và đất người dân đang sử dụng chưa được phân định rõ ràng, cụ thể. Người dân muốn sửa chữa hay xây mới nhà ở đều gặp khó khăn vì không biết ranh giới đất của mình nằm ở đâu và đâu là ranh giới của khu vực di tích, còn sổ đỏ thì chưa được cấp.

Hơn 50 hộ dân thôn Lan Đình sinh sống trong khu vực Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu - Ảnh: P.K

Người dân gặp khó vì không thể ổn định chỗ ở, đầu tư lâu dài, trong khi Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu cũng ngày càng xuống cấp, hoang hóa do chưa được đầu tư, trùng tu tương xứng với giá trị lịch sử.

Chủ tịch UBND xã Gio Linh Lê Vĩnh Phú cho biết: “Xã đang tạo điều kiện cho người dân sản xuất, đồng thời tuyên truyền bà con không xâm chiếm các khu vực di tích. UBND xã tiếp tục kiến nghị lên cấp trên nhằm phân định rõ ràng giữa khu vực di tích và khu vực sinh sống của người dân. Đây là căn cứ bắt buộc để UBND xã có cơ sở cấp đất ở và đất sản xuất, giúp bà con sớm ổn định cuộc sống”.

Ông Ngô Quốc Phong, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Quảng Trị cho biết: “Đơn vị đang phối hợp với địa phương lập bản đồ phân vùng bảo vệ di tích mới theo hướng thu hẹp diện tích khoanh vùng, bóc tách toàn bộ phần đất người dân đang ở ra khỏi khu vực bảo vệ di tích".

Đáng chú ý, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có Công văn số 4701/BVHTTDL-DSVH, ngày 29/7/2026, thống nhất với UBND tỉnh Quảng Trị về sự cần thiết phải điều chỉnh khoanh vùng bảo vệ Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu để đáp ứng yêu cầu quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích trong giai đoạn mới. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Bảo tàng tỉnh khẩn trương hoàn thiện hồ sơ giải trình, sớm giải quyết dứt điểm vướng mắc cho người dân.

Trong khi chờ các cơ quan chức năng hoàn tất thủ tục pháp lý, hàng chục hộ dân thôn Lan Đình vẫn từng ngày sống trong những căn nhà xuống cấp. Việc sớm ban hành quyết định điều chỉnh ranh giới và hoàn thành việc cấp GCNQSDĐ là yêu cầu cấp thiết, giúp bà con an cư, đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh, đồng thời giúp địa phương có cơ sở đầu tư bảo tồn Di tích lịch sử căn cứ Cồn Tiên-Dốc Miếu, tương xứng với giá trị lịch sử vốn có.

Phan Khiêm