Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Quảng Trị đang đẩy mạnh rà soát, xây dựng vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và phương án biên chế giai đoạn 2027-2031.

Từ thực tiễn hoạt động tại cơ sở, việc bố trí đúng người, đúng chuyên môn, phù hợp với khối lượng công việc được xác định là yêu cầu quan trọng nhằm khắc phục tình trạng thừa, thiếu nhân lực cục bộ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Áp lực nhân lực từ thực tiễn chính quyền cấp xã

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng công việc và yêu cầu chuyên môn đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại Quảng Trị có nhiều thay đổi. Việc tiếp nhận thêm nhiệm vụ theo phân cấp, phân quyền khiến chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện các công việc quản lý hành chính thông thường mà còn trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề chuyên sâu, phức tạp, đòi hỏi đội ngũ công chức phải có năng lực tham mưu, xử lý công việc độc lập và phối hợp liên ngành.

Người dân được cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phong Nha hỗ trợ thực hiện hồ sơ dịch vụ công trực tuyến (ảnh tư liệu-minh họa).

Tại xã miền núi Kim Ngân, những khó khăn về nhân lực đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải rà soát, bố trí lại đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với vị trí việc làm. Xã có diện tích tự nhiên 886,01km², gồm 13 bản, dân cư phân bố không tập trung, điều kiện đi lại còn nhiều khó khăn. Đồng bào dân tộc Bru - Vân Kiều chiếm trên 67% dân số. Do đó, ngoài giải quyết công việc tại trụ sở, cán bộ, công chức còn phải thường xuyên xuống các bản để nắm bắt tình hình, tuyên truyền, hướng dẫn và giải quyết những vấn đề phát sinh.

Ông Đặng Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Kim Ngân cho biết, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi nhiệm vụ, tính chất công việc và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức đều tăng lên. Đặc biệt, các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính - ngân sách, tư pháp, văn hóa - xã hội, chính sách dân tộc và chuyển đổi số đòi hỏi trình độ chuyên môn ngày càng cao. Cán bộ, công chức không chỉ nắm vững lĩnh vực được phân công mà còn phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, xử lý hồ sơ trên môi trường số và giải quyết công việc đúng quy định.

Một trong những khó khăn lớn hiện nay là số lượng biên chế được giao chưa thực sự đáp ứng nhu cầu công việc tại địa phương. Khối chính quyền xã có 4 phòng chuyên môn, bao gồm cả Trung tâm Phục vụ hành chính công nhưng chỉ được giao 32 biên chế, trong đó có cả lãnh đạo HĐND, UBND và hai ban của HĐND xã. Mỗi phòng chuyên môn phải tham mưu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước liên quan đến 5 - 6 sở cấp tỉnh, trong khi chỉ được bố trí từ 5 - 7 biên chế.

Một số lĩnh vực có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn sâu nhưng chưa có đủ công chức để bố trí theo đúng vị trí việc làm. Đáng chú ý là các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài nguyên và môi trường; tài chính - kế toán; khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Lĩnh vực văn hóa - xã hội có phạm vi quản lý rộng, liên quan đến giáo dục, y tế, lao động, chính sách người có công, bảo trợ xã hội, dân tộc và tôn giáo, đòi hỏi cán bộ phải có kiến thức liên ngành và thường xuyên đi cơ sở. Một số công chức phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực hoặc đồng thời thực hiện nhiều nhóm nhiệm vụ. Việc bố trí nhân lực bước đầu bảo đảm duy trì hoạt động của bộ máy nhưng chưa thực sự tương xứng với yêu cầu chuyên môn và khối lượng công việc phát sinh.

Ông Đặng Văn Dương cũng nêu rõ, khó khăn không chỉ nằm ở số lượng cán bộ, công chức mà còn ở việc xác định chính xác nhu cầu nhân lực đối với từng vị trí. Đối với địa bàn miền núi, khối lượng công việc không thể chỉ đánh giá qua số lượng hồ sơ hành chính hoặc văn bản được xử lý. Có những lĩnh vực, tuy hồ sơ không nhiều nhưng tính chất phức tạp, cần thời gian kiểm tra, xác minh và phối hợp giải quyết. Nhiều nhiệm vụ phải trực tiếp xuống bản, gặp gỡ người dân, tuyên truyền, vận động và tổ chức thực hiện tại cơ sở, tốn nhiều thời gian nhưng khó phản ánh đầy đủ bằng những tiêu chí đánh giá thông thường. Việc đánh giá năng lực công chức cũng cần căn cứ vào khả năng thực hành, kinh nghiệm công tác, kỹ năng tham mưu và giải quyết tình huống, thay vì chỉ dựa trên bằng cấp, chứng chỉ. Đặc biệt, sau khi tiếp nhận những nhiệm vụ mới, có trường hợp công chức được phân công công việc chưa thực sự phù hợp với chuyên ngành đào tạo hoặc kinh nghiệm trước đây.

