QTO - Từ những câu hát bằng tiếng Khùa (dân tộc Bru-Vân Kiều), những phong tục truyền thống đến cảnh sắc núi rừng và sản vật địa phương, nhóm học sinh Trường phổ thông nội trú tiểu học và trung học cơ sở (TH-THCS) Dân Hóa đã xây dựng mô hình: “Học sinh dân tộc thiểu số góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào Khùa gắn với phát triển mô hình du lịch sinh thái và khám phá văn hóa cộng đồng, tạo sinh kế phát triển kinh tế cho người dân vùng cao”. Sản phẩm của các em đã xuất sắc giành giải ba tại Cuộc thi Sáng tạo trẻ tỉnh Quảng Trị năm 2026.

Những “đại sứ nhỏ”

Sinh ra và lớn lên ở xã biên giới Dân Hóa, nơi phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số, các em Đinh Đức Bảo Trâm, Nguyễn Thị Diệu Huyền (lớp 8A2), Hồ Thị Nhật Châu (lớp 8A1), Hồ Thị Thảo Vy (lớp 9A1) và Hồ Đinh Nữ Trà My (đã ra trường) có điều kiện tiếp xúc với những nét văn hóa truyền thống đặc sắc của người Khùa (dân tộc Bru-Vân Kiều).

Cảnh đẹp của xã Dân Hóa là nguồn cảm hứng để các học sinh Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa thực hiện đề tài - Ảnh: X.V

Từ những điều gần gũi đó, các em đã xây dựng mô hình: “Học sinh dân tộc thiểu số góp phần quảng bá văn hóa của đồng bào người Khùa gắn với phát triển mô hình du lịch sinh thái và khám phá văn hóa cộng đồng, tạo sinh kế phát triển kinh tế cho người dân vùng cao”.

Trong quá trình thực hiện đề tài, các em tìm hiểu những phong tục, tập quán đặc trưng của người Khùa, như: Lễ cưới ba lần, lễ buộc chỉ cổ tay, lễ cúng giang sơn, các làn điệu dân ca, lời ru, ngôn ngữ và những sản vật đặc trưng của quê hương.

“Chúng em mong muốn những nét văn hóa của người Khùa không chỉ được lưu giữ trong mỗi gia đình, bản làng mà còn được giới thiệu đến nhiều người hơn. Nếu làm tốt, văn hóa có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, qua đó tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân quê em”, em Hồ Thị Thảo Vy chia sẻ.

Với sự hướng dẫn của giáo viên, các em sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ sáng tác những ca khúc về người Khùa. Đến nay, nhóm đã thực hiện 4 bản nhạc để sử dụng trong các hoạt động sinh hoạt, văn nghệ tại trường và địa phương.

Những bài hát được các em xây dựng từ những câu chuyện quen thuộc về cuộc sống, tình cảm gia đình, tình làng nghĩa xóm, sự đoàn kết của người dân bản địa. Các em cũng tìm hiểu lời ru của bà, của mẹ rồi nhờ giáo viên âm nhạc hỗ trợ chép nhạc, phối nhạc, tập luyện rồi dịch sang tiếng Việt để văn hóa truyền thống bước vào đời sống hiện đại bằng một ngôn ngữ gần gũi hơn.

Theo đề xuất của nhóm, bản Y Leng có thể xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa cộng đồng, nơi du khách tìm hiểu về nhà ở, phong tục, lễ nghi, ẩm thực và nghệ thuật diễn xướng của người Khùa. Cách đó không xa là bản Ba Lóoc, nơi có địa hình cao, có thể khai thác cảnh quan mây núi vào buổi sáng. Do đó, nhóm đã đề xuất xây dựng điểm ngắm cảnh thân thiện với môi trường, kết hợp thưởng thức trà thảo mộc và tìm hiểu đời sống của người dân bản địa.

Các em học sinh Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa đang quảng bá văn hóa, du lịch của địa phương mình - Ảnh: M.H

Ngoài ra, hồ đập thủy điện La Trọng được xác định là một điểm có khả năng phát triển các hoạt động du lịch trải nghiệm trên mặt nước, cắm trại, câu cá giải trí. Điều quan trọng, ý tưởng phát triển du lịch của các em đều gắn với đời sống cộng đồng. Du khách đến Dân Hóa có thể thưởng thức những sản vật quen thuộc, như: Gà bản, ốc đá, cá khe, măng rừng, nếp nương…; ở homestay của người dân, nghe hát dân ca, tìm hiểu phong tục và trực tiếp tham gia một số hoạt động trải nghiệm.

Để văn hóa trở thành nguồn lực du lịch

Thầy giáo Trần Mạnh Hùng, Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa là người hướng dẫn đề tài chia sẻ: “Từ việc nghe tiếng nói, lời ru, chứng kiến những phong tục của ông bà, cha mẹ nên các em có tình cảm rất tự nhiên với văn hóa quê hương rồi hình thành ý tưởng bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch. Nếu ý tưởng được triển khai, người dân sẽ có thêm thu nhập từ khai thác giá trị văn hóa, du lịch nên sẽ có thêm động lực để gìn giữ những giá trị truyền thống”.

Không dừng lại ở việc đề xuất các điểm đến, nhóm học sinh Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa còn đưa ra một chuỗi giải pháp nhằm tạo sự liên kết giữa văn hóa, nông nghiệp và du lịch.

Theo đó, người dân có thể chuyển dần từ văn hóa sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển chăn nuôi gà bản, trồng rau, cây dược liệu, khai thác sản vật của địa phương với quy mô lớn để cung cấp sản phẩm cho các cơ sở du lịch. Một số hộ có điều kiện có thể cải tạo nhà ở truyền thống thành homestay.

Nhóm cũng đề xuất thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác du lịch cộng đồng để điều phối khách, phân chia lợi ích công bằng và dành một phần doanh thu tái đầu tư cho hạ tầng, hỗ trợ hộ khó khăn, bảo tồn văn hóa. Trong đó, chuyển đổi số được xem là một giải pháp quan trọng.

Nhóm học sinh Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa giành giải ba tại Cuộc thi Sáng tạo trẻ tỉnh Quảng Trị năm 2026 - Ảnh: M.H

Theo đó, thanh niên và người dân có thể sử dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh, ẩm thực, văn hóa, điểm đến; từng bước xây dựng bản đồ số, giới thiệu các tuyến, điểm và dịch vụ du lịch của địa phương.

Hiệu trưởng Trường phổ thông nội trú TH-THCS Dân Hóa Nguyễn Văn Chương đánh giá: “Học sinh vùng cao có một lợi thế mà nhiều nơi khác không có, đó là các em được sống trong không gian văn hóa rất đặc trưng. Do đó, nhà trường đã khơi dậy những hiểu biết đó để giúp các em có thêm động lực, sáng tạo trong thực hiện đề tài. Trước đó, nhà trường đã khuyến khích học sinh tìm hiểu văn hóa địa phương thông qua các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu khoa học, văn nghệ và giáo dục địa phương để trang bị kiến thức, vừa hình thành ý thức gìn giữ những giá trị mà cha ông để lại”.

Theo thầy Chương, điều đáng quý hơn cả là qua dự án, các em đã nhận ra rằng, bảo tồn văn hóa không chỉ là giữ nguyên mọi thứ trong quá khứ mà cần phải chọn lọc, gìn giữ những giá trị tốt đẹp, truyền lại cho thế hệ sau và tìm cách để văn hóa tiếp tục sống trong đời sống hiện đại.

Xuân Vương