QTO - Vụ hè-thu năm 2026 với năng suất bình quân 55 tạ/ha đã mang đến niềm vui cho người nông dân Quảng Trị. Thế nhưng, phía sau mùa vàng ấy vẫn còn một nỗi trăn trở kéo dài nhiều năm: Ruộng đất nhiều nơi còn manh mún, nhiều thửa nhỏ nằm rải rác khiến cơ giới hóa khó phát huy hiệu quả... Nghị quyết số 12/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh được xem là cú hích quan trọng khi tiếp tục đặt trọng tâm vào dồn điền đổi thửa, tích tụ đất và phát triển vùng nguyên liệu gắn với nông nghiệp hữu cơ.

Gỡ “nút thắt” cho nông nghiệp

Ít ai biết rằng để có một vụ lúa trọn vẹn, ông Phạm Văn Quy-thành viên Hợp tác xã (HTX) Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp tổng hợp An Hưng (HTX An Hưng) ở xã Triệu Cơ-phải đi lại giữa 7-8 mảnh ruộng ở nhiều cánh đồng khác nhau.

“Tôi làm lúa nhiều năm nay nhưng ruộng chia thành nhiều thửa nhỏ. Mỗi lần cày, gặt hay chăm sóc đều tốn thêm chi phí và thời gian. Chúng tôi rất mong chính sách dồn điền đổi thửa sớm được triển khai để bà con thuận lợi sản xuất”, ông Quy cho hay.

Tăng cường liên kết với doanh nghiệp tạo động lực cho người nông dân sản xuất nông nghiệp hữu cơ - Ảnh: M.H

Đó cũng là câu chuyện chung của nhiều hộ dân ở xã Triệu Cơ. Những bờ vùng nhỏ hẹp, hệ thống giao thông nội đồng chưa đồng bộ khiến việc đưa máy móc vào sản xuất gặp nhiều trở ngại. Không ít diện tích vẫn phải quay đầu máy nhiều lần hoặc vận chuyển nông sản xa hơn vì ruộng bị chia cắt.

Hiện HTX An Hưng tổ chức sản xuất hơn 60ha lúa, trong đó có 12ha lúa hữu cơ liên kết tiêu thụ theo chuỗi. Mô hình đã chứng minh hiệu quả rõ rệt khi người dân vừa ổn định đầu ra, vừa từng bước giảm chi phí sản xuất. Tuy nhiên, theo các thành viên HTX, nếu đất đai vẫn phân tán thì rất khó mở rộng quy mô sản xuất hữu cơ. Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết số 12 nhận được sự quan tâm lớn ngay sau khi được HĐND tỉnh Quảng Trị thông qua.

Khác với nhiều chính sách trước đây chỉ hỗ trợ từng khâu, nghị quyết lần này tập trung đồng bộ vào những vấn đề cốt lõi của nông nghiệp: Dồn điền đổi thửa, thuê quyền sử dụng đất và tích tụ đất nông nghiệp; đầu tư máy móc, thiết bị và cơ giới hóa; phát triển hạ tầng vùng nguyên liệu; truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và phát triển nông nghiệp gắn với du lịch.

Theo ông Trần Minh Miện, Giám đốc HTX An Hưng: “Điều bà con chờ đợi nhất không phải là hỗ trợ đơn lẻ mà là cơ hội tổ chức lại sản xuất. Bà con rất phấn khởi khi Nghị quyết số 12 ra đời, nếu chính sách được triển khai kịp thời, các HTX sẽ có điều kiện tổ chức lại sản xuất theo quy mô lớn, nâng cao hiệu quả và thu nhập cho người dân”.

Từ thực tế sản xuất có thể thấy, dồn điền đổi thửa không đơn thuần là sắp xếp lại ruộng đất. Đó là tiền đề để hình thành những cánh đồng lớn, nơi máy móc vận hành đồng bộ; chi phí giảm, năng suất ổn định và người nông dân có điều kiện áp dụng khoa học kỹ thuật.

