QTO - Vào ngày 20/7/1955, đúng một năm sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, Đài Truyền thanh Vĩnh Linh-đài địa phương thứ hai ở miền Bắc chính thức ra đời. Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt, khi mảnh đất giới tuyến bị bom cày đạn xới, tiếng loa phát thanh Vĩnh Linh đã trở thành vũ khí sắc bén, đủ sức đè bẹp trí và lực của kẻ thù trên phương tiện chiến tranh tâm lý, giữ vững trận địa tư tưởng nơi đầu sóng ngọn gió.

Khi chiến tranh đi vào giai đoạn khốc liệt nhất, mảnh đất dọc bờ sông Bến Hải bị bom đạn Mỹ cày xới. Chính trên mảnh đất hoang tàn ấy, một cuộc chiến tâm lý, đấu tranh chính trị diễn ra gay gắt, bền bỉ và ác liệt không kém gì những trận giao tranh bằng súng đạn: Cuộc chiến “chọi cờ” và “đấu loa”.

Ở bờ Nam, chính quyền Mỹ-ngụy thiết lập bộ máy chiến tranh tâm lý khổng lồ với hệ thống loa công suất lớn, liên tục phát đi các luận điệu xuyên tạc, vu khống. Ở bờ Bắc, Đài Truyền thanh Vĩnh Linh được giao sứ mệnh lịch sử: Át tiếng loa của địch. Hễ loa bờ Nam phát ra âm lượng lớn, loa bờ Bắc quyết không thua, tìm cách tăng công suất, nâng cấp những cụm loa khổng lồ từ 250W đến 500W, thậm chí tổng công suất toàn tuyến lên tới hàng chục kW nhằm át tiếng loa của đối phương.

Những năm tháng ấy, khi Vĩnh Linh là tuyến đầu giới tuyến, có một thế hệ trí thức trẻ miền Bắc là những sinh viên vừa rời ghế các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Nghệ An…tình nguyện xông pha vào tuyến lửa. Họ trở thành những cán bộ, phóng viên, kỹ thuật viên… tại Đài Truyền thanh Vĩnh Linh.

Phát thanh viên Kim Nhạn, Đài Truyền thanh Vĩnh Linh - Ảnh: Tư liệu

Ông Cao Lãnh Hùng, lúc ấy là một thanh niên đến từ Nghệ An đã quyết định sửa số tuổi trong lý lịch của mình để được tham gia phục vụ chiến đấu tại vĩ tuyến 17. Ông Hùng nhớ lại: “Người ta xét hồ sơ thấy tuổi tôi chưa đủ, tôi trộm nghĩ chỉ còn cách mình sửa lại năm sinh trong lý lịch bằng cách ngoéo số 9 thành số 2, nghĩa là sửa từ năm 1949 thành năm 1942 và thế là tôi trúng tuyển”. Ông Hùng sau đó được nhận vào công tác tại Đài Truyền thanh Vĩnh Linh với vai trò là công nhân kỹ thuật.

“Ngày ấy, đường dây được nối về tận làng, xã và mỗi gia đình. Từ người dân, bộ đội cho đến anh em công nhân, nếu một ngày thấy vắng tiếng đài đều có cảm giác thiếu hụt lớn lao, thế nên mới có câu khẩu hiệu: Đứt dây như đứt ruột, gãy cột như gãy xương”, ông Hùng cho biết thêm.

Cũng là những trí thức trẻ đến từ Thủ đô Hà Nội, gác lại cuộc sống yên bình nơi phố thị để dấn thân vào tuyến lửa Vĩnh Linh. ông Đỗ Bình và bà Đồng Thị Lan, nguyên là công nhân kỹ thuật của Đài Truyền thanh Vĩnh Linh không nguôi kỷ niệm khi nhớ về những năm tháng tuổi trẻ.

Ông Bình cho biết: “Nhiệm vụ của tôi lúc bấy giờ là giữ cho đường dây được thông suốt giữa các xã. Nếu đường dây bị đứt phải nối lại và phải bảo đảm chính xác tránh trường hợp đường dây xã này nhầm qua xã kia. Khó khăn, nguy hiểm rất nhiều, nhưng anh em đều chung một ý chí là phải giữ bằng được tiếng loa phát sóng. Đã có những đồng đội của chúng tôi hy sinh khi tay còn đang siết chặt mối nối”.

Bà Đồng Thị Lan vẫn bồi hồi xúc động khi nhớ về thời điểm được vào với tuyến lửa Vĩnh Linh: “Tôi vào Vĩnh Linh năm 1969, đúng ngày Bác Hồ mất. Hồi ấy, trước khi đi, thầy hiệu trưởng Trường Bưu điện Truyền thanh Việt Bắc của tôi giao cho tôi 6 lý lịch của 6 người đi và căn dặn tôi nếu gặp địch phải tuyệt đối bảo vệ những lý lịch ấy, không để rơi vào tay giặc”.

Cùng chung lý tưởng và nhiệm vụ cao cả, tình yêu đã nảy nở giữa hai con người xa quê ấy. Chiến tranh kết thúc, ông Đỗ Bình và bà Đồng Thị Lan lựa chọn ở lại thị trấn Hồ Xá, huyện Vĩnh Linh (cũ) để xây dựng cuộc sống.