Để khắc phục khó khăn, xã Kim Ngân đang chủ động rà soát, phân công lại nhiệm vụ theo năng lực, sở trường của từng công chức; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và ứng dụng công nghệ thông tin trong giải quyết công việc. Địa phương cũng chú trọng nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Phục vụ hành chính công, tăng cường hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, chủ động phối hợp với các sở, ngành cấp tỉnh để tháo gỡ những vướng mắc chuyên môn. Xã kiến nghị tỉnh cần xem xét đặc thù của các xã miền núi, địa bàn rộng, dân cư phân tán và có đông đồng bào dân tộc thiểu số khi xác định nhu cầu nhân lực, phân bổ biên chế, đồng thời, cần có cơ chế điều động, biệt phái cán bộ có chuyên môn sâu về hỗ trợ cơ sở, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính và chuyển đổi số.

Xác định nhu cầu nhân lực từ khối lượng công việc thực tế

Tỉnh Quảng Trị đang triển khai rà soát toàn diện hệ thống vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027 - 2031, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị và địa phương sau sắp xếp.

Bà Lê Thị Thanh, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị cho biết, thực hiện Hướng dẫn số 07-HD/BTCTW, ngày 19/10/2026 của Ban Tổ chức Trung ương, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 109-KH/TU, ngày 25/10/2026 và thành lập Tổ công tác cấp tỉnh. UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 5346/KH-UBND, ngày 27/10/2026 để triển khai thực hiện. Sở Nội vụ cũng ban hành các văn bản hướng dẫn, đôn đốc cơ quan, đơn vị, địa phương thực hiện theo tiến độ.

Các cơ quan, đơn vị triển khai quy trình 8 bước với 9 biểu nghiệp vụ, từ rà soát chức năng, nhiệm vụ, xác định công việc, sản phẩm đầu ra, khối lượng thực tế đến hoàn thiện danh mục vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế. Dữ liệu phải có căn cứ kiểm chứng, bảo đảm tính liên kết và được xác nhận trước khi tổng hợp.

Theo báo cáo bước đầu đến ngày 2/11, các cơ quan, đơn vị đã cơ bản kê khai những biểu về nhiệm vụ, công việc, khối lượng, tác động thay đổi, danh mục vị trí việc làm và yêu cầu năng lực. Các đơn vị đang tiếp tục hoàn thiện nội dung về nhu cầu nhân lực, hiện trạng đội ngũ và phương án biên chế. Sở Nội vụ tập trung kiểm tra chất lượng dữ liệu, tổng hợp kết quả và tham mưu phương án biên chế theo tiến độ trước ngày 12/11/2026. Qua rà soát bước đầu, khó khăn nổi lên là sự mất cân đối về số lượng và cơ cấu chuyên môn giữa các địa phương.

Sau sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, cấp xã tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới, trong khi năng lực đội ngũ chưa đồng đều. Một số địa phương cần bố trí lại nhân lực, một số nơi cần bổ sung cán bộ có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng, kế hoạch - tài chính và công nghệ thông tin. Để từng bước khắc phục tình trạng này, từ đầu năm 2026 đến nay, Sở Nội vụ đã thực hiện điều động 144 cán bộ, công chức và 29 viên chức cấp xã; biệt phái 5 công chức cấp tỉnh về công tác tại cấp xã. Trong quý IV/2026, Sở tiếp tục rà soát, tham mưu điều chuyển khoảng 84 công chức giữa các xã nhằm bảo đảm định mức, cơ cấu lại đội ngũ phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu chuyên môn.

