Không chỉ trồng rừng để khai thác gỗ, ngày càng nhiều chủ rừng ở Quảng Trị đang thay đổi cách nghĩ, cách làm, hướng tới những cánh rừng có giá trị kinh tế cao hơn, thân thiện với môi trường và bền vững cho tương lai. Từ những diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC, mô hình quản lý rừng có trách nhiệm đang từng bước lan tỏa, mở ra hướng phát triển mới cho ngành lâm nghiệp địa phương, gắn sinh kế của người dân với bảo vệ môi trường và xây dựng chuỗi giá trị gỗ bền vững.

Khi người trồng rừng thay đổi cách nghĩ

Những ngày này, ông Trần Đình Việt, thành viên nhóm hộ trồng rừng có chứng chỉ FSC ở xã Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị, thường xuyên lên rừng. Nhưng khác với trước đây, mục tiêu của ông không còn đơn thuần là chờ cây lớn để khai thác. Nhiều năm trước, với ông Việt, trồng rừng chủ yếu là trồng keo, chăm sóc vài năm rồi khai thác bán gỗ. Rừng mang lại thu nhập, nhưng giá trị của rừng dường như chỉ được tính bằng số tiền thu được sau mỗi chu kỳ khai thác.

Sau khi tham gia các lớp tập huấn và tiếp cận Dự án Cải thiện Quản lý Rừng và Chứng chỉ Rừng (IFMC) do Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) dưới sự tài trợ của Tập đoàn HP triển khai, suy nghĩ của ông dần thay đổi.

Trồng rừng gỗ lớn mang lại thu nhập cao cho gia đình ông Trần Đình Việt, xã Triệu Phong. Ảnh: TTXVN phát

“Trước đây tôi chỉ nghĩ trồng rừng để bán gỗ, nhưng bây giờ tôi có suy nghĩ khác. Trồng rừng đạt chuẩn FSC là mình trồng rừng đúng cách, không chỉ nghĩ đến bán gỗ hôm nay mà còn giữ đất, giữ nước, bảo vệ môi trường. Khi làm đúng quy trình, áp dụng đúng kỹ thuật thì chất lượng gỗ sẽ tốt hơn, doanh nghiệp sẽ trả giá cao hơn. Như vậy, thu nhập từ rừng sẽ ổn định hơn”, ông Việt chia sẻ.

Hiệu quả kinh tế là điều ông cảm nhận rõ nhất. Vừa qua, 3ha rừng của gia đình được bán với giá cao hơn khoảng 30 triệu đồng so với rừng trồng thông thường. Với ông Việt, đó là minh chứng thuyết phục nhất để người dân cùng thay đổi cách làm: “Tôi không đi vận động bằng lời nói mà bằng chính khu rừng của mình. Có những điều nếu chỉ nói thì mọi người chưa tin, nhưng khi mình làm, bà con thấy hiệu quả, họ sẽ tin và mạnh dạn làm theo”, ông Việt nói.

Từ diện tích rừng chủ yếu trồng keo, gia đình ông Lê Văn Nam, xã Triệu Phong bắt đầu trồng xen thêm các loài cây bản địa nhằm phát triển kinh tế bền vững. Ảnh: TTXVN phát

Cũng từng có suy nghĩ “cây càng lớn nhanh, bán càng sớm càng tốt”, ông Lê Văn Nam, một hộ dân ở xã Triệu Phong, nay đã nhìn khu rừng của mình theo một cách khác. Trước đây, việc trồng rừng của gia đình ông chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. Sau khi tham gia các lớp tập huấn và tiếp cận các chương trình hỗ trợ quản lý rừng bền vững, ông bắt đầu thay đổi phương thức sản xuất.

“Ngày trước chỉ mong cây lớn thật nhanh để bán, nhưng bây giờ tôi mong khu rừng này sẽ mang lại nhiều giá trị hơn”, ông Nam chia sẻ.

Từ diện tích rừng chủ yếu trồng keo, ông bắt đầu trồng xen thêm các loài cây bản địa. Những loài cây này sinh trưởng chậm hơn, nhưng theo ông Nam, giá trị mang lại không chỉ nằm ở sản lượng gỗ.

“Rừng đa dạng hơn thì giữ đất, giữ nước tốt hơn và về lâu dài sẽ tạo ra giá trị bền vững. Mình làm rừng hôm nay có khi chưa kịp hưởng hết, nhưng con cháu mình mai sau sẽ được hưởng”, ông Nam nói.

Câu chuyện của ông Việt, ông Nam cho thấy những kiến thức về quản lý rừng bền vững đang từng bước được chuyển hóa thành hành động cụ thể tại cộng đồng. Sau các lớp tập huấn của Dự án IFMC, người dân được tiếp cận những kiến thức mới về quản lý, chăm sóc và bảo vệ rừng; nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học, môi trường cũng như các yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với nguồn gỗ hợp pháp, có trách nhiệm.

Từ những kiến thức ấy, nhiều chủ rừng bắt đầu thay đổi cách nhìn về giá trị của rừng. Thay vì chỉ quan tâm đến năng suất và thời điểm khai thác, người dân chú trọng hơn đến chất lượng rừng, nguồn gốc gỗ, bảo vệ đất, nước và đa dạng hóa cây trồng.