Cụm loa phóng thanh của Đài Truyền thanh Vĩnh Linh ở bờ Bắc sông Bến Hải - Ảnh: Tư liệu

Vừa cầm bút, vừa cầm súng

Ngoài những người con từ miền Bắc xa xôi vào chi viện, Đài Truyền thanh Vĩnh Linh còn là nơi chứng kiến tình yêu quê hương, yêu nghề cháy bỏng của chính những người con đất lửa.

Trong ký ức của ông Thái Văn Tuyên, nguyên phóng viên Đài Truyền thanh Vĩnh Linh, vẫn nhớ như in về ngày tháng cùng đồng nghiệp làm việc trong những căn hầm chữ A chật chội, không ánh sáng mặt trời, không bàn ghế để ngồi và không biết trước bom rơi lúc nào. Những năm tháng ấy, khi tiếng bom vừa dứt, chính là “hiệu lệnh” để các phóng viên lên đường tác nghiệp. Bất kể những ngày nắng cháy hay mưa bùn ngập gối, không có phương tiện đi lại, những phóng viên chiến trường vừa cầm bút, vừa cầm súng, đôi chân trần dọc theo những bờ đất công sự trơn trượt, rướm máu vì những mảnh bom, mảnh kẽm gai lẫn trong bùn. Nhưng bước chân họ chưa bao giờ chậm lại, từ Hồ Xá ra Cửa Tùng, vào Gio Linh, lên Cam Lộ.

“Trận bom vừa dội xuống, đất đá còn chưa kịp rơi hết, khói bom còn khét lẹt, chúng tôi phải kịp thời có mặt tận nơi để ghi lại tình hình ai hy sinh, ai bị thương và đồng bào ta như thế nào. Trang sổ tay phóng viên có lúc nhòe đi vì mồ hôi, khét lẹt mùi thuốc súng và đôi khi lem cả máu . Từng dòng chữ viết vội được phóng viên chạy bộ dọc theo giao thông hào để kịp thời chuyển thẳng về trạm phát sóng”, ông Tuyên nhớ lại.

Trải qua những ngày làm báo gian khó trong chiến tranh, ông Tuyên muốn nhắn nhủ đến thế hệ trẻ rằng, cái tâm của người cầm bút thời nào cũng đều phải bắt đầu từ sự dấn thân. "Phải có cái nắng, cái gió của thực địa, phải trực tiếp lắng nghe hơi thở của đời sống thì trang viết mới có hơi thở của cuộc đời”, ông chia sẻ.

Ông Thái Văn Tuyên (bên phải), nguyên là phóng viên Đài Truyền thanh Vĩnh Linh - Ảnh: A.T

Suốt những năm tháng ấy, góp phần làm nên những bản tin nóng hổi, đi vào lòng người là giọng đọc của phát thanh viên Nguyễn Thị Kim Nhạn-một cô gái Huế tập kết ra Bắc, với câu xướng huyền thoại “Đây là Đài Truyền thanh Vĩnh Linh”. Chỉ cần đài còn nói, đồng bào còn nghe thấy giọng cô Kim Nhạn, nghĩa là Vĩnh Linh vẫn đứng vững, mạch máu thông tin của Đảng và Chính phủ vẫn thông suốt. Giọng của phát thanh viên Kim Nhạn truyền đi những thông điệp về khát vọng thống nhất nước nhà, tiếp thêm nghị lực cho hàng vạn đồng bào 2 bên bờ sông Bến Hải đấu tranh với đế quốc Mỹ và tay sai.

Đã có biết bao câu chuyện cảm động về sự gan dạ, hy sinh của cán bộ, phóng viên, nhân viên của đài bảo vệ tiếng loa suốt những năm chiến tranh khốc liệt. Ông Ngô Lượng, con trai liệt sĩ Ngô Trang-nguyên trưởng Đài Truyền thanh Vĩnh Linh nghẹn ngào nhớ lại khoảnh khắc định mệnh của gia đình: “Đó là buổi chiều ngày 10/9/1967, dưới căn hầm chữ A của gia đình, bố tôi cùng các chú, các cô kỹ thuật viên đang chuẩn bị cho bản tin. Sau một loạt bom rải thảm tàn khốc của máy bay Mỹ, căn hầm của gia đình tôi bị trúng bom. Khi bà con cô bác đào bới được đất đá lên, bố tôi và đồng nghiệp của ông đã hy sinh, máu của họ đã hòa vào những trang bản tin còn viết dở”.

Không chỉ ông Ngô Trang, Đài Truyền thanh Vĩnh Linh đã có 7 liệt sĩ ngã xuống khi làm nhiệm vụ, cùng rất nhiều thương binh.  Những cái tên như Nguyễn Văn Thí, Nguyễn Biểu, Ngô Thị Diệm, Nguyễn Thị Thảo... luôn được đồng nghiệp nhớ đến.

Tiếng loa truyền thanh Vĩnh Linh hôm nay vẫn vang lên trên các ngả đường. Âm thanh ấy giờ đây không còn hòa với tiếng súng, mà tràn đầy những giai điệu thanh bình, rộn rã, mang hơi thở của nhịp sống mới trên hành trình xây dựng quê hương.

Ánh Tuyết