Tuy nhiên, bà Lê Thị Thanh nêu rõ, Quảng Trị chưa có bộ số liệu được kiểm chứng đầy đủ để kết luận cụ thể mức độ thừa, thiếu nhân lực ở từng lĩnh vực, từng xã, phường. Vì vậy, việc rà soát phải đối chiếu đồng thời chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc, năng lực đội ngũ và khả năng bố trí lại nhân lực. Trên cơ sở đó mới xác định được địa phương thiếu người, thiếu chuyên môn hay phân công chưa hợp lý để có giải pháp phù hợp. Điểm mới nổi bật trong đợt rà soát lần này là việc xác định vị trí việc làm phải dựa trên dữ liệu thực tế, có thể kiểm chứng, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng biên chế hiện có. Mỗi vị trí phải làm rõ nhiệm vụ được giao, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm, yêu cầu năng lực và số lượng người cần thiết để thực hiện công việc.

Có bốn nhóm căn cứ chính để xác định nhu cầu nhân lực, gồm chức năng, nhiệm vụ và công việc cụ thể; sản phẩm, khối lượng và tính chất công việc; yêu cầu về năng lực, tiến độ và trách nhiệm; điều kiện thực hiện nhiệm vụ, trong đó có công nghệ, quy trình, đặc thù địa bàn và khả năng sử dụng nhân lực chung. Đối với công việc có thể đo lường được khối lượng và thời gian lao động, việc xác định nhu cầu nhân lực dựa trên khối lượng thực tế và quỹ thời gian phù hợp.

Với những công việc tham mưu, nghiên cứu, thẩm định hoặc khó lượng hóa, phải đánh giá theo sản phẩm, tiến độ, trách nhiệm và yêu cầu chuyên môn, không áp dụng máy móc một cách tính chung cho tất cả các vị trí. Đặc biệt, kết quả xác định nhu cầu nhân lực không đồng nghĩa với việc tự động tăng biên chế. Trước khi đề xuất bổ sung, các cơ quan, đơn vị phải xem xét khả năng sắp xếp lại đội ngũ, điều chuyển, kiêm nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng và đổi mới phương thức làm việc.

Đối với những địa phương thiếu nhân lực chuyên môn sâu, Sở Nội vụ Quảng Trị sẽ ưu tiên tham mưu bố trí lại công chức theo năng lực, sở trường; tăng cường điều động giữa các cơ quan, địa phương và hỗ trợ nghiệp vụ từ các sở, ngành cấp tỉnh. Những trường hợp sau khi cơ cấu lại đội ngũ vẫn còn thiếu sẽ được tổng hợp, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét tuyển dụng hoặc bổ sung nhân lực phù hợp theo quy định, trong phạm vi chỉ tiêu biên chế được giao.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng sẽ gắn với yêu cầu cụ thể của từng vị trí việc làm. Công chức phụ trách đất đai, xây dựng cần được cập nhật quy trình, thẩm quyền và kỹ năng xử lý hồ sơ; lĩnh vực tài chính cần tăng cường nghiệp vụ quản lý ngân sách, tài sản công; lĩnh vực công nghệ thông tin cần chú trọng khả năng vận hành hệ thống, khai thác dữ liệu và xử lý công việc trên môi trường số.

Thời gian tới, Sở Nội vụ tiếp tục tham mưu hoàn thiện danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc, khung năng lực và xây dựng phương án biên chế từng năm trong giai đoạn 2027 - 2031. Quá trình thực hiện phải làm rõ chức năng, nhiệm vụ sau sắp xếp, khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu, xác định trách nhiệm của người đứng đầu trong việc kiểm chứng, xác nhận số liệu. Kết quả rà soát cũng sẽ là căn cứ để bố trí, tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá cán bộ, công chức theo sản phẩm, chất lượng, tiến độ và trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ.

Từ thực tiễn xã Kim Ngân và quá trình rà soát ở Quảng Trị cho thấy, việc xây dựng vị trí việc làm không chỉ nhằm xác định số lượng biên chế cần thiết mà quan trọng hơn là tổ chức, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có. Khi mỗi vị trí được xác định rõ nhiệm vụ, yêu cầu chuyên môn và trách nhiệm, việc bố trí cán bộ, công chức sẽ sát với thực tiễn hơn, góp phần khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu, giảm áp lực cho cơ sở. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, bảo đảm chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả, lấy chất lượng giải quyết công việc và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Theo TTXVN/Báo Tin tức và Dân tộc