QTO - Trong đời sống số, công nghệ mở ra nhiều cơ hội để người dân tiếp cận thông tin, thực hiện các giao dịch và giải quyết công việc hằng ngày. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thông tin không đồng nghĩa với việc hiểu đúng và vận dụng đúng pháp luật. Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, phóng viên (P.V) Báo và phát thanh, truyền hình Quảng Trị có cuộc trao đổi với ông Trương Quang Sáng, Phó Giám đốc Sở Tư pháp về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số (CĐS) và đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.

• P.V: Thưa ông, CĐS đang làm thay đổi cách người dân tiếp cận và tiếp nhận thông tin, trong đó có thông tin pháp luật. Trước xu hướng này, công tác PBGDPL cần đổi mới như thế nào để đáp ứng nhu cầu thực tiễn? Theo ông, cần làm gì để người dân không chỉ dễ dàng tiếp cận mà còn hiểu đúng, biết vận dụng pháp luật vào đời sống số?

- Ông Trương Quang Sáng: Theo tôi, CĐS đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách thức PBGDPL. Nếu trước đây, người dân chủ yếu tiếp cận pháp luật thông qua một số hình thức truyền thống, như: Hội nghị, tài liệu tuyên truyền thì hiện nay, với một chiếc điện thoại thông minh, họ có thể tìm kiếm thông tin pháp luật bất cứ lúc nào.

Vì vậy, công tác PBGDPL phải chuyển từ tư duy cung cấp thông tin sang chủ động đáp ứng nhu cầu tìm hiểu và vận dụng pháp luật của người dân. Để thực hiện hiệu quả nội dung này, điều quan trọng không phải là đưa được bao nhiêu văn bản lên môi trường mạng, mà là người dân có hiểu đúng và biết áp dụng hay không.

Muốn vậy, nội dung pháp luật cần được chuyển tải bằng những hình thức ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, như: Video, infographic, podcast và các tình huống hỏi-đáp; đồng thời, tập trung vào những chủ đề thiết thực người dân, doanh nghiệp quan tâm về đất đai, hộ tịch, hôn nhân và gia đình, an toàn giao thông, bảo hiểm xã hội và phòng, chống lừa đảo trực tuyến…

Báo cáo viên Sở Tư pháp xử lý tình huống cùng học viên tại hội nghị phổ biến, quán triệt Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở tại xã Ái Tử  - Ảnh: P.V

Đối với Quảng Trị, địa bàn rộng, điều kiện tiếp cận công nghệ giữa các khu vực còn khác nhau, nên đổi mới phương thức tuyên truyền, PBGDPL phải gắn với đặc điểm của từng nhóm đối tượng, từng địa bàn. Cùng với việc mở rộng các kênh số, cần hướng dẫn người dân tiếp cận nguồn thông tin chính thống, tránh hiểu sai hoặc áp dụng sai quy định. CĐS trong PBGDPL chỉ thực sự có ý nghĩa khi công nghệ giúp người dân hiểu luật dễ hơn, thực hiện quyền và nghĩa vụ tốt hơn, chứ không chỉ giúp thông tin được truyền đi nhanh hơn.

• P.V: Thời gian qua, Sở Tư pháp đã có những giải pháp, cách làm cụ thể nào trong ứng dụng công nghệ số nhằm đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật? Ông có thể chia sẻ những kết quả nổi bật và bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình triển khai?

- Ông Trương Quang Sáng: Với vai trò là cơ quan thường trực của Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh, Sở Tư pháp đã tích cực tham mưu, triển khai nhiều giải pháp ứng dụng công nghệ số nhằm đổi mới phương thức tuyên truyền, nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.

Nổi bật là việc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trực tuyến. Đến nay, Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh đã tổ chức 8 cuộc thi, thu hút trên 200.000 lượt người tham gia. Cùng với đó, đơn vị duy trì hoạt động của Trang thông tin điện tử PBGDPL tỉnh Quảng Trị, Trang thông tin điện tử Sở Tư pháp; phát triển các chuyên mục về truyền thông dự thảo chính sách, tiêu điểm chính sách và từng bước khai thác hiệu quả các nền tảng facebook, zalo, youtube, tiktok để đa dạng hóa hình thức truyền tải.

Đặc biệt, hằng tháng, sở biên soạn, ghi âm 4 chuyên đề pháp luật, số hóa qua mã QR để chuyển đến hệ thống truyền thanh cấp xã. Đây là cách làm góp phần tiết kiệm nguồn lực, đồng thời hỗ trợ đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân tại cơ sở. Công chức, viên chức, người lao động của sở cũng bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế infographic, biên tập video và xây dựng bài giảng trên nguyên tắc nội dung pháp luật phải được kiểm tra, đối chiếu trước khi sử dụng.

