Về trang chủ
ĐƯỜNG 20 QUYẾT THẮNG:
Lời tri ân tháng bảy!
Đường 20 Quyết Thắng-tuyến chi viện huyết mạch phá thế độc đạo nối liền Đông Trường Sơn và Tây Trường Sơn thuộc hệ thống đường Hồ Chí Minh trên “đất lửa” Quảng Trị trong những năm tháng chiến tranh chống Mỹ. Trên đường 20 Quyết Thắng, hàng vạn bộ đội, thanh niên xung phong (TNXP), dân công hỏa tuyến... anh dũng, kiên cường, sống, chiến đấu bảo đảm tuyến chi viện luôn thông suốt. Đã có nhiều gương anh hùng, liệt sĩ (AHLS) ngã xuống tại đường 20 Quyết Thắng. Trong đó, sự kiện 8 TNXP và 5 bộ đội pháo binh hy sinh chiều ngày 14/11/1972 tại Km 16+500 để lại bao tiếc thương vô hạn, sự day dứt khôn nguôi cho đồng đội, người thân đến tận hôm nay... dù thời gian 54 năm trôi qua.
Đường 20 Quyết Thắng khởi công ngày 21/1/1966 và thông xe ngày 31/5/1966, có chiều dài 125km xuất phát từ Km số 0, thôn Xuân Sơn, xã Sơn Trạch trước đây, bây giờ là xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị đến ngã ba Lùm Bùm, nước CHDCND Lào.
Sau khi phát hiện ra tuyến đường “rọc ngang” Trường Sơn, đế quốc Mỹ tập trung đánh phá rất ác liệt, biến nơi đây thành những tọa độ lửa: Trọng điểm ATP (cua chữ A, ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích), ngầm Trạ Ang, ngầm Cà Roòng, dốc Ba Thang... Để bảo vệ đường 20, ngày 23/4/1967, Bộ trưởng Bộ Giao thông-Vận tải quyết định thành lập Ban 67 bên cạnh Cục Tiền phương, Đoàn 559, chịu sự lãnh đạo song trùng của Bộ Giao thông-Vận tải và Đoàn 559. Ban 67 tiếp nhận toàn bộ Công trường 20; TNXP, dân công hỏa tuyến từ các tuyến đường 16, 12A, 15A, trong đó phần lớn là lực lượng TNXP.
Lời tri ân tháng bảy!
Trưa ngày 14/11/1972, bầu trời Trường Sơn nắng đẹp. Tại khu vực phía trước hang đá ở Km16+500, các anh chị TNXP thuộc đơn vị C217, N25, P31, Ban xây dựng 67 và một số cán bộ, chiến sĩ đại đội 3, tiểu đoàn 1, Đoàn 5043 pháo binh trên đường hành quân vào Nam tranh thủ nghỉ ngơi, chuyện trò. Không gian đang yên bình như thế, bất chợt từ dãy núi phía Tây xuất hiện hai máy bay phản lực Mỹ, chúng bổ nhào và cắt bom. Cả khu vực trước hang đá rung chuyển, khói bom, đất đá bao trùm. Khi máy bay Mỹ rút đi, tất cả im lìm, 8 TNXP và 5 chiến sĩ pháo binh không ai còn sống.
Tháng bảy trên đường thiêng 20 Quyết Thắng, từng đoàn xe nối nhau sâu vào lòng Di sản Vườn Quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Ngoài các cựu chiến binh thăm lại chiến trường xưa, ngày càng có nhiều bạn trẻ tâm huyết hơn với đường 20, với hang Tám TNXP và Đền tưởng niệm các AHLS đường 20 Quyết Thắng.
Lời tri ân tháng bảy!
“Mỗi dịp tháng bảy về, tôi lại cùng gia đình vào Quảng Trị để tri ân. Đây là lần đầu tiên tôi dâng hương trên đường 20 Quyết Thắng và hang Tám TNXP. Tôi rất xúc động khi biết về sự kiện bi tráng ngày 14/11/1972. 54 năm, các anh chị vẫn mãi mãi tuổi đôi mươi, an nghỉ vĩnh hằng trên đường 20 Quyết Thắng. Nén tâm nhang chúng tôi thắp nơi phần mộ chung của các anh chị với lời nguyện cầu anh chị linh thiêng phù hộ cho quốc thái dân an, quê hương, đất nước hòa bình”.
Đêm Trường Sơn xuống thật nhanh, không khí linh thiêng nhè nhẹ lan tỏa trong đêm. Những ngọn đèn bão đứng gác bên cửa hang, dọc hai bên đường như năm nào “những ngọn đèn không bao giờ nhắm mắt” soi sáng từng chuyến xe qua trên cung đường 20 bất tử. Thi thoảng... từng cơn gió lựa chiều dội vào lòng hang làm những nén hương bùng cháy, hoa lửa bay lên... bay lên.
