QTO - Chiến khu Ba Lòng, xã Ba Lòng, là căn cứ cách mạng quan trọng của tỉnh và Phân khu Bình Trị Thiên trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Trải qua những năm tháng chiến tranh ác liệt, nơi đây đã trở thành biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết quân-dân, ý chí kiên cường, bất khuất của quê hương Quảng Trị anh hùng.
Gắn với vận mệnh cách mạng của tỉnh
Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của tỉnh, Chiến khu Ba Lòng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng, gắn liền với những bước ngoặt lớn của phong trào cách mạng địa phương và của cả Phân khu Bình Trị Thiên. Ngày 14/4/1947, tại Teng Teng (vùng núi Triệu Phong), Tỉnh ủy Quảng Trị tổ chức cuộc họp quan trọng nhằm thống nhất chủ trương xây dựng một chiến khu tập trung, ổn định, làm nơi đứng chân lâu dài cho các cơ quan lãnh đạo của tỉnh. Trên cơ sở phân tích kỹ điều kiện địa hình, dân cư và thế trận, vùng đất phía Tây hai huyện Triệu Phong và Hải Lăng (cũ) đã được lựa chọn để xây dựng căn cứ, lấy tên là Chiến khu Ba Lòng.
Với vị trí là nơi đặt trụ sở của nhiều cơ quan đầu não của tỉnh, Chiến khu Ba Lòng thường xuyên diễn ra các đại hội, hội nghị, cuộc họp quan trọng, mang tính quyết định đối với sự lãnh đạo, chỉ đạo phong trào kháng chiến ở địa phương. Từ đây, nhiều chủ trương, nghị quyết được ban hành kịp thời, sát thực tiễn, góp phần củng cố lực lượng, xây dựng thế trận kháng chiến toàn dân, toàn diện.
 |
| Ban liên lạc Cựu Chiến binh Trung đoàn 6 trao quà cho các học sinh nghèo vượt khó tại Di tích thành lập Trung đoàn 6 - Ảnh: P.T.L |
Chiến khu Ba Lòng cũng là nơi diễn ra những cuộc chiến đấu ác liệt giữa ta và địch trong suốt thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhận thức rõ tầm quan trọng của Ba Lòng, trung tâm đầu não kháng chiến của Quảng Trị và cả BìnhTrị Thiên, quân đội Pháp đã liên tục mở nhiều cuộc càn quét với quy mô lớn nhằm tiêu diệt chiến khu. Về phía ta, việc giữ vững Ba Lòng có ý nghĩa sống còn, không chỉ để bảo toàn lực lượng mà còn để duy trì sự lãnh đạo thống nhất, dẫn dắt Nhân dân toàn khu vực đấu tranh đi đến thắng lợi. Từ tháng 4/1948 đến tháng 7/1954, địch đã tổ chức nhiều cuộc hành quân, càn quét quy mô lớn vào Ba Lòng, trong đó có trận càn ngày 17/9/1948, gây nhiều tổn thất nhưng không thể khuất phục được ý chí chiến đấu của quân và dân nơi đây.
Trong những năm kháng chiến, Ba Lòng trở thành trạm dừng chân an toàn, tin cậy cho các đồng chí lãnh đạo Đảng, các đoàn cán bộ từ Bắc vào Nam, từ các liên khu về công tác tại chiến trường. Tiêu biểu như đoàn của đồng chí Lê Đức Thọ dừng chân tại Ba Lòng năm 1949, đoàn của đồng chí Phạm Văn Đồng đến làm việc tại chiến khu năm 1951… Những dấu ấn đó càng khẳng định vai trò, vị thế đặc biệt của Ba Lòng trong mạng lưới căn cứ cách mạng của cả nước.
Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tuy không còn giữ được hình thái của một chiến khu an toàn, vững chắc như thời kỳ chống Pháp, song với vị trí chiến lược quan trọng, Ba Lòng vẫn luôn là địa bàn trọng yếu. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Nhân dân Ba Lòng kiên cường bám đất, giữ làng, bảo vệ phong trào cách mạng. Cuối năm 1960, Ba Lòng cùng với các địa phương lân cận nổi dậy khởi nghĩa, góp phần hình thành vùng giải phóng liên hoàn trên chiến trường Trị Thiên...
Tháo gỡ khó khăn, phát huy giá trị di tích
Nhận thức rõ giá trị lịch sử to lớn của Chiến khu Ba Lòng, năm 1999, di tích các địa điểm thuộc Chiến khu Ba Lòng đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Đặc biệt, ngày 6/2/2023, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 49 QĐ-TTg công nhận Ba Lòng là xã An toàn khu của Trung ương đặt tại tỉnh Quảng Trị trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Năm 2023, UBND huyện Đakrông (cũ) đã xây dựng Đề án tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử Chiến khu Ba Lòng. Đề án xác định rõ các căn cứ pháp lý, phương hướng, nguyên tắc kỹ thuật, chiến lược dài hạn cũng như kế hoạch trung hạn, ngắn hạn nhằm bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị hệ thống di tích. Đây được xem là tiền đề quan trọng để gắn việc bảo tồn di tích với phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là phát triển du lịch lịch sử, du lịch về nguồn tại địa phương.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc phát huy giá trị di tích Chiến khu Ba Lòng hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Hạ tầng giao thông đến khu di tích còn hạn chế; nhiều di tích gốc chưa được đầu tư tôn tạo tương xứng; việc kết nối các điểm di tích trong và ngoài khu vực chưa thật sự đồng bộ.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Ba Lòng Phan Thanh Liệu, địa phương đang phối hợp chặt chẽ với các cấp, ngành liên quan triển khai quy hoạch, đầu tư xây dựng Khu lưu niệm Chiến khu Ba Lòng với tổng vốn khoảng 10 tỉ đồng, đồng thời nghiên cứu tôn tạo các di tích thành phần. Khi hệ thống giao thông được nâng cấp, Ba Lòng sẽ có điều kiện thuận lợi để liên kết với các di tích lịch sử tiêu biểu trong tỉnh, trong đó tuyến Ba Lòng-Thành Cổ Quảng Trị-Khu lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn được xác định là hướng đi có nhiều tiềm năng.
Nguyễn Vinh
