QTO - Với bờ biển dài hơn 190km, kinh tế biển là động lực tăng trưởng chủ chốt của Quảng Trị. Tuy nhiên, trước thách thức về suy giảm nguồn lợi, chi phí tăng và quy định chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), ngành thủy sản buộc phải thay đổi. Chuyển đổi sang mô hình khai thác bền vững là xu thế tất yếu để giữ vững vai trò trụ cột của kinh tế biển trong giai đoạn mới.

Kinh tế biển-động lực phát triển quan trọng

Những năm qua, cùng với sự phát triển chung của địa phương, kinh tế biển đã và đang đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng của tỉnh Quảng Trị. Hàng nghìn ngư dân ven biển vẫn ngày đêm vươn khơi bám biển, mang về nguồn lợi thủy sản và tạo sinh kế ổn định cho nhiều gia đình.

Toàn tỉnh hiện có hơn 4.600 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên hoạt động trên các ngư trường. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản đạt khoảng 138.600 tấn, tăng nhẹ so với năm trước, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Những tháng đầu năm 2026, thời tiết thuận lợi đã tạo điều kiện để nhiều tàu cá ra khơi đánh bắt. Ông Hoàng Ngọc An, ngư dân xã Cửa Việt cho biết: “Đầu năm biển lặng, cá cơm xuất hiện nhiều hơn. Một tàu có thể đánh bắt từ 2 - 3 tấn, có chuyến đạt 5 - 7 tấn cá. Đây là tín hiệu thuận lợi cho bà con ngư dân bước vào mùa khai thác mới”.

Lực lượng biên phòng tuyên truyền pháp luật cho ngư dân về khai thác thủy sản hợp pháp - Ảnh: N.B

Dù vậy, để nghề biển phát triển ổn định và hiệu quả hơn, ngư dân vẫn mong muốn được hỗ trợ về vốn, hạ tầng và các thủ tục liên quan đến hoạt động khai thác. “Chúng tôi mong muốn Nhà nước tiếp tục quan tâm hỗ trợ vốn cho ngư dân đóng tàu, đầu tư sản xuất; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn trong thủ tục ra vào cảng để hải sản được tiêu thụ nhanh, bán được giá tốt”, ông An chia sẻ.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, hoạt động khai thác thủy hải sản hiện nay đang phải đối mặt với nhiều khó khăn. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hữu Vinh, nguồn lợi thủy sản đang có xu hướng suy giảm, trong khi chi phí sản xuất ngày càng tăng. “Hiện nay, phát triển kinh tế biển gặp một số khó khăn như trữ lượng nguồn lợi thủy sản giảm, cơ sở hạ tầng nghề cá chưa đồng bộ, giá vật tư đầu vào tăng cao và lao động làm nghề khai thác ngày càng thiếu”, ông Vinh cho biết.

Những yếu tố này khiến mỗi chuyến vươn khơi của ngư dân không chỉ phụ thuộc vào kinh nghiệm mà còn đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng về chi phí, hiệu quả kinh tế và ngư trường khai thác.

Siết chặt quản lý để gỡ “thẻ vàng” IUU

Chống khai thác IUU hiện là nhiệm vụ trọng tâm của ngành thủy sản Việt Nam nhằm đáp ứng các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC). Thời gian qua, tỉnh Quảng Trị đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản, từ quản lý đội tàu đến giám sát sản lượng tại cảng cá.

Ông Trần Thiện Nhân, Trưởng Cảng cá Cửa Việt cho biết: “Trung bình mỗi năm có khoảng 2.600 lượt tàu cá cập và rời cảng. Cảng cá thực hiện kiểm tra nhật ký khai thác, giám sát sản lượng và chứng thực tàu cá cập cảng, rời cảng theo quy định nhằm góp phần kiểm soát khai thác IUU”. Cùng với đó, việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình tàu cá cũng được triển khai rộng rãi, giúp tăng cường quản lý hoạt động khai thác trên biển.

Không chỉ các cơ quan quản lý, lực lượng biên phòng tuyến biển cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển. Thông qua các hoạt động tuyên truyền pháp luật, tặng cờ Tổ quốc, áo phao và trang thiết bị an toàn, lực lượng biên phòng đã góp phần nâng cao nhận thức của ngư dân về trách nhiệm khai thác hợp pháp và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Ngư dân Nguyễn Ngọc Huy ở phường Đồng Hới cho biết: “Lực lượng biên phòng thường xuyên tuyên truyền pháp luật, tặng cờ và áo phao cho ngư dân. Nhờ đó bà con hiểu rõ hơn quy định khi khai thác và yên tâm vươn khơi bám biển. Chúng tôi cùng nhau đánh bắt thủy hải sản đúng quy định của pháp luật, góp phần cùng với cả tỉnh và cả nước sớm gỡ thẻ vàng IUU”.

Năm 2026, tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu sản lượng thủy sản đạt khoảng 143.500 tấn. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là tăng sản lượng mà còn phải bảo đảm khai thác hợp lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản lâu dài.

Để phát triển kinh tế biển bền vững, tỉnh đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ.   “Thời gian tới, tỉnh tiếp tục động viên ngư dân tập trung khai thác xa bờ phù hợp với hạn ngạch và trữ lượng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, đầu tư nâng cấp hạ tầng nghề cá và tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị thủy sản”, ông Nguyễn Hữu Vinh cho biết thêm. Bên cạnh đó, ngành chức năng cũng sẽ tiếp tục cung cấp thông tin ngư trường, dự báo thời tiết và hướng dẫn kỹ thuật để giúp ngư dân chủ động tổ chức sản xuất hiệu quả hơn.

Nguyên Bảo