Theo ông Việt, phát triển rừng bền vững không phải là câu chuyện quá xa vời với người dân. Điều quan trọng là phải có những người tiên phong để bà con nhìn thấy hiệu quả thực tế. “Tôi là người dân, không phải cán bộ. Tôi chỉ làm trước để bà con thấy. Mình làm được thì bà con mới mạnh dạn làm theo”, ông Việt cho biết.

Ông cũng nhận thấy, cùng với sự phát triển của cơ giới hóa trong trồng rừng, nhiều công việc nặng nhọc đã được giảm bớt, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động sản xuất lâm nghiệp.

Ông Trần Đình Việt (thứ 2, trái sang) và ông Lê Văn Nam chia sẻ kinh nghiệm về quản lý, chăm sóc và bảo vệ rừng bền vững cho người dân địa phương. Ảnh: TTXVN phát

Từ sự thay đổi của từng hộ dân, cách làm bền vững đang từng bước lan tỏa trong cộng đồng, góp phần hình thành những vùng nguyên liệu có chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Từ cánh rừng xanh đến chuỗi giá trị bền vững

Quảng Trị hiện có hơn 952.600ha rừng và đất lâm nghiệp, chiếm hơn 75% diện tích tự nhiên của tỉnh; tỷ lệ che phủ rừng năm 2025 đạt 61,01%. Toàn tỉnh đã chuyển hóa khoảng 23.500ha sang rừng gỗ lớn và có hơn 64.100ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, VFCS/PEFC. Quảng Trị đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng diện tích rừng có chứng chỉ lên 80.000ha, hướng tới trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu và chế biến gỗ rừng trồng của khu vực miền Trung.

Để thực hiện mục tiêu này, bên cạnh nỗ lực của người dân và chính quyền địa phương, sự tham gia của doanh nghiệp, các tổ chức chứng nhận và các đối tác phát triển có ý nghĩa quan trọng.

Dự án Cải thiện Quản lý Rừng và Chứng chỉ Rừng (IFMC), do WWF-Việt Nam phối hợp với Tập đoàn HP và các đối tác địa phương triển khai, là một trong những sáng kiến thúc đẩy quản lý rừng bền vững, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao sinh kế cho cộng đồng tại khu vực Trung Trường Sơn, trong đó có Quảng Trị. Không chỉ hỗ trợ người dân phát triển rừng và tiếp cận chứng chỉ quản lý rừng bền vững, dự án còn thúc đẩy kết nối các mắt xích trong chuỗi giá trị, từ chủ rừng, hợp tác xã đến doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các giải pháp kỹ thuật và công nghệ trong giám sát, quản lý rừng được thúc đẩy; hoạt động phục hồi hệ sinh thái và nâng cao đa dạng sinh học thông qua trồng cây bản địa, làm giàu rừng và tăng cường kết nối sinh thái cũng được triển khai. Trong giai đoạn 2025-2029, dự án đặt mục tiêu mở rộng thêm 12.000ha rừng được quản lý bền vững và có chứng chỉ FSC, trồng thêm 200.000 cây bản địa và hỗ trợ sinh kế cho khoảng 1.000 gia đình tại Huế và Quảng Trị.

Ông Nguyễn Vũ, Giám đốc Chương trình Khởi tạo các Giải pháp Thuận thiên, WWF-Việt Nam cho rằng, một cánh rừng được quản lý bền vững không chỉ tạo ra nguồn nguyên liệu hợp pháp cho thị trường mà còn mang lại sinh kế ổn định cho người trồng rừng, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Người dân tham gia các lớp tập huấn về quản lý rừng bền vững. Ảnh: TTXVN phát

Theo ông, trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những yêu cầu cao về nguồn gốc hợp pháp, chứng chỉ rừng và trách nhiệm với môi trường, việc liên kết giữa chủ rừng, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các đối tác phát triển là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành gỗ Việt Nam.

Theo ông Phan Văn Phước, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, quản lý rừng bền vững và phát triển chứng chỉ FSC là một trong những định hướng quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế của rừng, đồng thời hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và sinh kế lâu dài cho người dân.

Không chỉ dừng lại ở các hoạt động tập huấn hay hỗ trợ kỹ thuật, các mối liên kết giữa doanh nghiệp và chủ rừng cũng đang từng bước được hình thành và củng cố. Mới đây, Sepon Group đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với WWF-Việt Nam và Hội các nhóm hộ có chứng chỉ rừng Quảng Trị, góp phần mở rộng diện tích rừng đạt chứng chỉ FSC và thúc đẩy chuỗi cung ứng gỗ có trách nhiệm.

Từ một khu rừng, một gia đình đến cả vùng nguyên liệu, hành trình quản lý rừng bền vững ở Quảng Trị đang bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể. Với ông Trần Đình Việt, khu rừng được chứng nhận FSC là cách để chứng minh hiệu quả bằng thực tế. Với ông Lê Văn Nam, những cây bản địa được trồng hôm nay là món quà dành cho thế hệ mai sau.

Khi người trồng rừng không chỉ nghĩ đến giá trị của một vụ khai thác, khi doanh nghiệp quan tâm hơn đến nguồn nguyên liệu có trách nhiệm và các bên cùng chung tay xây dựng chuỗi giá trị, những cánh rừng Quảng Trị sẽ không chỉ xanh hơn mà còn có giá trị cao hơn. Đó cũng là nền tảng để ngành lâm nghiệp hướng tới một tương lai xanh, nơi giá trị kinh tế của rừng được tạo ra song hành với việc bảo vệ môi trường, nâng cao sinh kế và mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng.

Theo TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc