Trần Hoàn với “Quảng Trị yêu thương”


Ngày cập nhật: 03/02/2019 08:21:46

(QT Xuân) - Nhắc đến Trần Hoàn là nói đến một nhà hoạt động văn hóa năng động, một nhạc sĩ xuất sắc thuộc thế hệ văn nghệ sĩ thứ hai, thế hệ đã sinh thành và lớn lên cùng với sự ra đời và trưởng thành của Cách mạng tháng Tám năm 1945.

 

Nhạc sĩ Trần Hoàn. Ảnh: TL

 

Trần Hoàn tên thật là Nguyễn Tăng Hích, sinh ngày 27/12/1928 tại làng Câu Nhi, xã Hải Tân, huyện Hải Lăng. Năm 13 tuổi, ông vào học tại trường Lycée Khải Định (Quốc học Huế). Chính ở đây, từ phong trào học sinh cứu quốc, những bài ca đầu tay của Trần Hoàn ra đời, ghi danh ông vào lịch sử âm nhạc cách mạng Việt Nam. Cùng ông đi trên những nẻo đường Tổ quốc, trên những con đường hành quân gian khổ, chông gai, tâm hồn của người nghệ sĩ vẫn sáng chói, từ đó xuất hiện những “ Sơn nữ ca”, “Lời người ra đi”, “Đường rừng”, “Lời ru trên nương”, “Chiều trên Gio Cam giải phóng”…

 

Sự nghiệp sáng tác âm nhạc của Trần Hoàn trải qua 60 năm với hàng nghìn bài hát. Những bài hát của ông thực sự phong phú và đa dạng, là nốt nhạc hừng hực khí thế chiến đấu đến những bài ca trẻ trung, đầy sức sống. Có một điều hết sức đặc biệt, một nét hết sức Trần Hoàn khi chúng ta bắt gặp trong những ca khúc của ông là âm hưởng dân ca của quê hương Quảng Trị. Quả thực, sau cuộc kháng chiến chống Pháp rồi hòa bình, Trần Hoàn đã kinh qua công tác nhiều nơi, đã sáng tác khá nhiều nhưng chưa đọng lại được bao nhiêu. Chỉ đến khi được Đảng điều động trở lại chiến trường B (năm 1966), về lại với quê hương mình, thấm thía với những lời ru, điệu hò sông nước, những thanh âm huyền hoặc núi rừng của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô,Trần Hoàn mới tạo cho mình một phong cách thể hiện mới, giàu âm hưởng dân ca miền Bắc Trung bộ.

 

Nghệ sĩ Bạch Trà trình bày ca khúc “Quảng Trị yêu thương” trong chương trình Giai điệu tự hào. Ảnh: TL

 

Những năm ở chiến trường Trị - Thiên, Trần Hoàn lấy bút danh là Hồ Thuận An. Trả lời với khán giả Đông Hà tại “Đêm nhạc Trần Hoàn” ở Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh (tháng 3 năm 1995), ông nói chữ “Hoàn” được tách thành hai chữ “Hồ - An” và vì công tác ở chiến trường Trị - Thiên nên ông thêm vào chữ “Thuận” cho có vẻ là một địa danh. Hồ Thuận An là một bút danh của ông được kí dưới những bài hát làm lay động lòng người với cảm xúc chân thành và sâu lắng. Các bài hát “Lời ru trên nương” (thơ Nguyễn Khoa Điềm), “Em thương người trong Huế đấu tranh” (thơ Quế Lâm) và những bài hát viết về quê hương Quảng Trị như: “Ngắt một cành hoa thắm tặng anh” (1971), “Tiếng đàn trên đường 9” (1973), “Chiều trên Gio Cam giải phóng” (1973), “Thư gửi cho anh” (1974)… đã được Trần Hoàn viết ra với một phong cách trữ tình, âm hưởng dân ca. Theo nhà thơ Huy Cận thì “tiết tấu ở đây là tiết tấu của tâm tình, không nhanh, không dồn dập; không phải là chậm rãi, mà khuôn theo hơi thở của tự sự. Thành ra cung bậc ấy, tiết tấu ấy dễ dẫn giai điệu luyến láy vào lòng người”. Trong bài hát “Thư gửi cho anh”, Trần Hoàn đã viết những lời ca nặng chất tâm tình, vời vợi một trời thương nhớ quê hương:

 

Ai đếm được trên rừng bao nhiêu lá

 

Và trên sông bao sóng vỗ xa bờ

 

Tình chúng ta như mây trời và gió cả

 

Xa nhau càng thêm tươi thắm lòng ta

 

Anh bảo rằng từ Ba Lòng anh đứng gác

 

Vẫn thấy đồng thấy biển vùng Hải Lăng

 

Dẫu cách núi, dẫu rừng ngăn

 

Xa nhau nhiều mà vẫn thấy như gần.

 

Qua bài hát ta thấy rằng: “Không gian âm nhạc của Trần Hoàn như là cõi nhớ thương vương vấn, một chốn đi về của những hoài niệm thiết tha, một không gian chứa thời gian bịn rịn” (Huy Cận).

