QTO - Với sự đồng hành của một số doanh nghiệp, trong những năm gần đây, nông dân trên địa bàn tỉnh đã bắt đầu biết cách tận dụng nguồn phụ phẩm, chất thải nông nghiệp để tái sử dụng tài nguyên, hình thành chu trình sản xuất khép kín. Đây là cách làm vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa góp phần bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để nhân rộng, cả doanh nghiệp và người dân cần được hỗ trợ, khuyến khích nhiều hơn nữa.

Liên kết doanh nghiệp với nông dân

Với sáng kiến “Tận dụng nguồn lực trong phát triển nông nghiệp tuần hoàn khép kín”, Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị là một trong những doanh nghiệp tiên phong trên địa bàn tỉnh sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Với 14 đơn vị trực thuộc, trong đó có 7 nhà máy hoạt động trên lĩnh vực nông nghiệp, công ty đã thực hiện sản xuất không có sản phẩm thừa (sản phẩm đầu ra của đơn vị này là nguyên liệu đầu vào của đơn vị khác); nhân lực, vật lực được phát huy tối đa.

Điển hình, với mô hình sản xuất lúa hữu cơ, vụ đông-xuân 2025-2026 là năm thứ 4 liên tiếp công ty liên kết với nông dân các xã: Bến Hải, Vĩnh Linh, Gio Linh, Hải Lăng, Hiếu Giang… hình thành nên chu trình sản xuất vòng tròn khép kín của cây lúa. Ngoài sản phẩm chính là hạt gạo ST25 cung cấp cho thị trường, phụ phẩm tấm cám được sản xuất thức ăn cho gia súc, gia cầm; rơm rạ, trấu làm nệm lót sinh học trong chăn nuôi; chất thải gia súc, gia cầm tại trang trại chăn nuôi được tận dụng làm phân hữu cơ bón lại cho cây lúa.

Mô hình trồng lúa hữu cơ theo liên kết chuỗi giá trị của Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị với nông dân xã Vĩnh Linh - Ảnh: M.L

Ở vùng miền núi, quy trình sản xuất khép kín tại Nhà máy Tinh bột sắn Hướng Hóa của công ty cũng đã giúp nhiều hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên thoát nghèo. Tại đây, chất thải nhà máy sắn được xử lý triệt để, mang lại hiệu quả kinh tế cao như: Bả sắn sấy khô làm thức ăn chăn nuôi; nước thải được xử lý qua hệ thống hầm biogas làm nhiên liệu đốt lò thay than đá; rác thải, vỏ củ sắn dùng để sản xuất phân bón cho cây sắn.

Tại một số địa phương trong tỉnh như: Lệ Thủy, Trường Phú, Tân Mỹ… Tập đoàn Quế Lâm cũng triển khai thực hiện một số mô hình chăn nuôi-trồng trọt khép kín trong nông hộ. Với sự hỗ trợ của cán bộ kỹ thuật của công ty, nông dân tham gia mô hình đã biết kết hợp chặt chẽ giữa trồng trọt với chăn nuôi. Cụ thể là người dân đã tận dụng phụ phẩm từ trồng trọt làm thức ăn cho gia súc, gia cầm và ngược lại, chất thải chăn nuôi được xử lý bằng men vi sinh, ủ sinh học để bón cho cây, tăng độ phì nhiêu của đất.

Cần có chính sách để nhân rộng mô hình

Với hơn 70% dân số sống phụ thuộc vào nông nghiệp, tỉnh Quảng Trị xem nông nghiệp là “bệ đỡ” trong phát triển kinh tế. Một vài năm trở lại đây, sự chuyển biến về nhận thức và hành động kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đã bắt đầu xuất hiện song để nhân rộng mô hình vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

Theo ông Hồ Xuân Hiếu, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị, nhiều người dân và doanh nghiệp vẫn cho rằng đây là mô hình tốn kém chi phí, mất thời gian, công sức trong khi lợi ích mang lại chưa rõ ràng, cụ thể nên không coi trọng. Tâm lý của doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân còn e ngại, sợ rủi ro nên không mặn mà thực hiện. Bên cạnh đó, ruộng đất trên địa bàn tỉnh vẫn còn manh mún, khó tích tụ; quy mô sản xuất nhỏ lẻ; đặc biệt hiện nay vẫn thiếu các căn cứ pháp lý, cơ chế chính sách cụ thể để khuyến khích phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Vì thế, Nhà nước cần xây dựng bộ quy chuẩn hướng dẫn cách thực hiện, giải pháp để phát triển nông nghiệp tuần hoàn, xa hơn là các nền kinh tế tuần hoàn. Có chính sách thu hút doanh nghiệp áp dụng sản xuất nông nghiệp tuần hoàn; đồng thời có cơ chế ưu đãi để nhân rộng mô hình nông nghiệp tuần hoàn thông qua việc tổ chức tham quan, học tập mô hình ứng dụng, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Mới đây, tỉnh Quảng Trị đã ký kết biên bản hợp tác 4 bên (UBND tỉnh, Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt, Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm và Hội Người cao tuổi Việt Nam) về xây dựng và phát triển kinh tế nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị Quế Lâm trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030.

Để khuyến khích hộ nông dân, doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế khi tham gia liên kết chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, theo ông Mai Văn Tuấn, Công ty TNHH MTV Nông nghiệp Organic Quế Lâm thuộc Tập đoàn Quế Lâm, tỉnh cần sớm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách, kế hoạch của trung ương và địa phương về phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn. Đồng thời xây dựng lộ trình để giảm dần chăn nuôi xả thải ra môi trường, sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu trong trồng trọt; hướng tới một nền nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, bền vững; kịp thời biểu dương khen thưởng, nhân rộng các tập thể, cá nhân tiên phong, điển hình trong tham gia chuỗi liên kết giá trị để cổ vũ, động viên và lan tỏa sâu rộng về phát triển nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn tại địa phương.

Mai Lâm