Rừng giữ làng, biển giữ tình người

01 · Rừng giữ làng, biển giữ tình người “Bức tường xanh”
bên biển biếc

Từ trên cao nhìn xuống, rừng trâm bầu Thanh Bình hiện lên như một dải lụa xanh ôm lấy làng biển. Một bên là biển Đông mênh mang sóng gió, một bên là xóm làng, ruộng đồng và những mái nhà bình yên. Giữa hai khoảng không gian ấy là cánh rừng đã đứng đó từ rất lâu, lâu đến mức không ai còn nhớ chính xác tuổi đời của nó.

Những bậc cao niên trong làng kể rằng, khi 17 vị tiền nhân tìm đến vùng đất này khai khẩn, lập làng cách đây hơn 500 năm, rừng trâm bầu đã hiện hữu. Từ đó đến nay, cánh rừng vẫn âm thầm đồng hành cùng bao thế hệ người dân Thanh Bình.

Rừng xanh minh họa — Rừng trâm bầu Thanh Bình

Rừng chạy dọc bờ biển khoảng 4km, rộng chừng 400m. Những cây trâm bầu thân gỗ cao từ vài mét đến hơn chục mét, nhiều nhánh mọc sát gốc, thân khúc khuỷu, uốn lượn như những dấu vết của thời gian. Có những cây đường kính hơn nửa mét, lớp vỏ phủ đầy rêu mốc, minh chứng cho hàng trăm năm tồn tại giữa nắng gió biển khơi.

Mùa hè, hoa trâm bầu nở trắng những vòm cây. Cuối năm, những chùm quả nhỏ kết chi chít trên đầu cành. Trong những tầng cây xanh mát ấy, nhiều loài chim, chồn, cáo, thỏ tìm về làm tổ, trú ngụ và sinh sôi. Nhưng với người Thanh Bình, giá trị lớn nhất của cánh rừng không chỉ ở vẻ đẹp hay sự đa dạng sinh học. Đó là cánh rừng đã giữ lấy làng!

500
năm gắn bó với làng Thanh Bình

4 km
chiều dài rừng chạy dọc bờ biển

400 m
chiều rộng ước tính của cánh rừng

Ảnh rừng minh họa — Rừng trâm bầu đã trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng và mỗi người dân Thanh Bình.

Ảnh cây rừng minh họa — Trong những năm tháng chiến tranh, cánh rừng còn là nơi che chở dân làng trước bom đạn

Hơn nửa thiên niên kỷ qua, rừng trâm bầu như một “bức tường xanh” chắn cát bay, cát chạy, ngăn mặn, giữ ngọt, bảo vệ đất sản xuất và nguồn nước sinh hoạt cho người dân. Mỗi mùa bão đến, những thân cây lại oằn mình trước gió biển, giảm bớt sức tàn phá của thiên nhiên trước khi những cơn gió dữ tràn vào. Trong những năm tháng chiến tranh, cánh rừng còn là nơi che chở dân làng trước bom đạn.

Ý thức được vai trò sống còn của rừng, ngay từ thuở lập làng, các bậc tiền nhân đã đưa việc bảo vệ rừng vào hương ước. Từ thế hệ này qua thế hệ khác, giữ rừng trâm bầu đã trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng và mỗi người dân Thanh Bình.

Năm 1959, tổ bảo vệ rừng chính thức được thành lập với 10 thành viên. Hằng năm, người dân góp lúa để hỗ trợ những người làm nhiệm vụ giữ rừng. Có những thời điểm, công việc ấy trở thành một cuộc chiến thực sự.

Đầu những năm 1980, khi đời sống còn khó khăn, nhiều người từ nơi khác kéo vào chặt cây làm củi. Để bảo vệ rừng, tổ giữ rừng được trang bị hai khẩu AK, dựng lán ăn ở trong rừng, ngày đêm tuần tra. Giữ một thân cây lúc ấy cũng đồng nghĩa với giữ lấy đất sống của cả làng… Năm 2011, tổ bảo vệ rừng Thanh Bình được Chủ tịch UBND tỉnh tặng bằng khen vì thành tích xuất sắc trong công tác giữ rừng. Đến hôm nay, công việc ấy vẫn được tiếp nối bởi tổ bảo vệ rừng gồm 5 người, do ông Dương Văn Hải làm tổ trưởng.

“Không còn những ngày phải ăn ở trong rừng hay đối mặt với nạn chặt phá như trước, nhưng tình yêu và trách nhiệm với cánh rừng trâm bầu vẫn nguyên vẹn. Không chỉ chúng tôi, mỗi người dân trong làng đều coi cánh rừng trâm bầu như “báu vật” và cùng chung trách nhiệm giữ gìn”, ông Hải chia sẻ.

Năm 2022, khi dự án đường ven biển dự kiến đi xuyên qua rừng trâm bầu, người dân Thanh Bình đã đồng lòng kiến nghị điều chỉnh hướng tuyến để bảo vệ cánh rừng. Nguyện vọng ấy được lắng nghe và tuyến đường sau đó được dịch chuyển ra sát bờ biển, tránh xâm hại đến cánh rừng của làng.Với người dân Thanh Bình, rừng không chỉ là cây cối mà còn là ký ức, là cội nguồn, là một phần hồn cốt của quê hương.

