QTO - Khi màn đêm buông xuống thung lũng dưới chân dãy Giăng Màn, lớp học xóa mù chữ tại bản Cà Xen (xã Tuyên Lâm) lại bừng sáng ánh điện. Sau những nhọc nhằn mưu sinh, bà con đồng bào Mã Liềng vẫn tề tựu đông đủ, chăm chú nắn nót từng con chữ, phép tính. Con chữ về bản không chỉ mang lại niềm vui mà còn từng ngày thắp sáng kiến thức, mở ra con đường giảm nghèo bền vững cho người dân nơi đây.

Gian nan đưa chữ về bản

Bản Cà Xen là nơi định cư của đồng bào Mã Liềng. Đời sống của bà con bao đời nay chủ yếu dựa vào nương rẫy, mưu sinh phụ thuộc phần lớn vào rừng. Do tập quán canh tác, ban ngày bà con lên nương, lên rẫy, đến chập tối mới trở về nhà. Cuộc sống mưu sinh vất vả, nhận thức còn nhiều hạn chế khiến việc duy trì việc học của người lớn gặp vô vàn thách thức.

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Tuyên Lâm đã ban hành kế hoạch về việc mở lớp xóa mù chữ năm 2026. Tại bản Cà Xen, một lớp học xóa mù chữ đặc biệt được tổ chức với 25 học viên. Toàn bộ 25 học viên đều là đồng bào Mã Liềng, hầu hết là phụ nữ và rơi vào diện tái mù chữ hoặc chưa từng biết chữ.

Để duy trì sĩ số của một lớp học ở nơi vùng sâu, vùng xa là cả một bài toán nan giải. Bởi việc vận động bà con ra lớp chuyên cần đòi hỏi sự bền bỉ, kiên trì của chính quyền địa phương và trực tiếp là những người thầy cắm bản.

Thầy giáo Trần Văn Hương kiên nhẫn chỉ dẫn, uốn nắn từng con chữ cho các học viên lớn tuổi - Ảnh: N.M.P

Gắn bó với bục giảng lớp học xóa mù chữ ở bản Cà Xen là thầy giáo Trần Văn Hương. Thầy Hương nguyên là giáo viên Trường tiểu học Thanh Lạng cũ (nay là Trường tiểu học và THCS Thanh Hóa). Dù vừa nhận quyết định nghỉ hưu được một tháng, nhưng khi được nhà trường giới thiệu và xã phân công, người thầy giáo giàu tâm huyết ấy đã không ngần ngại nhận nhiệm vụ, đem hết tinh thần trách nhiệm và lòng nhiệt tình đến với bà con bản làng.

Chia sẻ về những ngày đầu đứng lớp, thầy giáo Trần Văn Hương chia sẻ, bước đầu thầy cũng gặp không ít bỡ ngỡ vì chưa từng dạy học viên là người lớn tuổi. Tuy nhiên, khó khăn ấy nhanh chóng được tháo gỡ bởi thầy vốn am hiểu phong tục tập quán và nói thành thạo tiếng của đồng bào Mã Liềng.

Biết tiếng Mã Liềng chính là cầu nối giúp thầy trò xóa nhòa khoảng cách. Khi đến từng nhà vận động, thấy bà con còn ngần ngại, thầy luôn kiên nhẫn giải thích, động viên để bà con hiểu lợi ích của việc học: Biết chữ để nắm bắt giá cả thị trường, không bị ép giá khi mua bán nông sản; biết chữ để khi lên trụ sở xã làm giấy tờ, thủ tục hành chính có thể tự tin ký tên của chính mình... Nhờ sự gần gũi, chân thành ấy, bà con dần hiểu ra và tự giác bảo nhau đến lớp đều đặn mỗi tối.

Con chữ mở lối thoát nghèo

Bên ánh đèn lớp học vùng cao, những bàn tay vốn chỉ quen cầm rựa, cầm dao phát cây rừng giờ đây nắn nót từng nét bút, ghép từng vần chữ cái. Sự ngượng ngùng ban đầu dần nhường chỗ cho sự tự tin và niềm vui rạng rỡ.

Chị Hồ Thị Hoa không giấu được niềm xúc động khi chia sẻ về hành trình theo đuổi con chữ của mình: “Em theo lớp học này đã lâu, đến nay em đã biết đọc, biết viết. Em học để hiểu thêm về xã hội. Mỗi lần lên xã làm việc, em đã tự viết được tên mình, không còn phải lăn tay, điểm chỉ như trước nữa”.

Câu chuyện của chị Hoa cũng chính là cảm xúc chung của 25 học viên tại bản Cà Xen. Việc thoát khỏi cảnh mù chữ, tự tay ký tên vào các biên bản, giấy tờ hành chính không đơn thuần là một kỹ năng viết, mà là bước ngoặt đánh dấu sự chủ động, tự tin khẳng định vị thế của bản thân trong đời sống cộng đồng.

Bà Hoàng Thị Mai, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Tuyên Lâm cho biết: Nhờ lớp học, đồng bào Mã Liềng tại bản Cà Xen không chỉ biết đọc, biết viết, biết làm tính cơ bản, mà còn nâng cao nhận thức rõ rệt. Bà con đã tiếp cận thuận lợi hơn với các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời chủ động tiếp thu tiến bộ khoa học-kỹ thuật để ứng dụng vào lao động sản xuất, từng bước nâng cao đời sống.

Nhằm duy trì bền vững kết quả xóa mù chữ và ngăn ngừa nguy cơ tái mù, xã Tuyên Lâm xác định rõ nhiệm vụ: Đổi mới tổ chức lớp học linh hoạt theo thời gian biểu canh tác của người dân, ưu tiên giáo viên bản địa biết tiếng dân tộc. Đặc biệt, xã chú trọng thực hiện phương châm "học chữ để biết cách làm ăn, thoát nghèo", gắn công tác xóa mù chữ với sinh kế thông qua việc lồng ghép các lớp tập huấn khuyến nông, khuyến lâm, dạy nghề ngắn hạn. Sau khi học viên biết chữ, địa phương tiếp tục duy trì các tủ sách thôn bản và câu lạc bộ đọc sách nhằm nuôi dưỡng thói quen tự học thường xuyên.       

Nguyễn Minh Phong