QTO - Trong Khung chỉ số đổi mới sáng tạo (ĐMST) cấp địa phương (viết tắt là PII) 2025, Quảng Trị đạt 34.09 điểm, xếp ở vị trí 27/34 cả nước. Tất cả 7 trụ cột của Quảng Trị trong PII 2025 đều có điểm số thấp hơn điểm trung bình chung của cả nước. Vậy, tỉnh sẽ phải đẩy mạnh những giải pháp nào để nâng cao PII 2026, theo kịp các yêu cầu thực tiễn? Đó là những vướng mắc được giải đáp trong hội thảo khoa học “Phân tích nội hàm chỉ số ĐMST cấp địa phương (PII) tỉnh Quảng Trị và giải pháp nâng cao trong thời gian tới” do Sở Khoa học và Công nghệ (KH-CN) tổ chức vừa qua.

Giới thiệu tại hội thảo, chuyên gia đến từ Cục ĐMST (Bộ KH-CN) chia sẻ, PII 2026 được Bộ KH-CN phê duyệt với 52 chỉ số, chia làm 7 trụ cột (theo nguyên lý của bộ chỉ số GII), gồm: 5 trụ cột đầu vào phản ánh những yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) dựa trên KHCN và ĐMST (thể chế, vốn con người và nghiên cứu và phát triển, cơ sở hạ tầng, trình độ phát triển của thị trường, trình độ phát triển của doanh nghiệp). 2 trụ cột đầu ra phản ánh kết quả tác động của KHCN và ĐMST vào phát triển KT-XH, bao gồm: Sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ; tác động.

Các chuyên gia đến từ Cục ĐMST đã gợi ý một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống ĐMST tỉnh Quảng Trị. Trước hết, cần xác định ngành nào được xem là ngành mũi nhọn tại địa phương (ngành chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cơ cấu kinh tế địa phương, ngành sử dụng nhiều lao động nhất hoặc ngành/khâu có triển vọng tạo động lực phát triển mới cho địa phương).

Việc xác định cần có căn cứ khoa học và thực tiễn, dựa trên bằng chứng (số liệu thống kê về giá trị gia tăng của các ngành, số lao động sử dụng, lợi thế so sánh của địa phương).

Nhiều giải pháp nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương được trình bày tại hội thảo - Ảnh: Sở KH-CN

Tiếp đó, cần nâng cấp vị thế trong chuỗi sản xuất toàn cầu (GPN); đi vào hướng mới dựa trên công nghệ mới, đổi mới về tổ chức hoặc mô hình kinh doanh mới (tái tạo mới) và phát triển ngách nhờ việc tích hợp các nền tảng tri thức khác nhau, đặc biệt “tri thức biểu tượng”.

Ngoài ra, cần đa dạng hóa bằng cách chuyển sang các ngành có liên quan (lấn sang ngành mới dựa trên tri thức và kỹ năng nghề nghiệp đã tích lũy được từ trước) và các ngành không liên quan (mở sang ngành mới không liên quan nhờ sự phối trộn tri thức không liên quan). Việc hình thành các ngành mới cũng đóng vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả hệ thống ĐMST của địa phương.

Các sở, ngành cũng đưa đến hội thảo những giải pháp sáng tạo để góp phần nâng cao PII 2026 của tỉnh. Theo Sở Nội vụ, chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế, như: Tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp so với yêu cầu phát triển; lao động kỹ thuật cao, lao động có kỹ năng số còn thiếu; chất lượng đào tạo nghề chưa đồng đều; liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp còn hạn chế…

Thời gian tới, tỉnh cần đổi mới mạnh mẽ giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn với nhu cầu thị trường lao động và ĐMST. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp. Đây là giải pháp then chốt nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả sử dụng lao động. Qua đó, khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo thông qua: Xây dựng chương trình đào tạo; đặt hàng đào tạo; tiếp nhận thực tập; hỗ trợ trang thiết bị thực hành; đào tạo tại doanh nghiệp.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển kỹ năng số cho người lao động cũng như phát triển thị trường lao động hiện đại, đồng bộ, hiệu quả; thu hút, phát triển và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao cũng đóng vai trò quan trọng.

Để tối ưu hóa các nguồn lực của tỉnh, thúc đẩy mạnh mẽ các chỉ số thành phần của PII, đại diện lãnh đạo Sở Công thương đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ và thực tiễn. Đó là phát triển công nghiệp, tăng cường hàm lượng công nghệ và liên kết chuỗi, chú trọng công nghiệp năng lượng và chế biến sâu, hạ tầng và định hướng xanh bởi công nghiệp chính là bệ đỡ vững chắc cho ĐMST, đặc biệt là khi chúng ta thực hiện thành công bước chuyển dịch từ thâm dụng lao động sang thâm dụng công nghệ.

Bên cạnh đó, cần chú trọng phát triển logistics, tối ưu hóa Hành lang kinh tế Đông-Tây (EWEC); tạo đột phá trong thương mại điện tử, xây dựng hệ sinh thái số cho bán lẻ và dịch vụ; thúc đẩy xuất khẩu, mở rộng thị trường và nâng cao chuỗi giá trị. Đồng thời, cần hỗ trợ doanh nghiệp và cải thiện môi trường thể chế. Khi các nhóm giải pháp nêu trên được triển khai một cách đồng bộ và quyết liệt, Quảng Trị chắc chắn sẽ tạo ra bước bứt phá mạnh mẽ trong các cấu phần trọng yếu của chỉ số PII.

Phó Giám đốc Sở KH-CN Phạm Thanh Nam nhận định: Hội thảo là diễn đàn khoa học quan trọng nhằm cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ công tác đánh giá, phân tích các chỉ số ĐMST của tỉnh; đồng thời, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của KHCN và ĐMST trong phát triển KT-XH, hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị, năng lực cạnh tranh và khả năng huy động các nguồn lực cho sự phát triển bền vững của địa phương.

Các ý kiến kiến nghị và đề xuất của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học là nguồn thông tin quý báu, là cơ sở khoa học quan trọng để các cơ quan chức năng của tỉnh nghiên cứu, tham mưu xây dựng và triển khai các chương trình, kế hoạch, giải pháp nâng cao chỉ số ĐMST cấp địa phương trong thời gian tới.

Mai Nhân