Chuyện về loài cá trên dòng Sê Pôn


Ngày cập nhật: 01/11/2019 14:29:40

(QT) - Miền Tây Quảng Trị là nơi có gần 5 ngàn người dân tộc Vân Kiều sinh sống, nơi lưu giữ rất nhiều câu chuyện liên quan đến sự ra đời, sự sống của người Vân Kiều. Cuộc sống dẫu có nhiều thay đổi nhưng các câu chuyện đó được người Vân Kiều lưu truyền mãi cho đến tận ngày nay, trong đó có câu chuyện về một loài cá trên sông Sê Pôn.

 

Cá Dar là một trong những loài cá quý hiếm trên dòng Sê Pôn. Ảnh: CTV

 

Xã Hướng Lập, huyện Hướng Hóa là nơi đầu tiên chúng tôi tìm đến để tìm hiểu chuyện lạ về loài cá trên dòng Sê Pôn. Đáng lẽ, điểm đầu tiên chúng tôi đến là dòng Sê Pôn, con sông hữu nghị của hai nước Việt - Lào nhưng qua lời kể của ông Hồ Văn Đăng, một bậc cao niên ở thôn Tà Puồng, xã Hướng Việt thì “muốn biết về loại cá lạ này phải tới sông Sê Băng Hiêng, ở đây có rất nhiều cá này, cả lớn và nhỏ”. Hơn 100 km từ thành phố Đông Hà, chúng tôi đi từ sáng sớm và đến được Hướng Lập cũng đã hơn 10 giờ trưa. Dòng Sê Băng Hiêng nổi tiếng bởi nhiều cảnh quan đẹp, nhưng có lẽ nó được biết đến nhiều hơn bởi đây là con sông chảy ngược. Dòng nước từ Việt Nam chảy sang đất Lào. Ngoài huyền thoại về tình yêu, con sông còn là nơi sinh sống chủ yếu của loài cá da trơn mà người dân tộc Vân Kiều xem đó là “người thân” của mình.

 

Người Vân Kiều ở Quảng Trị xem nguồn nước là quan trọng nhất trong đời sống sinh hoạt hằng ngày. Cũng bởi thế, nên việc chọn nơi ở, nơi lập bản làng đều dựa vào nguồn nước, sau đó là đồi núi. Bản làng dựa lưng vào đồi núi để mong thần núi che chở. Người Vân Kiều chọn nơi có nước để ở mong rằng thần sông, thần suối cưu mang, thần núi bảo vệ. Tập quán hàng ngàn đời nay của người Vân Kiều là sống nhờ vào sông núi.

 

Người bản địa gọi loài cá thiêng mà chúng tôi tìm hiểu bằng nhiều tên khác nhau, tùy theo vùng miền: cá I Rắc, cá Úc, cá Dar, Xia xing yêng, Xăng yêng, Hoàng đế, Bôi, Ta côi... Người Vân Kiều ở Cù Bai, xã Hướng Lập gọi đây là cá I Rắc, loại cá rất giống với cá lăng đuôi đỏ ở đồng bằng, thân dài của con trưởng thành hơn 70 cm và nặng đến 10 kg, có con hơn. Loại cá này có râu bằng chiều dài của cơ thể. Tương truyền rằng, đây là hóa thân của một người con gái. Anh Hồ Văn Thông, 30 tuổi, người Vân Kiều ở thôn Cù Bai kể cho chúng tôi nghe về câu chuyện này: “Ngày trước, trên đỉnh núi trước mặt làng, có hai chị em mồ côi sống với nhau, người chị rất thương yêu em trai nhưng người em lại ngang ngược. Vì bảo ban em trai không được, người chị xuống suối khóc cạn nước mắt, về sau thì chết và biến thành loài cá mà người ta gọi là cá I Rắc ngày nay”.

 

Ông Vỗ Theng, 80 tuổi, người Vân Kiều ở thôn Xà Bai, xã Hướng Linh cho chúng tôi biết thêm: “Chuyện người chị gái buồn em trai mà chết biến thành cá được nhắc từ xưa đến nay và người Vân Kiều tin vào câu chuyện đó. Người ta còn kể, ở sông Sê Băng Hiêng, mỗi đêm trăng sáng, người chị nhớ em ngoi lên mặt nước để gặp, người em trai cũng đến đây gặp chị. Về sau, người chị muốn trở về với em cũng không được, vì đã biến thành cá Dar (người Vân Kiều vùng Hướng Linh gọi cá I Rắc là cá Dar)”.

 

Nhưng cá Dar dần vắng bóng trên các con sông Sê Pôn, Sê Băng Hiêng vì bị đánh bắt bởi con người (trong đó có cả người Vân Kiều). Bà Hồ Thị Minh, dân tộc Vân Kiều, ở thị trấn Khe Sanh, huyện Hướng Hóa đã có rất nhiều năm tìm hiểu về loài cá này chia sẻ với chúng tôi: “Loài cá này được xem là hiện thân của người quá cố, khi hóa kiếp thành loài cá nên hầu hết người Vân Kiều không ăn loài cá này. Thậm chí khi đi thả lưới mà gặp loài cá này thì về nhà phải làm lễ xin thứ tội, nếu không người đánh cá hoặc những người trong gia đình họ gặp ốm đau, bệnh tật…”. Anh Hồ Văn Thiên, bản Ka Tăng, thị trấn Lao Bảo cho chúng tôi hay: “Tôi là người Vân Kiều nên biết rất rõ về loài cá này, nó được sinh ra từ một người con gái trong huyết thống chúng tôi nên cả dòng họ chúng tôi già trẻ, gái trai đều kiêng không ăn”.

 

Nhưng đó chỉ là quan niệm ngày xưa. Nhịp sống hiện đại khiến nhiều người quên mất câu chuyện kiêng kị đó. Có lẽ vì thế mà loài cá này ngày càng biến mất trên dòng sông Sê Pôn và Sê Băng Hiêng, hai con sông được xem là nơi cư ngụ của loài cá linh thiêng này. Câu chuyện về loài cá trên dòng sông này không biết về sau ai nhớ, ai quên, nhưng chuyện giữ gìn để loại cá này không bị biến mất bởi sự đánh bắt tận diệt của con người thì cần có sự chung tay của người dân và chính quyền địa phương.

 

Hoàng Hải Lâm

 Liên hệ - Góp ý  Quay lại!

Bình luận của bạn:

Bình luận bạn đọc (0)

CÁC TIN KHÁC



Lượt truy cập



Trực tuyến





Copyright 2019 by BÁO QUẢNG TRỊ