02 · Rừng giữ làng, biển giữ tình người Nghĩa tình
người Thanh Bình

Nếu rừng trâm bầu là tấm lá chắn phía sau làng thì biển cả lại là một phần nguồn sống nuôi dưỡng bao thế hệ người Thanh Bình. Nơi đây từ lâu nổi tiếng với nghề lưới “xăm trụ”, một nghề đánh bắt hải sản cổ truyền đã tồn tại hơn 400 năm.

Theo ông Võ Văn Thí, Tổ trưởng Tổ ngư nghiệp thôn Thanh Bình, nghề “xăm trụ” được truyền lại từ đời này sang đời khác. Hằng năm, từ tháng 3-8 âm lịch, khi con khuyếc xuất hiện gần bờ, kéo theo cá cơm, cá nục, cá trích vào săn mồi, ngư dân lại rủ nhau xuống biển.

Biển và thuyền minh họa — Nghề lưới “xăm trụ”

Ngư cụ chỉ gồm một tay lưới dài khoảng 250m, một chiếc thuyền nhỏ và sức người. Nhưng để kéo được một mẻ lưới cần từ 20-50 người cùng tham gia. Khi phát hiện luồng cá, một đầu lưới được cố định trên bờ, đầu còn lại theo thuyền ra biển, tạo thành vòng cung lớn rồi quay vào bờ.

Sau đó là những tiếng hò dô vang vọng giữa biển trời. Những bàn chân trụ sâu xuống cát. Những sợi dây lưới siết chặt bên hông. Tất cả cùng dồn sức kéo mẻ lưới lên bờ.

Có hôm được vài tạ cá. Có hôm chỉ vài chục kg. Nhưng điều làm nên giá trị của nghề “xăm trụ” chưa bao giờ chỉ là sản lượng đánh bắt. Đó là tinh thần sẻ chia, là sự đồng cam cộng khổ, là cách người Thanh Bình cưu mang nhau qua nhiều thế hệ.

Trong làng có ông Dương Khư bị mù từ nhỏ. Nhiều năm nay, mỗi lần làng kéo lưới, người dân vẫn gọi ông ra tham gia và chia phần cá như mọi người. Ba chị em gái cùng bị khiếm thị trong làng không thể xuống biển lao động, người dân lại nhờ trông trẻ rồi mang cá đến chia. Nhiều đứa trẻ nghèo từng lớn lên từ những đồng tiền công kéo lưới trong những ngày hè. Những mẻ cá từ biển cả vì thế không chỉ mang giá trị vật chất mà còn chứa đựng tình người.

Ông Đậu Trọng Thắng, người đã có gần nửa thế kỷ bám biển, cho biết nghề “xăm trụ” ngày nay không còn mang lại thu nhập cao như trước. Nguồn lợi hải sản gần bờ giảm dần, nhiều ngư dân đã đầu tư tàu lớn để vươn khơi. Nhưng người dân Thanh Bình vẫn quyết tâm giữ nghề. Bởi đó không chỉ là kế sinh nhai mà còn là ký ức của làng, là một nét văn hóa đã ăn sâu vào đời sống cộng đồng. Tinh thần đoàn kết ấy không chỉ thể hiện trên bãi biển mà còn hiện hữu trong hành trình xây dựng quê hương.

Trưởng thôn Dương Văn Hóa cho biết, Thanh Bình hiện có 590 hộ với 2.390 nhân khẩu. Người dân chủ yếu sống bằng nghề biển, sản xuất nông nghiệp cùng nhiều ngành nghề khác. Nhiều người con của làng hiện là cán bộ, giáo viên, bộ đội, công an công tác ở nhiều địa phương trong cả nước. Đặc biệt, khoảng 300 người con Thanh Bình đang lao động ở nước ngoài, cùng hàng trăm người khác làm ăn xa quê.

Nhưng dù ở đâu, họ vẫn luôn hướng về quê hương. Minh chứng rõ nét nhất là công trình đình làng Thanh Bình đang được xây dựng với tổng kinh phí hơn 10 tỉ đồng, hoàn toàn từ nguồn xã hội hóa do con em quê hương đóng góp. Từ những người đang sinh sống tại làng đến những người con nơi xa xứ, ai có điều kiện góp nhiều, ai khó khăn góp ít. Tất cả đều chung một tấm lòng.

Ngôi đình không đơn thuần là một công trình kiến trúc. Đó là nơi sinh hoạt, nơi lưu giữ ký ức cộng đồng; là nơi kết nối những người con Thanh Bình hôm nay với quê hương và với các thế hệ mai sau.

Đình làng Thanh Bình không chỉ là nơi thờ tự 17 vị tiền nhân đã khai khẩn, lập làng mà còn là nơi tri ân 89 liệt sĩ của làng đã hy sinh trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

Nhìn ngôi đình to lớn với kiến trúc đẹp đang dần thành hình giữa làng, nhiều người Thanh Bình liên tưởng đến tinh thần đoàn kết, đồng sức đồng lòng của nghề lưới “xăm trụ”. Nếu trên biển, người làng cùng nhau kéo một tay lưới dài hàng trăm mét để mưu sinh thì trong đời sống thường ngày, những người con Thanh Bình cũng đoàn kết một lòng, góp sức dựng xây quê hương.

Trải qua hơn 500 năm hình thành và phát triển, làng Thanh Bình hôm nay vẫn giữ được những giá trị cốt lõi làm nên sức sống của một ngôi làng. Đó là sự gắn bó với thiên nhiên, tinh thần đoàn kết, lòng biết ơn tiền nhân và nghĩa tình giữa những con người cùng chung một quê hương.