Từ thực tiễn triển khai, chúng tôi nhận thấy ba yếu tố có ý nghĩa quyết định, đó là: Sự quan tâm, chỉ đạo của người đứng đầu; việc lấy nhu cầu của người dân làm trung tâm và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương. Công nghệ có thể tạo ra phương thức truyền thông mới, nhưng chất lượng nội dung và trách nhiệm của người thực hiện mới quyết định hiệu quả.

• P.V: Không gian mạng mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo trực tuyến, phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm quyền riêng tư và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Theo ông, người dân cần được trang bị những kiến thức pháp luật và kỹ năng nào để tự bảo vệ mình trong môi trường số?

- Ông Trương Quang Sáng: Không gian mạng mang lại nhiều tiện ích, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro mà chỉ một phút thiếu cảnh giác có thể khiến người dân mất tiền, lộ thông tin cá nhân hoặc bị xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp. Vì vậy, mỗi người dân cần trang bị cả kiến thức pháp luật và kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn.

Trước hết, người dân cần hiểu rằng môi trường mạng không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật. Những hành vi lừa đảo, vu khống, phát tán thông tin sai sự thật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác đều có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý theo quy định. Về kỹ năng tự bảo vệ, tôi muốn nhấn mạnh nguyên tắc “3 không, 3 cần”: Không vội tin vào lời mời chào chưa được kiểm chứng; không cung cấp mật khẩu, mã OTP và thông tin tài khoản ngân hàng cho người khác; không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

Đồng thời, cần kiểm tra nguồn gốc thông tin, bảo mật tài khoản cá nhân và kịp thời thông báo cho ngân hàng, cơ quan Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo. Đối với thông tin pháp luật, người dân nên ưu tiên các nguồn chính thống, không chỉ dựa vào bài đăng trên mạng xã hội hoặc những câu trả lời chưa được kiểm chứng để đưa ra quyết định quan trọng.

Về phía ngành Tư pháp, chúng tôi xác định tuyên truyền pháp luật phải gắn với hướng dẫn kỹ năng nhận diện rủi ro và xử lý tình huống thực tế. Bởi trong môi trường số, biết sử dụng công nghệ là cần thiết, nhưng biết nhận diện thông tin sai lệch, tự bảo vệ mình và hành động đúng pháp luật còn quan trọng hơn.

• P.V: Để việc đưa pháp luật vào đời sống số tạo ra chuyển biến thực chất, trong thời gian tới, Sở Tư pháp sẽ tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm nào? Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11, ông muốn gửi thông điệp gì đến cán bộ, công chức, doanh nghiệp và người dân?

- Ông Trương Quang Sáng: Sở Tư pháp sẽ tiếp tục đổi mới công tác PBGDPL theo hướng thiết thực, hiện đại và phù hợp với nhu cầu của người dân. Trọng tâm là nâng cao chất lượng các nền tảng thông tin pháp luật; phát triển tài liệu số, video, infographic và các nội dung hỏi-đáp dễ hiểu; nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ cho đội ngũ làm công tác PBGDPL. Đơn vị tăng cường phối hợp với các sở, ngành, chính quyền cấp xã, cơ quan báo chí và các tổ chức liên quan để đưa pháp luật vào đời sống số.

Cùng với đó, sở sẽ chú trọng kết hợp truyền thông số với các hình thức tuyên truyền trực tiếp, phát huy vai trò của đội ngũ làm công tác pháp luật ở cơ sở và bảo đảm người dân ở vùng khó khăn có điều kiện tiếp cận thông tin, dịch vụ pháp lý phù hợp. Việc ứng dụng công nghệ phải gắn với yêu cầu chính xác, an toàn, hiệu quả và lấy lợi ích thiết thực của người dân làm trung tâm. Chúng tôi xác định, kết quả cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu nền tảng hay sản phẩm truyền thông, mà là người dân có hiểu pháp luật hơn, chủ động tuân thủ pháp luật và biết bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình tốt hơn hay không.

Nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, tôi muốn gửi đến cán bộ, công chức, viên chức, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân tỉnh nhà thông điệp: Hiểu biết và chấp hành pháp luật là bảo vệ chính mình và cộng đồng, vì một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh.

Hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần nêu cao trách nhiệm, gương mẫu chấp hành pháp luật và đổi mới cách phục vụ Nhân dân. Mỗi doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, tuân thủ pháp luật. Mỗi người dân cần chủ động học tập, tìm hiểu và vận dụng pháp luật, đồng thời sử dụng công nghệ một cách an toàn, có trách nhiệm.

Tôi tin rằng, khi pháp luật trở thành kiến thức thiết thực và thói quen ứng xử của mỗi người; khi công nghệ giúp người dân tiếp cận pháp luật thuận tiện, bình đẳng và an toàn hơn, chúng ta sẽ tạo dựng được nền tảng vững chắc cho một xã hội kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững.

• P.V: Xin cảm ơn ông!

Hiền Chi (thực hiện)