Tiểu đường thai kỳ có thể diễn biến âm thầm, không phải mẹ bầu nào cũng nhận biết được qua triệu chứng. Chủ động tầm soát, kiểm soát đường huyết và theo dõi thai kỳ đúng lịch là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và em bé.

Tiểu đường thai kỳ là gì?

Tiểu đường thai kỳ (đái tháo đường thai kỳ) là tình trạng rối loạn dung nạp đường huyết khiến đường huyết tăng cao, được phát hiện trong thời gian mang thai, ở người trước đó chưa được chẩn đoán mắc đái tháo đường. Tình trạng này thường xuất hiện vào khoảng giữa thai kỳ, khi các hormone do nhau thai sản xuất  làm cơ thể giảm đáp ứng với insulin. Nếu tuyến tụy không sản xuất đủ insulin để đáp ứng nhu cầu cơ thể, đường huyết có thể tăng lên.

Theo ThS. BS Nguyễn Minh Vũ – Bác sĩ Khoa Sản, Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec), thai kỳ là giai đoạn cơ thể người mẹ có nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa. Vì vậy, ngay cả những phụ nữ trước đó không mắc tiểu đường vẫn có thể xuất hiện tình trạng tăng đường huyết trong thai kỳ.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm thừa cân, béo phì, ít vận động, từng mắc tiểu đường thai kỳ hoặc tiểu đường type 1, type 2, từng sinh con to, tăng huyết áp hoặc mắc hội chứng buồng trứng đa nang. Tuy nhiên, tiểu đường thai kỳ cũng có thể xảy ra ở phụ nữ không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.

Xét nghiệm tiểu đường thai kỳ được khuyến khích thực hiện trong khoảng 24 - 28 tuần

Dấu hiệu tiểu đường thai kỳ thường không rõ ràng

Một trong những lý do khiến tiểu đường thai kỳ dễ bị bỏ sót là bệnh thường không gây ra dấu hiệu đặc hiệu. Theo CDC, phần lớn phụ nữ mắc tiểu đường thai kỳ không có triệu chứng rõ ràng và chỉ có thể xác định thông qua xét nghiệm đường huyết.

Trong một số ít trường hợp, thai phụ có thể xuất hiện triệu chứng mệt mỏi, uống nhiều nước, đi tiểu nhiều, nhiễm khuẩn tiết niệu dẫn tới tiểu buốt, tiểu rắt, ăn nhiều nhưng không lên cân… Khi xuất hiện các triệu chứng điển hình của tình trạng rối loạn dung nạp đường, thì tình trạng đã tiến triển xa và nặng, có thể phải can thiệp bằng thuốc, gây nhiều biến chứng bất lợi lên mẹ và thai.

“Vì vậy, khi tìm hiểu về dấu hiệu tiểu đường thai kỳ, mẹ bầu cần lưu ý rằng không có triệu chứng không đồng nghĩa với không mắc bệnh. Tầm soát đúng thời điểm có ý nghĩa quan trọng hơn việc chờ xuất hiện biểu hiện bất thường.” - ThS. BS Nguyễn Minh Vũ nhấn mạnh.

Thông thường, thai phụ được kiểm tra tiểu đường thai kỳ trong khoảng tuần 24–28. Với những người có nguy cơ cao, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá đường huyết sớm  ngay từ quý đầu tiên của thai kỳ

Mẹ bầu nên theo dõi thai kỳ ở cơ sở uy tín để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phù hợp

Tiểu đường thai kỳ có thể gây những biến chứng nào?

Nếu đường huyết không được kiểm soát tốt, tiểu đường thai kỳ có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi.

Đối với thai nhi, lượng glucose từ mẹ truyền sang thai có thể tăng, khiến thai phát triển lớn hơn bình thường. Thai to có thể làm tăng nguy cơ khó khăn khi sinh, chấn thương khi sinh thường và thậm chí cả sinh mổ. Ngay Sau sinh, trẻ có thể gặp một số vấn đề như hạ đường huyết, vàng da hoặc suy hô hấp do chức năng phổi chưa trưởng thành, một phần nguyên nhân đến từ nồng độ đường huyết cao trong bào thai. Về lâu dài, các trẻ sinh từ bà mẹ đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao thừa cân, béo phì, hoặc mắc đái tháo đường type 1, type 2.

Với người mẹ, tiểu đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật và đa ối. Thai to cũng làm tăng nguy cơ chuyển dạ khó, phải sinh mổ, tổn thương đường sinh dục hoặc chảy máu sau sinh. Bên cạnh đó, phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ có nguy cơ tái phát ở lần mang thai sau và nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 về sau cao hơn.

Đáng lưu ý, khi đường huyết của mẹ tăng cao kéo dài mà không được kiểm soát, nguy cơ thai chết lưu, nhất là ở giai đoạn cuối thai kỳ, cũng có thể tăng lên. Theo ThS.BS Nguyễn Minh Vũ, lượng đường cao từ mẹ khiến thai phải tăng tiết insulin, làm tăng nhu cầu oxy và dễ dẫn đến tình trạng thiếu oxy ở thai. Đây là lý do việc theo dõi đường huyết và sức khỏe thai nhi đều đặn đến cuối thai kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Kiểm soát tiểu đường thai kỳ: Cần cá thể hóa

Khi được chẩn đoán tiểu đường thai kỳ, mẹ bầu không nên tự ý nhịn ăn hoặc cắt hoàn toàn tinh bột vì lo đường huyết tăng. Thay vào đó, chế độ ăn cần được xây dựng phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng của thai kỳ, kết hợp theo dõi đường huyết và vận động theo hướng dẫn của bác sĩ.

Các bữa ăn nên được phân bổ hợp lý trong ngày, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng, kiểm soát lượng carbohydrate và hạn chế những thực phẩm chứa nhiều đường đơn. Hoạt động thể chất phù hợp cũng có thể hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết.

Kiểm soát đường huyết cần được cá thể hóa dựa trên đánh giá chỉ số đường huyết và các nguy cơ của thai phụ

Bên cạnh đó, mẹ bầu cần theo dõi đường huyết theo chỉ định. Nếu chế độ ăn và vận động chưa đủ để đưa đường huyết về mục tiêu, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị bằng thuốc, trong đó insulin là một lựa chọn được sử dụng trong thai kỳ.

Theo ThS. BS Nguyễn Minh Vũ, điều quan trọng nhất là mẹ bầu không nên tự điều chỉnh chế độ ăn hoặc thuốc dựa trên kinh nghiệm truyền miệng. “Mỗi thai phụ có tình trạng sức khỏe, tuổi thai, cân nặng và mức đường huyết khác nhau. Việc kiểm soát cần được cá thể hóa, đồng thời kết hợp theo dõi sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi”, bác sĩ cho biết.

Sau sinh, việc theo dõi cũng không nên dừng lại. Phụ nữ từng mắc tiểu đường thai kỳ cần được đánh giá đường huyết sau sinh theo chỉ định và duy trì lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2.