Cần những vùng nguyên liệu lớn

Tại xã Vĩnh Thủy, những cánh đồng lúa hữu cơ đang trở thành hướng đi mới của địa phương. Nhiều năm qua, HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Thủy Ba Tây đã xây dựng được quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn và liên kết tiêu thụ ổn định. Thế nhưng, diện tích lúa hữu cơ vẫn chưa thể mở rộng như mong muốn. Nguyên nhân lớn nhất vẫn là quỹ đất phân tán, hạ tầng giao thông nội đồng và hệ thống thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu của sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Ông Nguyễn Lâm, Giám đốc HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Thủy Ba Tây cho rằng: “Chúng tôi đã bắt nhịp được với quy trình sản xuất lúa hữu cơ có liên kết, tuy nhiên với diện tích còn hạn chế, việc mở rộng đòi hỏi nhiều yếu tố cần được hỗ trợ. Trong đó rất cần thực hiện dồn điền đổi thửa, ứng dụng khoa học công nghệ, gắn sản xuất với chế biến để xây dựng thương hiệu, đặc biệt là liên kết bền vững tạo động lực cho người nông dân”.

Quảng Trị hiện có 718 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Nhiều đơn vị đã mạnh dạn đầu tư sản xuất hữu cơ, xây dựng sản phẩm OCOP và từng bước đưa nông sản địa phương tiếp cận thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Các sản phẩm, như: Cà phê Khe Sanh, hồ tiêu Vĩnh Linh, dược liệu Trường Sơn, lúa hữu cơ đều cho thấy tiềm năng lớn nếu được phát triển trên những vùng nguyên liệu tập trung. Theo Liên minh HTX tỉnh, trở ngại lớn nhất hiện nay vẫn là quy mô đất sản xuất nhỏ, nguồn lực đầu tư hạn chế và thiếu cơ chế hỗ trợ đồng bộ để mở rộng vùng nguyên liệu.

Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Nguyễn Văn Chiến nhận định: “Nghị quyết số 12 đã tạo điều kiện để HTX phát huy vai trò cầu nối giữa nông dân và doanh nghiệp. Khi có vùng nguyên liệu tập trung thì việc liên kết được hình thành bền vững, người dân sẽ có đầu ra ổn định và nông sản sẽ có sức cạnh tranh cao hơn”.

Đây cũng là điểm mới quan trọng của nghị quyết khi mở rộng đối tượng thụ hưởng từ hộ nông dân, trang trại, tổ hợp tác đến HTX, liên hiệp HTX và doanh nghiệp, hướng toàn bộ chuỗi sản xuất cùng phát triển.

Ông Nguyễn Hữu Ngọc, Bí thư Đảng ủy xã Triệu Cơ cho biết: “Địa phương xác định nông nghiệp là nền kinh tế chủ lực, tuy nhiên rất khó khăn tích tụ ruộng đất để sản xuất tập trung cánh đồng lớn có liên kết. Và làm thế nào để người dân tiếp cận kỹ thuật, chuyển đổi số trong quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường. Do đó, sự đồng hành giữa chính sách cấp tỉnh và nghị quyết chuyên đề ở cơ sở sẽ tạo nền tảng để nông nghiệp tạo ra sinh kế bền vững cho người dân”.

Điều người dân kỳ vọng lúc này là chính sách dồn điền đổi thửa sẽ được triển khai phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Qua đó, những thửa ruộng nhỏ lẻ sẽ trở thành những cánh đồng lớn, từ sản xuất truyền thống hướng đến nông nghiệp hữu cơ, tạo nên sự liên kết giữa nông dân-HTX-doanh nghiệp, để những cánh đồng Quảng Trị không chỉ rộng hơn về diện tích mà còn lớn hơn về giá trị, thương hiệu và tương lai của người làm nông.

Minh Hiển