Bản Đoòng nằm lọt thỏm giữa đại ngàn Trường Sơn, là nơi sinh sống của 10 hộ đồng bào Bru-Vân Kiều. Bao năm qua, để đưa được hạt gạo vào bản, người dân phải đi bộ hàng giờ qua những cánh rừng, con suối. Cái khó của đường sá khiến chuyện có đủ gạo ăn nhiều khi cũng trở thành nỗi lo thường trực.

Niềm vui hiện rõ trên từng khuôn mặt khi bà con cùng xuống ruộng. Người cắt lúa, người gom từng bó, người tranh thủ vận chuyển về nhà. Công việc vốn quen thuộc với người nông dân, nhưng ở bản Đoòng lại mang một ý nghĩa khác: Sau gần hai thập kỷ, bà con lại được tự tay làm ra hạt gạo trên chính mảnh đất quê hương mình.

Ông Đinh Chóc, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Đoòng, luôn có mặt từ sớm trong những ngày thu hoạch. Nhìn những thửa ruộng đã cho hạt vàng, ông không giấu được niềm vui. Điều bà con mong muốn lúc này là nguồn nước được duy trì ổn định để việc trồng lúa không chỉ dừng lại ở một vụ, mà có thể trở thành hướng sản xuất lâu dài.

Câu chuyện cánh đồng lúa nước ở Đoòng bắt đầu từ một việc tưởng như rất nhỏ: Khôi phục nguồn nước và đưa ruộng trở lại sản xuất. Nhưng phía sau những thửa ruộng hồi sinh là cả một hành trình để người dân nơi đây từng bước chủ động hơn với cuộc sống của mình.

Từ thực tế ở bản Đoòng, Đảng ủy, UBND xã Thượng Trạch đã vận dụng kinh nghiệm từ mô hình lúa nước ở bản Chăm Pu để từng bước khôi phục diện tích ruộng tại bản biệt lập này.

Ông Hồ Ngọc Thanh, Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch cho biết, ổn định diện tích lúa nước, tăng vụ ở những nơi có điều kiện và nhân rộng những mô hình phù hợp là một trong những hướng đi quan trọng nhằm nâng cao khả năng tự chủ lương thực cho đồng bào dân tộc thiểu số (ĐBDTTS).

Đây cũng là hướng đi được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã Thượng Trạch lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030: Ổn định diện tích lúa rẫy, chú trọng thâm canh để tăng năng suất, sản lượng; khai thác hiệu quả mô hình lúa nước tại bản Chăm Pu và từng bước nhân rộng đến những bản có điều kiện phù hợp.

Từ kết quả ở bản Chăm Pu, Đoòng được lựa chọn để khôi phục diện tích ruộng nước từng bị bỏ hoang. Cách làm ấy không chỉ giúp người dân có thêm nguồn lương thực tại chỗ, mà còn mở ra hướng khai thác hiệu quả những diện tích đất có khả năng sản xuất ở các bản vùng cao.

Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, xã Thượng Trạch hỗ trợ 200kg giống lúa cùng phân bón cho bà con sản xuất trên diện tích gần 2ha. Do bản chưa có điện lưới, hệ thống bơm nước sử dụng năng lượng mặt trời được đưa vào vận hành, góp phần giải quyết bài toán nguồn nước cho đồng ruộng.

Nhưng để một mô hình có thể sống được trên vùng đất khó, ngoài giống, phân bón hay máy bơm, còn cần những người trực tiếp bám bản, bám ruộng. Anh Trần Văn Tứ, cán bộ phụ trách nông nghiệp Phòng Kinh tế, UBND xã Thượng Trạch là một trong những người như thế. Là đảng viên được phân công “bám bản” Đoòng, trong vụ lúa nước đầu tiên này, anh nhiều lần vượt rừng, lội suối vào bản để cùng bà con chuẩn bị đất, xuống giống, chăm sóc, làm cỏ rồi thu hoạch.

Con đường vào bản Đoòng vốn đã khó. Những hôm trời mưa, đường rừng trơn trượt, nước suối dâng cao, hành trình càng thêm nhọc nhằn. Mặc cho sên, vắt bám vào chân, những chuyến vào ra bản Đoòng của anh Tứ và những “đảng viên bám bản” vẫn diễn ra thường xuyên.

Không chỉ hướng dẫn kỹ thuật, những cán bộ, đảng viên được phân công "bám bản" còn trở thành cầu nối đưa cách làm mới đến với người dân. Từ xuống giống, chăm sóc, điều tiết nước đến thu hoạch, phơi lúa, từng công đoạn đều được hướng dẫn trực tiếp trên đồng ruộng.

Trong những ngày thu hoạch, anh Tứ lại có mặt trên ruộng. Gia đình anh Nguyễn Văn Chan thu hoạch được một sào lúa. Do gặp mưa, lúa còn ướt, anh vừa cùng bà con thu gom vừa hướng dẫn cách xử lý, phơi sấy để hạn chế hao hụt sau thu hoạch.

Với bà Hồ Thị Vai, những hạt lúa trên ruộng hôm nay gợi lại một niềm vui tưởng đã rất xa. Bao năm quen với việc chờ gạo từ ngoài vào, giờ đây bà và những người dân trong bản có thể tự tay gieo hạt, chăm lúa và thu hoạch trên mảnh đất của mình.

Niềm vui của bà Vai cũng là niềm vui chung của cả bản. Bởi hạt lúa không chỉ giúp bữa cơm thêm chủ động, mà còn cho bà con thấy rằng, nếu có đất, có nước và được hướng dẫn đúng cách, người dân bản Đoòng hoàn toàn có thể làm ra lương thực ngay giữa thung lũng của mình. Mùa lúa đầu tiên sau gần 20 năm vì thế không chỉ được tính bằng những bao thóc. Đó còn là sự trở lại của niềm tin vào đất, vào sức lao động và  khả năng tự mình tạo dựng cuộc sống của người dân nơi thung lũng biệt lập này.

Từ những thửa ruộng bị bỏ hoang, cánh đồng lúa nước nay đã trở lại. Từ những chuyến gùi gạo vượt núi, hành trình đưa hạt gạo đến Đoòng đang dần được thay bằng hành trình người dân tự làm ra hạt gạo của mình.

Quãng đường ấy đã ngắn lại, nhưng phải mất gần hai thập kỷ để người dân bản Đoòng có được mùa vàng hôm nay.