Đêm... canh giấc ngủ cho các AHLS đường 20 Quyết Thắng, những người gắn bó với vùng đất thiêng từ nhiều năm nay luôn hoài niệm về từng câu chuyện tâm linh trôi vào huyền thoại, như chính hàng nghìn đêm không ngủ của bộ đội, TNXP, dân công hỏa tuyến... dệt nên câu chuyện bi tráng suốt chiều dài quãng đường nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn.
Giữa không gian tỉnh lặng, bất chợt tiếng đàn ghi-ta thoang thoáng lan giữa thinh không, dội vào lòng hang đá. Tiếng hát nhẹ cất lên, chảy tràn ra đầy xúc cảm:“Một bông hoa ngát hương, giữa Trường Sơn hùng vĩ/Hóa thạch mây xanh trong, bay qua vùng giông bão/Nơi túi bom chảo lửa, vẫn nở nụ cười tươi/Mãi nhớ ngày lên đường, tạm biệt mẹ thân thương/Quê hương đang vẫy gọi, giang rộng vòng tay yêu/Quê hương ơi bao mến thương, đã cho ta tình yêu bao la/Những đóa hoa bất tử, tươi thắm đẹp muôn đời/Tuổi đôi mươi, những đóa hoa đang cháy... sáng cánh rừng/Dâng hiến cho non sông...”
 |
Đó là Phạm Quốc Lợi, cán bộ Trung tâm Du lịch Phong Nha-Kẻ Bàng. Cứ mỗi độ tháng bảy về, anh lại lên với các AHLS đường 20 Quyết Thắng, trước ngôi mộ chung của 13 liệt sĩ nơi hang Tám TNXP để hát tri khúc tri ân “Những đóa hoa bất tử” do chính mình sáng tác. “Là người trẻ sinh ra trong hòa bình, tôi thấm sâu những mất mát của thế hệ cha anh vì độc lập, thống nhất Tổ quốc. Tôi vốn duyên nợ với đường 20 Quyết Thắng và muốn làm một điều gì đó tri ân các anh, các chị... Thế là ca khúc “Những đóa hoa bất tử” thành hình hài”, Phạm Quốc Lợi chia sẻ.
Tháng bảy, ngày của tri ân... Trong những tập lưu bút nhuốm bụi thời gian được Ban Quản lý Đền tưởng niệm các AHLS đường 20 Quyết Thắng trân trọng lưu giữ, có hàng trăm bút tích của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, bút tích của các em nhỏ, cụ già và cả những cựu chiến binh phía bên kia chiến tuyến để lại: “Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn trước sự hy sinh của các anh, các chị vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì cuộc sống hòa bình của Nhân dân ta. Chúng tôi nguyện noi gương chiến đấu, hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ, phấn đấu không mệt mỏi, góp phần đưa sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN đến thành công” (Đinh Thế Huynh, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng).
 |
“Đường 20 Quyết Thắng-Đời đời tưởng nhớ, biết ơn các Anh hùng, liệt sĩ. Nguyện chung sức, chung lòng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN” (Nguyễn Tấn Dũng, nguyên Thủ tướng Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam).
“Chúng tôi vô cùng xúc động và kính cẩn nghiêng mình trước anh linh các Anh hùng liệt sĩ đường 20 Quyết Thắng-Những người đã anh dũng hy sinh trong cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, thống nhất đất nước, vì ấm no, hạnh phúc của Nhân dân”(Uông Chu Lưu, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam).
“Cầu xin linh hồn các anh, các chị được siêu thoát, phù hộ độ trì cho Nhân dân Việt Nam, quê hương, gia đình phát triển. Những người tiếp bước các anh, các chị hôm nay nguyện mang hết sức mình phục vụ non sông, đất nước...”, (Nguyễn Thị Doan, nguyên Phó Chủ tịch nước CHXHCN Việt Nam).
Ngày 1/10/2025, trong quá trình tôn tạo khu vực Đền tưởng niệm các AHLS đường 20, đơn vị thi công phát hiện một số hài cốt liệt sĩ tại khu vực cửa hang bị bom Mỹ đánh sập trước đây. Từ phát hiện quan trọng này, tỉnh Quảng Trị chỉ đạo Đội Quy tập 589, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức mở rộng phạm vi tìm kiếm tại khu vực hang Tám TNXP. Sau 15 ngày triển khai cẩn trọng và chu đáo, đến ngày 15/10/2025, Đội Quy tập 589 phát hiện thêm nhiều hài cốt và di vật của các liệt sĩ. Tiếp đó, việc giám định ADN các mẫu hài cốt được triển khai một cách khoa học. Kết quả giám định có 8 mẫu hài cốt 8 liệt sĩ trùng khớp với mẫu ADN của thân nhân tại các tỉnh Thanh Hóa, Ninh Bình, Lào Cai và Tuyên Quang. Theo nguyện vọng gia đình các liệt sĩ, ngày 8/11/2025, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Quảng Trị đã tổ chức trọng thể Lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt 13 AHLS và di vật trong ngôi mộ chung ngay vị trí hang đá các anh chị hy sinh.
Những kỷ vật thiêng liêng trên đường 20 Quyết Thắng
Bài viết: Thanh Long
Thiết kế & Đồ hoạ: Xuân Hoàng