 

Sau ngày đất nước thống nhất, Trần Hoàn ít có bài viết về Quảng Trị, đáng kể chỉ có bài “Câu hò trên công trường Nam Thạch Hãn” (1978). Tháng 7/1989, tỉnh Quảng Trị được lập lại. Đồng hương Quảng Trị tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh viết thư nhắn nhủ Trần Hoàn cố gắng dành thời gian viết bài hát cho tỉnh nhà nhân sự kiện quan trọng đó. Ban biên tập Báo Quảng Trị cũng đã tìm đến, đề nghị ông viết bài hát để đăng trên số báo đầu tiên ra ngày 13/7/1989. Nhạc sĩ nhận lời và khi chuẩn bị xuất bản số báo thứ 3, nhạc sĩ Trần Hoàn đã vào Quảng Trị, đưa đến tòa soạn báo một bản nhạc ghi ngày 10/7/1989, đó là ca khúc Quảng Trị yêu thương. Cùng lúc đó, ông tặng Đài phát thanh Quảng Trị băng thu thanh ca khúc này do nghệ sĩ ưu tú Ái Xuân thể hiện. Khó có thể nói hết cảm giác rưng rưng khi giai điệu đầy yêu thương và tự hào của bài hát vang lên trong bộn bề gian khó của những ngày đầu tỉnh nhà được lập lại:

 

Quảng Trị ơi quê mẹ của tôi ơi

 

Chẳng thể nào quên tiếng mẹ ru hời

 

Rằng không thơm cũng thể hương đàn

 

Không trong cũng thể nước nguồn Hàn chảy ra

 

Bài hát mang tính khái quát cao về lịch sử, địa lí và hướng tương lai của Quảng Trị với con đường 9 “thênh thang đi tới bạn Lào” và bạn bè trong khu vực. Chất tâm tình của Trần Hoàn lại được tỏ bày khi ông nhắn nhủ mọi người: “mỗi luống cày, mỗi khóm cây, máu bốn phương nhuộm đỏ đất này”, vậy nên mỗi chúng ta phải có trách nhiệm giữ gìn, trân trọng nó.

 

Quê hương tình sâu nghĩa nặng, khắc khoải trong ông nên hầu như mỗi lần về thăm quê là Trần Hoàn lại có bài hát mới. Đó là những sáng tác có khi được ông viết vội trên xe từ Hà Nội vào Quảng Trị, hay trong khoảng thời gian tranh thủ hiếm hoi của một bộ trưởng bận trăm công nghìn việc. Vậy mà các bài hát vẫn hay, được nhiều người yêu thích, nó tự nhiên đi vào lòng người và neo đậu ở đó bằng những rung động chân thành. Có thể kể ra đây những bài như: “Gửi mẹ yêu thương” (thơ Lê Bá Tạo), “Xuân Quảng Trị” (thơ Nguyễn Lãnh), “Lang lư Khe Sanh”, “Đẹp lắm cuộc sống Quảng Trị ơi”, “Dòng sông quê hương”, “Chào đường Chín xanh”.

 

Cũng tại đêm nhạc Trần Hoàn tổ chức tại Nhà Văn hóa trung tâm Quảng Trị vào tháng 3/1995, Trần Hoàn tâm sự với khán giả, bà con quê nhà rằng ông không bao giờ quên câu hò của mẹ ru ông ngày thơ ấu: “Con ơi ruột mẹ nát như tương, bảy nổi ba chìm rất thảm thương”. Đó là nỗi lòng của người mẹ Quảng Trị trong cảnh nước mất nhà tan. Cũng từ câu ru đó mà Trần Hoàn đã nguyện một đời dấn thân, cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc, chiến đấu, hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, hạnh phúc của nhân dân.

 

Nhớ nằm lòng câu ru của mẹ, khi trở lại quê nhà, Trần Hoàn đã sung sướng đến nghẹn ngào: Một Quảng Trị đang đơm hoa, kết trái. Một Quảng Trị sẽ giàu, sẽ mạnh. Và đó là nguồn cảm hứng bất tận cho các văn nghệ sĩ khi viết về nơi chôn nhau cắt rốn. Trong bài hát “Đẹp lắm cuộc sống Quảng Trị ơi”, Trần Hoàn đã reo vui trong dòng giai điệu rộn ràng, lạc quan:

 

Gặp nhau mà mừng biết mấy

 

Quê mình Quảng Trị đã đổi thay

 

Đường lên hạnh phúc đâu có xa vời

 

Đẹp lắm cuộc sống Quảng Trị ơi

 

Nói như nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển: “Âm nhạc cũng như nhan sắc của thiếu nữ, mùi hương của loài hoa quý, vốn phải chịu nhiều quy luật đào thải của thời gian. Một nhạc sĩ viết ca khúc chỉ cần có một bài cho một đời và ca khúc đó phải “đứng” được trong lòng người 10 năm mới là ca khúc có giá trị”.

 

Nghe lại các bài hát viết về “Quảng Trị yêu thương”, ta thấy bên cạnh sự vững vàng về bút pháp, thành công về nghệ thuật, sâu sắc về nội dung tư tưởng là chất tâm tình mênh mang trong toàn bộ tác phẩm. Lắng lòng với cố hương yêu dấu, nhớ lại lời mẹ ru, nhớ lại những câu hò vang vọng trên dòng Ô Lâu nước triều bờ sóng sánh, ước mơ một ngày mai Quảng Trị đẹp giàu…

 

Quảng Trị yêu thương, không gian âm nhạc của nhạc sĩ Trần Hoàn với những ca khúc được viết ra bằng một giọng riêng, mang cốt cách con người non Mai sông Hãn, hiền lành, giản dị, anh dũng, kiên cường sẽ còn mãi với thời gian. Đất ấy người này và dòng giai điệu ấy đã làm nên những niềm hi vọng mới, xứng đáng với tầm vóc mà lịch sử mãi mãi không quên.

 

Võ Thế Hùng

 Liên hệ - Góp ý  Quay lại!

Bình luận của bạn:

Bình luận bạn đọc (0)

CÁC TIN KHÁC
Copyright 2019 by BÁO QUẢNG TRỊ